Katodik koruma tesisatı ölçümü, ilgili standartta farklı bir süre belirtilmemişse en çok yılda bir yapılır. Bu süre, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'teki tesisat tablosundan gelir; 23 Aralık 2025 değişikliğinden önce aynı satırda altı ay yazıyordu. Ölçüm, TS EN 12954 ve TS EN 13509 standartlarına göre yürütülür. Ölçümü elektrik meslek gruplarından ya da kimya mühendislerinden EKİPNET kaydı olan bir yetkili kişi yapar ve raporu imzalar.
Gömülü çelik boru hatları, yeraltı yakıt tankları ve tank tabanları toprakla temas eder. Toprak nemli ve iletken olduğu için çelik zamanla korozyona uğrar. Katodik koruma, metal yüzeye dışarıdan akım vererek bu korozyonu yavaşlatır. Sistem gözle görülmez. Çalışıp çalışmadığını ancak ölçüm gösterir. Yıllık kontrol bu yüzden önemlidir.
Periyodun yasal dayanağı: yönetmelik ne diyor?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, işverene iş ekipmanlarını belirli aralıklarla kontrol ettirme yükümlülüğü verir. Yönetmeliğin Ek-III bölümü, hangi ekipmanın hangi standarda göre ve hangi sıklıkta kontrol edileceğini düzenler.
Katodik koruma için temel kural şudur: Kontrol, ilgili standartta belirtilen sürede yapılır. Standartta süre yoksa Ek-III'teki tabloya göre kontrol aralığı bir yılı geçemez. Kısacası "yılda bir" alt sınır değil üst sınırdır. Riskli bir tesiste ölçümü daha sık yaptırmanıza engel yoktur.
Kontrolün sıklığı tesisin durumuna göre de değişebilir. Kontrolü yapan mühendis, raporunda bir sonraki kontrolün daha erken yapılmasını önerebilir. Bu öneriye uymak işletmenin sorumluluğundadır.
TS EN 12954 ve TS EN 13509 ne anlatır?
İki standart birbirini tamamlar.
TS EN 12954, gömülü veya suya daldırılmış metal yapıların katodik korunmasının genel ilkelerini anlatır. Boru hatlarında koruma ölçütlerini ve sistemin nasıl tasarlanıp izleneceğini tanımlar. Ölçüm sonucunun "uygun" ya da "yetersiz" sayılmasında bu standarttaki ölçütler esas alınır.
TS EN 13509, katodik korumada kullanılan ölçüm tekniklerini anlatır. Yapı-toprak potansiyelinin referans elektrotla nasıl ölçüleceği, akım kesmeli ölçümün nasıl yapılacağı ve ölçüm hatalarının nasıl azaltılacağı bu standartta yer alır. Ölçüm yöntemi yanlış seçilirse sistem gerçekte yetersiz korunduğu hâlde sorunsuz görünebilir. Bu standart bu hatayı önlemeye yöneliktir.
Hangi koruma değerlerinin aranacağını ayrıntılı olarak hizmet sayfamızda anlattık: Katodik koruma ölçümü.
Yıllık ölçümden daha sık kontrol gereken durumlar
Bazı koşullarda bir yılı beklemek risklidir. Aşağıdaki durumlarda ara ölçüm yaptırmanızı öneririz:
- Redresör arızası: Çıkış akımı sıfıra düştüyse ya da cihaz kapandıysa koruma durmuştur.
- Kazı veya inşaat: Boru güzergâhına yakın kazı, kaplamayı ve kabloları zedeleyebilir.
- Yeni metal yapı: Yakına yeni boru, tank ya da topraklama tesisatı eklenmesi akım dağılımını değiştirir.
- Kaçak akım kaynağı: Raylı sistem, kaynak atölyesi veya büyük doğru akım tüketicisi etkileşim yaratabilir.
- Anot tükenmesi: Galvanik anotlar zamanla tükenir; beklenen ömrüne yaklaşan anotlar daha sık izlenmelidir.
- Önceki rapor uyarısı: Son ölçümde sınıra yakın değerler çıktıysa takip ölçümü gerekir.
Katodik koruma ölçümünü kim yapar?
Bu soru, periyot kadar sık soruluyor. Yönetmelik Ek-III, katodik korumayı elektrikle ilgili tesisatlar arasında sayar: elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri, ilgili teknik öğretmenler ve teknikerler yetkilidir; katodik koruma için kimya mühendisleri de bu listeye eklenmiştir. Kişinin EKİPNET kaydı bulunmalıdır.
Katodik koruma ölçümü, sıradan bir tesisat kontrolünden farklıdır. Ölçümü yapacak kişinin şunları bilmesi gerekir:
- referans elektrotun doğru konumlandırılması,
- akım kesmeli ölçümde redresörün nasıl anahtarlanacağı,
- toprakta gerilim düşümünün sonucu nasıl etkilediği,
- galvanik anotlu ve redresörlü sistemlerin farkları.
