Topraklama, bir arıza anında gövdeye kaçan akımı güvenle toprağa aktaran ve koruma düzenlerinin (sigorta, kaçak akım rölesi) zamanında açmasını sağlayan tesisat bölümüdür. Zamanla korozyon, kazı çalışmaları, ek yerlerinin gevşemesi ve zemin şartları direnci yükseltir; bu yüzden ölçüm periyodik yapılır ve sonuç raporlanır.
Hangi tesislerde zorunlu?
- Sanayi tesisleri ve iş merkezleri: topraklama tesisi ve sabit işletme elemanları yılda bir; yer değiştirebilen işletme elemanları altı ayda bir.
- Elektrik üretim, iletim ve dağıtım tesisleri: iki yılda bir (enerji nakil hatları hariç).
- Parlayıcı, patlayıcı ve tehlikeli madde bulunan yerler: yılda bir.
- Yeni tesis, önemli değişiklik veya yıldırım/arıza sonrasında periyot beklenmeden ölçüm yapılır.
Raporun geçerli olması için ölçümün yetkili kişi tarafından, kalibrasyon sertifikası olan cihazla ve yönetmelikteki yönteme göre yapılması gerekir.
Örnek: bir metal boya tesisinde sabit makineler, panolar ve boya kabini yıllık programa; taşınabilir kaynak makineleri ve seyyar kompresörler altı aylık programa alınır. Raporda iki grup ayrı tablolarda izlenir, böylece altı aylık ölçüm için tüm tesisin yeniden ölçülmesi gerekmez.
Ölçüm öncesi hazırlık
- Topraklama projesi veya krokisi; yoksa önceki raporun ölçüm noktası listesi
- Test klemensi ve topraklama barası bulunan noktalara erişim: pano kapaklarının açılması, rögar kapaklarının kaldırılması
- Üç kutuplu yöntem için tesis çevresinde kazık çakılabilecek toprak zemin; saha tamamen betonsa yöntem keşifte belirlenir
- Kısa kesinti planı: topraklayıcı bağlantısı ayrılacak bölümde makinelerin durdurulabileceği saat
- Elektrik bakım görevlisinin refakati ve varsa trafo odası anahtarı
- Önceki rapordaki uygunsuzlukların giderildiğine dair fotoğraf veya servis kaydı
Ölçüm yöntemi
- Topraklama tipi belirlenir: tekil kazık/levha, temel topraklaması, ring, YG işletme topraklaması. Önceki rapordaki uygunsuzlukların giderilip giderilmediği kontrol edilir.
- Yöntem seçilir: bağlantısı ayrılabilen bağımsız topraklayıcılarda üç kutuplu düşüş (62 %) yöntemi; birbirine bağlı çok topraklayıcılı ağlarda pens (çevrim) yöntemi; gerektiğinde her ikisi birlikte.
- Üç kutuplu ölçümde akım kazığı topraklama ağının en büyük boyutunun 4–5 katı uzağa, gerilim kazığı bu mesafenin %62'sine çakılır; değer kaydedilir ve %52 / %72 konumlarında iki doğrulama ölçümü alınır. Üç okuma arasındaki fark ≤ %5 ise ölçüm geçerlidir.
- Eş potansiyel kontrolü: ana eş potansiyel barası, su-gaz boruları, çelik konstrüksiyon ve kablo tavaları süreklilik testiyle doğrulanır; topraklayıcı iletken kesitleri ve klemensler gözle kontrol edilir.
- Koordinasyon: TT sistemde RA × IΔn ≤ 50 V şartı, TN sistemde çevrim empedansı ile açma şartı doğrulanır.
- Ölçüm bitince ayrılan bağlantılar mutlaka geri bağlanır ve sıkılığı kontrol edilir; her nokta fotoğraflanır.
Ölçümde kalibrasyonlu toprak direnci ölçüm cihazı ve topraklama pensi kullanılır; cihaz seri numaraları ve kalibrasyon sertifika numaraları raporda yer alır.
Zemin ıslak, donmuş veya yeni kazılmışsa bu durum ölçüm tarihiyle birlikte rapora yazılır; sınıra yakın değerlerin yorumlanmasında mevsimsel etki dikkate alınır. Pens yöntemiyle alınan sonuçlar, ölçülen çevrimin birden çok topraklayıcıyı içerdiğini gösterecek şekilde krokide işaretlenir.
