VOC maruziyeti ölçümü
Solvent buharları baş ağrısı ve baş dönmesinden karaciğer, sinir sistemi ve üreme sağlığı etkilerine kadar geniş bir risk taşır; birçoğu ayrıca parlayıcıdır. VOC ölçümü, çalışanın solunum bölgesinden örnekleyerek hangi bileşene ne kadar maruz kaldığını laboratuvar analiziyle belirler.
Hangi işlerde ve ne zaman?
Boyahane ve vernik hatları, mobilya ve ayakkabıda yapıştırma, matbaa ve flekso baskı, plastik, kompozit ve fiberglas üretimi, yağ alma ve parça temizleme, kimya ve ilaç dolumu, laboratuvarlar. İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yönetmeliği gereği ölçüm; risk değerlendirmesi yenilendiğinde ve proses, yerleşim ya da havalandırma değiştiğinde tekrarlanır. Yeni bir solvent kullanılmaya başlandığında da yeniden ölçülür.
Dayanak
Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (mesleki maruziyet sınır değerleri), Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Yönetmelik (ilgili bileşenlerde), İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yönetmeliği, TS EN 689, TS EN 482.
Ölçüm yöntemi
- Kullanılan ürünlerin güvenlik bilgi formları incelenir; hedef bileşenler ve benzer maruziyet grupları belirlenir.
- Kalibre pompa ve aktif karbon tüpü (veya pasif örnekleyici) çalışana takılır; temsilî sürede örnekleme; alan kör numuneleri.
- Laboratuvarda bileşen bazlı analiz; 8 saatlik ve kısa süreli (15 dakika) maruziyet değerleri hesaplanır.
- Sınır değer karşılaştırması ve TS EN 689 kararı; karışım maruziyeti için toplam etki hesabı.
Örneklemenin ayrıntıları
Örnekleme, NIOSH 1501 veya OSHA 7 metoduna göre iki bölmeli aktif karbon tüpüyle yapılır. Tüpün iki ucu kırılır, düşük debili pompaya bağlanır ve debi tüp takılıyken 0,05–0,2 L/dk aralığında birincil kalibratörle ayarlanır; tüp çalışanın yakasına dik konumda takılır. Örnekleme süresi metottaki asgari–azami hacme göre belirlenir; yüksek konsantrasyonlu işlerde tüpün doymaması için süre kısaltılır ve vardiya ardışık tüplerle kapsanır. Bitişte debi yeniden doğrulanır; tüpler kapatılıp soğuk zincirde laboratuvara gönderilir, her seride saha şahit tüpü bulunur. Analizde arka bölmedeki madde ön bölmenin %25'ini aşarsa numune doygun sayılır ve örnekleme tekrarlanır. PID dedektörle ön tarama, en yüksek maruziyetli görevleri belirleyip örnekleme stratejisini kurmak için kullanılır.
Pasif örnekleyici (badge), pompanın taşınamadığı ya da hareket kabiliyetini kısıtladığı işlerde tercih edilir; bileşen için doğrulanmış alma hızı olan örnekleyici kullanılır ve sonuç aynı laboratuvar metoduyla değerlendirilir. Her iki yöntemde de örnekleme süresi ve debi raporda açıkça yazılır; hesaplanan hacim metodun aralığı dışındaysa sonuç geçerli sayılmaz.
Sınır değer örnekleri
| Madde | TWA (8 saat) | STEL (15 dk) |
|---|---|---|
| Toluen | 192 mg/m³ (50 ppm) | 384 mg/m³ (100 ppm) |
| Ksilen (izomer karışımı) | 221 mg/m³ (50 ppm) | 442 mg/m³ (100 ppm) |
| Aseton | 1210 mg/m³ (500 ppm) | — |
| Etil asetat | 734 mg/m³ (200 ppm) | 1468 mg/m³ (400 ppm) |
Değerler Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Ek-1'den alınmıştır. Birden fazla solvent birlikte kullanılıyorsa benzer etkili bileşenler için her bileşenin kendi sınırına oranı toplanır; toplam 1'i aşmamalıdır.
Ölçüm günü için hazırlık
- Kullanılan tüm ürünlerin güncel güvenlik bilgi formları
- Çalışan listesi, görev tanımları ve vardiya planı; benzer maruziyet gruplarının birlikte oluşturulması
- Ölçüm gününde üretimin ve havalandırmanın olağan düzende çalışması
- Pompa takılacak çalışanların önceden bilgilendirilmesi
- Varsa önceki ölçüm raporları ve sağlık gözetimi bulguları
Rapor içeriği
Ürün ve bileşen listesi, benzer maruziyet grupları, örnekleme bilgileri, bileşen bazlı sonuçlar ve maruziyet değerleri, sınır değer karşılaştırması, havalandırma, ürün değişimi ve KKD önerileri, kalibrasyon ve laboratuvar bilgileri, sonuç.