Raporu, ölçümü bizzat yapan ya da ölçüme sahada nezaret eden mühendis imzalamalıdır. Sahaya gitmeden hazırlanan rapor hem mevzuata hem meslek etiğine aykırıdır. Denetimde ilk sorulan konulardan biri de raporun kim tarafından imzalandığıdır.
Periyodik ölçümde neler kontrol edilir?
Yıllık kontrol tek bir değer okumaktan ibaret değildir. Tipik bir katodik koruma ölçümünde şu başlıklar incelenir:
- Yapı-toprak potansiyeli: Test kutularında, boru hattı boyunca ve tank çevresinde referans elektrotla ölçülür.
- Redresör çıkışı: Gerilim ve akım değerleri okunur; önceki kayıtlarla karşılaştırılır.
- Anot akımları: Galvanik anotların ya da anot yatağının verdiği akım kontrol edilir.
- Yalıtım bağlantıları: Korunan yapının korunmayan yapılardan doğru ayrılıp ayrılmadığına bakılır.
- Test kutuları ve kablolar: Fiziksel hasar, korozyon ve bağlantı gevşekliği kaydedilir.
Ölçüm sonuçları her noktada ayrı kaydedilir. Yıllar içindeki değişim, sistemin gidişatını gösteren en değerli bilgidir. Bu yüzden önceki raporlarınızı saklamanız önemlidir.
Rapor ve uygunsuzluk durumunda süreç
Raporda ölçülen her nokta, değeri, ölçüm yöntemi ve standarda göre değerlendirmesi yer alır. Uygun olmayan noktalar ayrıca belirtilir ve öneri yazılır.
Yetersiz koruma çıkarsa genellikle şu adımlar izlenir: Önce redresör ayarı ve bağlantılar kontrol edilir. Sorun sürüyorsa anot yenileme, kaplama onarımı ya da sistemin yeniden tasarımı gündeme gelir. Düzeltmeden sonra kontrol ölçümü yapılır ve sonuç rapora eklenir.
Katodik koruma, tesisin topraklama sistemiyle de etkileşir. Bu nedenle aynı sahada topraklama ölçümü ve elektrik periyodik kontrolü yapılıyorsa ölçümleri birlikte planlamak işinizi kolaylaştırır.
Katodik koruma ölçümlerini nasıl yürütüyoruz?
VEKTORX olarak 2016'dan beri Türkiye genelinde periyodik kontrol ve ölçüm hizmeti veriyoruz. Katodik koruma ölçümlerini elektrik mühendisi gözetiminde, TS EN 13509'daki tekniklerle yapıyoruz. Her ölçüm noktasını sahada tek tek kaydediyoruz. Raporu elektronik imzalı PDF olarak hazırlıyor ve müşteri portalı üzerinden teslim ediyoruz. Ücret, EMO asgari ücret tarifesi esas alınarak ölçüm noktası sayısı, tesisin büyüklüğü ve konumuna göre belirlenir. Kesin fiyat için tesis bilgilerinizle teklif isteyin ya da 0212 879 09 01 numarasından bize ulaşın.
Sık sorulan sorular
Katodik koruma ölçümünü kim yapar?
Ek-III katodik korumayı elektrikle ilgili tesisatlar arasında sayar: kontrolü elektrik ya da elektrik-elektronik mühendisleri, ilgili teknik öğretmenler ve teknikerler yapar; katodik koruma için kimya mühendisleri de yetkilidir. Kişinin EKİPNET kaydı bulunmalı, TS EN 13509'daki ölçüm tekniklerini bilmeli ve referans elektrotlu cihazla sahada çalışabilmelidir.
Katodik koruma ölçümü yasal olarak zorunlu mu?
Evet. Katodik koruma tesisatı, Ek-III'teki tesisat tablosunda ayrı bir satır olarak yer alır; kontrol standartta belirtilen sürede, süre belirtilmemişse en çok yılda bir yapılır. Kontrolden önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme yapılır. Rapor, iş güvenliği denetimlerinde ve sigorta incelemelerinde istenebilir.
Yeni kurulan katodik koruma sisteminde ilk ölçüm ne zaman yapılır?
Sistem devreye alınırken yapılan ölçümler başlangıç kaydı olarak saklanmalıdır. Koruma potansiyelinin oturması zaman alabileceği için devreye almadan bir süre sonra kontrol ölçümü yapılması yerinde olur. Sonraki periyodik ölçümler bu başlangıç değerleriyle karşılaştırılır.
İki periyodik ölçüm arasında işletme ne yapmalı?
Redresörlü sistemlerde çıkış gerilimi ve akımının düzenli aralıklarla okunup deftere yazılması önerilir. Değerlerde ani düşüş, sıfır akım ya da arıza ışığı görülürse yıllık ölçüm beklenmeden mühendis çağrılmalıdır. Bu takip yasal ölçümün yerini tutmaz, ama arızayı erken yakalar.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.