Raporda neler var?
- Ölçüm noktaları numaralanmış topraklama krokisi
- Her nokta için yöntem, ölçülen direnç (RE), doğrulama okumaları, zemin durumu ve hava sıcaklığı
- Eş potansiyel ve süreklilik sonuçları, kesit ve klemens kontrolleri
- Her nokta için sınır değer ve UYGUN / UYGUN DEĞİL kararı
- Fotoğraflı uygunsuzluk listesi ve düzeltme önerileri
- Cihaz ve kalibrasyon bilgileri, yetkili imzası (e-imza) ve bir sonraki kontrol tarihi
Rapor Bakanlık formatına uygundur; e-imzalı PDF olarak müşteri portalınıza yüklenir ve İSG denetimlerinde doğrudan sunulabilir.
Sonuç nasıl yorumlanır?
Ölçülen direnç tek başına "iyi" veya "kötü" değildir; her nokta, bağlı olduğu koruma düzeniyle birlikte değerlendirilir. Aynı 20 Ω değeri, 30 mA kaçak akım rölesiyle korunan bir priz devresi için yeterliyken paratoner inişi için sınırın üzerindedir; rapor bu ayrımı nokta nokta yapar.
Sınırı aşan noktalarda iyileştirme önerisi yazılır: ek kazık çakılması, bağımsız kazıkların birbirine bağlanması, ring iletkeninin tamamlanması, klemenslerin temizlenip sıkılması. Düzeltme sonrası aynı noktalar tekrar ölçülür ve rapor güncellenir; önceki değerle yeni değer yan yana gösterilir.
Sahada en sık gördüğümüz uygunsuzluklar
- Topraklama hattının pano içinde nötr ile karıştırılması (nötr–toprak köprüsü yalnız beslenme noktasında olmalı)
- Korozyona uğramış, gevşek veya boyanmış klemensler; test klemensi olmayan inişler
- Makine gövdelerinin ve kablo tavalarının eş potansiyel barasına bağlanmaması
- Kazı sonrası kopmuş ring iletkeni; bağımsız kazıkların birbirine bağlanmaması
- Yıldırımdan korunma (paratoner) topraklamasının ana eş potansiyel barasına bağlanmaması
- Daha önce ölçüm için ayrılmış test klemenslerinin geri bağlanmamış olması
Bu uygunsuzlukların çoğu düşük maliyetle giderilir; raporda her biri için ne yapılması gerektiği yazılır, düzeltme sonrası tekrar ölçüm yapılır.
Fiyat
75 TL + KDV'den başlar (50 nokta kapsar; aşımda 75 TL/nokta). EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.
Topraklama Tesisatı Ölçümü: sahada neye bakıyoruz?
Tabletteki 8 maddelik Topraklama Tesisatı Ölçümü listesinden öne çıkanlar:
- Kritik Tesisin koruma topraklaması için toprağa gömülü bir elektrot (çubuk, şerit, levha ya da temel topraklaması) bulunmalı.
- Kritik Binaya giren metal su, gaz, ısıtma boruları, çelik konstrüksiyon, kablo tavaları gibi yabancı iletken bölümler ana topraklama barasına potansiyel dengeleme iletkeniyle (≥ 6 mm² Cu) bağlı olmalı.
- Kritik Topraklama direnci ölçülmeli ve değer tesisin koruma şartına uygun olmalı.
- Topraklama iletkeninin elektroda bağlandığı nokta muayene bacası/çukuru ya da ölçüm klemensi ile erişilebilir olmalı.
- Bina girişinde/ana panoda ana topraklama barası (potansiyel dengeleme barası) bulunmalı.
- Topraklama iletkeni (elektrot ile ana bara arası) yeterli kesitte ve korunmuş olmalı.
- Elektrot, iletken ve tüm bağlantılarda korozyon (pas, yeşil oksit), kopma, gevşeklik olmamalı.
- Topraklama tesisinin projesi (temel topraklaması/elektrot yerleşimi) ve önceki ölçüm raporları bulunmalı; saha projeyle uyumlu olmalı.
Kritik maddelerden biri uygun değilse eksik giderilene kadar kullanım durdurulmalıdır.