Sonuç sınırı aşarsa
TS EN 689'a göre maruziyet "sınırın üstünde" kararı verildiğinde işveren önlem almak zorundadır; öncelik sırası solventin daha az tehlikeli ürünle değiştirilmesi, kapalı sistem ya da lokal aspirasyon, çalışma süresinin düzenlenmesi ve son olarak uygun filtreli solunum koruyucudur. Önlemden sonra ölçüm tekrarlanır; sonuçlar işyeri hekimine sağlık gözetimi için iletilir. Rapor bu önerileri bileşen bazında ve öncelik sırasıyla verir.
Fiyat
1.500 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.
Fiyat; örnek sayısına, analiz edilecek bileşen sayısına ve lokasyona göre belirlenir.
Teklif ve ilgili hizmetler
Kullandığınız ürünleri ve çalışan sayısını teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Toz ölçümü (kişisel maruziyet), Ağır metal ve gaz ölçümü, Boya kabini periyodik kontrolü.
VOC Ölçümü (Kişisel Maruziyet): dayanak mevzuat ve standartlar
VOC Ölçümü (Kişisel Maruziyet) hizmetinde esas aldığımız düzenlemeler (raporda her bulgunun dayandığı madde ayrıca yazılır):
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 12.08.2013 / 28733): mesleki maruziyet sınır değerleri.
- İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 27.01.2023 / 32086): ölçüm, test ve analiz kuralları.
- TS EN 689: İşyeri havası — kimyasal maddelere solunum yoluyla maruziyetin ölçülmesi ve sınır değerlerle karşılaştırılması
- NIOSH / OSHA yöntemleri: Kimyasal maddeler için örnekleme ve analiz yöntemleri (uluslararası)
Mevzuat listesi en son 30.10.2026 tarihinde gözden geçirildi.
Sık sorulan sorular
Hangi işlerde VOC ölçümü gerekir?
Boyahane, mobilya ve ayakkabı imalatı (yapıştırıcı), matbaa, plastik ve kompozit üretimi, temizlik ve yağ alma işleri, kimya ve ilaç; solvent içeren her prosesteki çalışanlar için kimyasal risk değerlendirmesi ölçüm ister.
Ölçüm hangi bileşenleri kapsar?
Toluen, ksilen, etil asetat, aseton, metil etil keton, stiren gibi kullanılan ürünlerin güvenlik bilgi formlarındaki bileşenler hedeflenir; analiz bileşen bazında yapılır ve her biri kendi sınır değeriyle karşılaştırılır.
Anlık ölçüm cihazıyla ölçüm yapılmaz mı?
PID gibi anlık cihazlar tarama ve kaynak bulma için kullanılır; mevzuata esas maruziyet değeri, laboratuvar analizli örneklemeyle (aktif karbon tüpü veya pasif örnekleyici) belirlenir.
VOC ölçümü kaç yılda bir yapılır?
Sabit bir yıl sayısı yoktur; İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yönetmeliği risk değerlendirmesi yenilendiğinde, proses, ürün, yerleşim ya da havalandırma değiştiğinde ölçümün tekrarını ister. Birçok işletme bunu yıllık ölçüm planına alır.
VOC ölçümü ne kadar sürer?
Örnekleme, çalışanın vardiyasını temsil edecek sürede yapılır; yüksek konsantrasyonda tüp doygunluğunu önlemek için ardışık tüplerle çalışılır. Laboratuvar analizi ve rapor, laboratuvarın iş yüküne göre örnekleme gününden sonra tamamlanır.
Numune nasıl alınır?
Çalışanın yakasına, nefes alma bölgesine takılan aktif kömür tüplü örnekleyici veya pasif difüzyon örnekleyiciyle alınır; tüpler akredite laboratuvarda analiz edilir.
Ölçüm sonuçları neyle karşılaştırılır?
Her bileşen için mevzuattaki mesleki maruziyet sınır değerleriyle karşılaştırılır; birden çok solvent varsa karışımın birlikte etkisi de değerlendirilir.
Boya ve yapıştırıcı işlerinde hangi önlemler önerilir?
Düşük solventli ürüne geçiş, lokal emiş, kapalı karıştırma ve dolum, kabin kullanımı ve kapakların kapalı tutulması önerilir; uygun filtreli solunum koruyucu bu önlemleri tamamlar.
Ölçüm sırasında çalışma düzeni değişmeli mi?
Hayır. Ölçüm, çalışanın olağan iş temposu ve kullandığı ürünlerle yapılmalıdır; ölçüm günü farklı ürün veya azaltılmış üretim sonucu yanıltır.
Rapor hangi bilgileri içerir?
Örnekleme süresi ve debisi, ölçülen bileşenler ve derişimleri, sınır değerlerle karşılaştırma, laboratuvar ve yöntem bilgisi ile önlem önerileri yer alır.