Ağır Metal ve Gaz Ölçümü (Kaynak Dumanı, CO, NOx, Metal Buharları)

Ağır metal ve gaz ölçümü

Kaynak atölyeleri, dökümhaneler, galvaniz ve kaplama tesisleri, akü imalatı, kapalı depolar ve kazan daireleri; metal buharı ve toksik gaz maruziyetinin yoğun olduğu yerlerdir. Bu hizmet iki ölçümü kapsar: kaynak dumanı ve ağır metallerde kişisel örnekleme ile laboratuvar analizi; CO, NO₂, SO₂, H₂S ve amonyak gibi gazlarda sürekli kayıtlı ölçüm.

Toz ölçümünden farkı, filtrede toplanan kütlenin değil, içindeki elementlerin sorulmasıdır. Bir kaynakçının yakasındaki filtre tartıldığında "uygun" görünebilir; ancak içindeki mangan ya da altı değerlikli krom kendi çok daha düşük sınırını aşıyor olabilir. Gaz tarafında ise sorun görünmezdir: karbonmonoksit kokusuz ve renksizdir, yalnız cihaz gösterir.

Hangi işletmelerde ve mahallerde gerekir?

• Kaynakhane ve imalat atölyeleri (MIG/MAG, TIG, elektrot, plazma kesim)
• Dökümhane, haddehane ve galvaniz havuzları
• Akü imalat ve geri dönüşüm tesisleri (kurşun)
• Kapalı depolarda LPG veya dizel forklift sahaları, forklift şarj alanları
• Kazan daireleri, doğalgazlı ısıtma odaları ve kapalı otoparklar
• Arıtma tesisleri, kanal ve kuyu gibi kapalı alan girişleri (H₂S, oksijen)
• Soğuk hava depolarındaki amonyaklı soğutma sistemleri

Dayanak

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Yönetmelik (krom VI, nikel bileşikleri), Tozla Mücadele Yönetmeliği, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yönetmeliği, TS EN 689, TS EN 482, NIOSH 7300 (metaller, ICP).

Ölçüm yöntemi

1. Proses, malzeme ve kaynak yöntemleri incelenir; hedef metaller ve gazlar, benzer maruziyet grupları belirlenir. Çelik kaynağında demir, mangan, krom ve nikel; akü işinde kurşun; galvanizde çinko ve krom (VI) hedeflenir.
2. Metal örneklemesi: 0,8 µm MCE filtreli 37 mm kaset 2 L/dk'ya kalibre edilir ve çalışanın solunum bölgesine, kaynakçıda siperlik altında yaka hizasına takılır; tam vardiya örneklenir. Debi son doğrulamasından sonra kasetler saha şahidiyle birlikte akredite laboratuvara gönderilir; element analizi ICP-MS veya AAS ile yapılır.
3. Gaz ölçümü: bump testi yapılmış çok gazlı dedektörle kişisel veya sabit nokta kayıt; cihaz solunum yüksekliğinde tutulur, değer stabilleşince en yüksek ve ortalama değerler kaydedilir. Spot doğrulama için renk karşılaştırmalı dedektör tüpleri kullanılır.
4. Kapalı alanlarda ölçüm sırası oksijen, LEL, toksik gazlar; hacmin üstü, ortası ve tabanı ayrı ölçülür.
5. Her element ve gaz için 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama hesaplanır, sınır değerle karşılaştırılır; TS EN 689 kararı verilir; lokal aspirasyon ve KKD önerileri yazılır.

Ölçüm cihazı

Kişisel örnekleme pompası ve MCE filtre kasetleri (NIOSH 7300), ±%1 birincil debi kalibratörü, O₂/CO/H₂S/LEL sensörlü sesli-ışıklı alarmli çok gazlı dedektör, hedef gaza uygun dedektör tüpleri ve el pompası. Dedektörlerin günlük bump testi ve kalibrasyon tarihi rapora işlenir; kalibrasyonu geçmiş cihazla ölçüm yapılmaz.

Sınır değerler nereden alınır?

Metaller ve gazlar için sınır değerler Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Ek-1'deki madde satırlarından, kurşun için kendi mevzuatından alınır; her maddenin 8 saatlik ortalama ve varsa kısa süreli (STEL) değeri ayrı karşılaştırılır. Rapor, kullanılan her sınırın kaynağını satır satır gösterir.

Saha hazırlığı

• Kaynak yöntemleri, kullanılan tel/elektrot ve ana malzeme bilgisi (paslanmaz, galvanizli, boyalı yüzey)
• Kimyasalların güvenlik bilgi formları
• Vardiya düzeni ve ölçülecek çalışanların görev dağılımı
• Lokal aspirasyon ve genel havalandırmanın her günkü çalışma durumu
• Kapalı alan ölçümlerinde giriş izni ve gözcü personel

Rapor içeriği

Proses ve hedef madde listesi, benzer maruziyet grupları, örnekleme ve kayıt bilgileri, metal bazlı ve gaz bazlı sonuçlar, sınır değer karşılaştırması, teknik önlem ve KKD önerileri, kalibrasyon ve laboratuvar bilgileri, sonuç. Gaz tablosunda ölçüm noktası, yükseklik, tepe ve ortalama değerler ayrı sütunlarda verilir.

Uygunsuzluk durumunda yapılacaklar

Metal aşımında önce kaynağa müdahale edilir: torç üstü emişli aspirasyon, davlumbaz konumu, kaynak parametreleri ve malzeme değişikliği; ardından uygun filtre sınıflı solunum koruyucu ve sağlık gözetimi. Krom (VI) ve nikel aşımında kanserojen madde mevzuatının ek yükümlülükleri hatırlatılır. CO aşımında havalandırma debisi artırılır ya da içten yanmalı ekipman akülüye çevrilir. Düzeltme sonrası aynı grupta doğrulama ölçümü yapılır.

Sık yapılan hatalar

• Kaynakçıda örnekleme başlığını maskenin içine koymak.
• Bump testi yapılmamış dedektörle "sıfır" okuyup güvende sanmak.
• Gazı tek seviyeden, tek anlık okumayla değerlendirmek.
• Paslanmaz kaynağında yalnız toplam duman ölçüp krom (VI) analizini atlamak.

Fiyat

1.500 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.

Teklif; örneklenecek çalışan sayısına, analiz edilecek element sayısına (her metal ayrı analiz kalemidir), gaz ölçüm noktası ve kayıt süresine, kapalı alan girişi gerekip gerekmediğine göre hazırlanır.

Teklif ve ilgili hizmetler

Prosesinizi ve çalışan sayısını teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Toz ölçümü (kişisel maruziyet), VOC ölçümü, Toz toplama ve aspirasyon sistemi kontrolü, Havalandırma tesisatı kontrolü.