Topraklama Tesisatı Ölçümü: dayanak mevzuat ve standartlar
Topraklama Tesisatı Ölçümü hizmetinde esas aldığımız düzenlemeler (raporda her bulgunun dayandığı madde ayrıca yazılır):
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (Resmî Gazete 21.08.2001 / 24500): Ek-P — topraklama tesislerinde muayene, ölçme ve denetleme süreleri.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmî Gazete 25.04.2013 / 28628), EK-III 2.3 (tesisatlar). EK-III (periyodik kontroller) 23.12.2025 / 33116 sayılı değişiklikle yenilendi.
- TS HD 60364-6: Alçak gerilim elektrik tesislerinin doğrulanması: ilk ve periyodik muayene, ölçüm ve deneyler
- TS EN 60204-1: Makinelerin elektrik donanımı — genel kurallar (makine panoları)
Mevzuat listesi en son 30.10.2026 tarihinde gözden geçirildi.
Sık sorulan sorular
Topraklama ölçümü yılda kaç kez yapılmalı?
Sanayi tesisleri ve iş merkezlerinde yılda bir; yer değiştirebilen (taşınabilir) işletme elemanlarında altı ayda bir; elektrik üretim, iletim ve dağıtım tesislerinde iki yılda bir. Standart veya imalatçı daha kısa süre öngörüyorsa kısa olan uygulanır.
Topraklama direnci kaç ohm olmalı?
Tek bir sayı yoktur; sınır, tesisin sistemine göre belirlenir. 30 mA kaçak akım rölesiyle korunan TT sistemde RA × IΔn ≤ 50 V şartı (uygulamada ≤ 50 Ω hedefi), paratoner topraklamasında ≤ 10 Ω, trafo işletme topraklamasında proje değeri (pratikte ≤ 2 Ω) esas alınır. Raporda her nokta kendi sınırıyla değerlendirilir.
Ölçüm için elektrik kesilir mi?
Üç kutuplu düşüş yönteminde topraklayıcı bağlantısı test klemensinden ayrıldığı için ilgili bölümde kısa süreli kesinti planlanır; pens (çevrim) yöntemiyle yapılan ölçümlerde kesinti gerekmez. Hangi yöntemin uygulanacağı tesisin topraklama tipine göre keşifte belirlenir.
Raporu kimler verebilir?
Elektrik veya elektrik-elektronik mühendisleri ile elektrik teknikerleri; kontrolü yapan kişi Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olmalıdır. VEKTORX raporları SMM belgeli elektrik mühendisi tarafından imzalanır.
Topraklama raporu İSG denetiminde isteniyor mu?
Evet. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, topraklama tesisatının periyodik kontrolünü zorunlu tutar; iş müfettişleri ve İSG-KATİP kapsamındaki iş güvenliği uzmanları güncel raporu ister.
Ölçüm hangi mevsimde yapılmalı?
Zemin nemi direnci doğrudan etkiler; kuru yaz sonu en yüksek, nemli ilkbahar en düşük değeri verir. Ölçüm tarihi ve zemin durumu raporda yazılır; sınıra yakın sonuçların kuru dönemde doğrulanması önerilir. Yıllık periyodu bozmamak için her yıl benzer dönemde ölçüm planlamak en sağlıklısıdır.
Yeni yapılan topraklama tesisinde kabul ölçümü yapıyor musunuz?
Evet. Temel topraklaması, ring veya kazık uygulaması bittiğinde, üstü kapatılmadan önce bağlantılar gözle kontrol edilir; ardından direnç ve süreklilik ölçülerek kabul raporu düzenlenir. Bu rapor yıllık periyodun başlangıcı sayılır.
Ölçümde hangi yöntem kullanılır?
Topraklama direnci için üç uçlu düşüş yöntemi ya da uygun olduğu yerde pens (çevrim) yöntemi kullanılır; koruma iletkenlerinin sürekliliği ayrıca ölçülür. Kullanılan yöntem ve cihaz rapora yazılır.
Rapor ne zaman teslim edilir?
Saha ölçümü bittikten sonra genellikle iki iş günü içinde e-imzalı rapor müşteri portalına yüklenir; ölçüm sırasında tehlikeli bir durum görülürse sahada hemen bildirilir.
Topraklama direnci yüksek çıkarsa ne yapılır?
Bağlantılar ve korozyon kontrol edilir, gerekirse ek topraklama kazığı, şerit veya iyileştirme uygulanır; uygulamadan sonra ölçüm tekrarlanarak sonuç rapora işlenir.