Kazan kontrolü
Kalorifer ve sıcak su kazanları, bir tesisin en yüksek enerjili ekipmanlarındandır: basınçlı su, alev ve yakıt aynı hacimde buluşur. Periyodik kontrol; kazanı basınçlı kap olarak test eder, emniyet ve kilitleme düzenlerini dener, yanmayı ölçer. Oteller, hastaneler, okullar, siteler, fabrikalar ve seralar ısıtma sezonu öncesi bu kontrolü yaptırır.
Hangi tesislerde zorunlu?
Isıtma veya proses amacıyla kazan işleten her iş yeri, kazanı basınçlı kap olarak yılda bir kontrol ettirir. Sahada en sık karşılaştığımız kazan daireleri:
- Site ve apartman kazan daireleri: merkezi sistem kalorifer kazanları
- Otel, yurt ve hastaneler: kalorifer ve sıcak kullanım suyu kazanları birlikte
- Okullar ve kamu binaları: sezonluk çalışan, yaz boyunca bekleyen kazanlar
- Seralar ve kurutma tesisleri: uzun süre tam yükte çalışan sıcak su kazanları
- Fabrikalar: proses ısıtma ve yıkama hatlarını besleyen kazanlar
- Hamam, havuz ve spor tesisleri: sürekli sıcak su üreten kazan ve boyler grupları
Örnek: beş bloklu bir sitede iki kazan dönüşümlü çalışıyorsa her ikisi de aynı gün kontrol edilir; "yedek" kazan sezon ortasında devreye girdiğinde raporu hazır olmalıdır.
Dayanak ve kabul ölçütleri
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.1; teknik ölçütler TS EN 12952 (su borulu) ve TS EN 12953 (alev-duman borulu kazanlar), TS EN 298 (alev denetimi) ve imalatçı talimatı.
| Kontrol | Kabul ölçütü |
|---|---|
| Hidrostatik test | 1,5 × PS, 30 dakika; kusursuz |
| Emniyet ventilleri | Set ±%3; toplam kapasite yeterli |
| STB ve düşük su koruması | Kilitleme fonksiyonel — sıfır tolerans |
| Alev denetimi | Gaz valfi kapanması ≤ 1 s |
| Baca gazı | O₂ %3–6; CO < 100 ppm; verim raporlanır |
Kontrol öncesi hazırlık
- Kazanın en az bir gün önce söndürülüp soğutulması ve su tarafının boşaltılmasının planlanması
- Kapak, temizleme deliği ve duman sandığı cıvatalarının sökülebilir durumda olması; sıkışmış cıvatalar günü uzatır
- Brülör ve gaz hattı için yetkili servisin bakım formu; varsa baca temizlik belgesi
- Test suyu temini ve tahliye imkânı; genleşme sisteminden ayırmak için vana düzeni
- Kazan dairesine erişim, yeterli aydınlatma ve yaz aylarında havalandırma
- Önceki rapor ve kalınlık krokisi; kazan ve brülör etiketlerinin fotoğrafı
Kontrol adımları
- Kazan kimliği (güç, PS, tip, yakıt), brülör bilgileri, bakım ve baca temizlik kayıtları alınır.
- Kazan soğutulur, boşaltılır; su tarafı ve duman tarafı açılır: kireç ve tortu, korozyon, boru ve ayna çatlakları, refrakter durumu, kaynak dikişleri.
- Ultrasonik kalınlık ölçümü (gövde, aynalar, duman boruları); kroki üzerinde kayıt.
- Hidrostatik test: 1,5 × PS, 30 dakika.
- Emniyet düzenleri: emniyet ventilleri (set basıncı ve kapasite), STB, düşük su koruması, basınç ve sıcaklık göstergeleri, genleşme sistemi.
- Yanma: brülör ateşleme ve alev denetimi süresi, gaz hattı sızdırmazlığı, baca gazı analizi ve verim.
- Kazan dairesi: havalandırma, gaz dedektörü, acil kapama vanası, elektrik panosu ve aydınlatma.
- Sonuç etiketi yapıştırılır.
Kalınlık ölçümünde ultrasonik kalınlık cihazı, hidrostatik testte test pompası ve kalibrasyonlu referans manometre, yanma değerlendirmesinde O₂ ve CO ölçen baca gazı analiz cihazı, gaz hattında gaz kaçak dedektörü kullanılır. Alev denetiminde alev kesildiğinde gaz valfinin kapanmasına kadar geçen süre kronometreyle alınır. STB ve düşük su koruması, ilgili koşul (sıcaklık eşiği veya su seviyesi) kazan çalışırken simüle edilerek denenir; brülörün kilitlendiği ve elle sıfırlama gerektirdiği görülmeden adım tamamlanmaz.
Rapor içeriği
Kazan kimliği, iç-dış muayene bulguları, kalınlık tablosu, hidrostatik test kaydı, emniyet düzeni test sonuçları, baca gazı analizi ve verim, kazan dairesi değerlendirmesi, fotoğraflar, sonuç ve bir sonraki kontrol tarihi.
Baca gazı sonuçları ölçüm cihazının çıktısıyla birlikte rapora eklenir; verim değeri bir önceki yılın değeriyle karşılaştırılarak kireç ve kurum birikiminin etkisi görünür hale gelir.
Sık görülen uygunsuzluklar
- STB'nin köprülenmesi veya düşük su korumasının "sık devre kesiyor" gerekçesiyle iptal edilmesi
- Emniyet ventili çıkışının kapatılması, ventilin kireçlenmesi ya da kapasitesinin kazan gücüne yetmemesi
- Genleşme tankı membranının patlamış olması; sistem basıncının sürekli ventilden atılması
- Kazan dairesi havalandırma menfezinin kışın kapatılması; gaz dedektörü alarmının kesme vanasına bağlı olmaması
- Duman borularında kurum, su tarafında kireç tabakası; verimin düşmesi ve sac sıcaklığının yükselmesi
Emniyet düzenlerine ilişkin bulgular sıfır toleranslıdır; STB veya düşük su koruması çalışmayan kazan, hidrostatik testi geçse bile uygun raporlanmaz.
Fiyat
750 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.
Fiyat; kazan sayısı ve gücüne, yakıt tipine ve lokasyona göre belirlenir; boyler, genleşme tankı ve hidrofor kontrolüyle birlikte planlanabilir.
Teklif ve ilgili hizmetler
Kazan gücü ve sayısını teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Boyler periyodik kontrolü, Genleşme tankı kontrolü, LPG ve doğalgaz tankı kontrolü.
Sıcak Su / Kalorifer Kazanı Periyodik Kontrolü: sahada neye bakıyoruz?
Tabletteki 27 maddelik Sıcak Su / Kalorifer Kazanı Periyodik Kontrolü listesinden öne çıkanlar:
- Kritik Kapaklar ve kapak contaları sağlam; duman/gaz kaçağı yok.
- Kritik Emniyet ventilleri mevcut, kazana doğrudan bağlı, boşaltma ağzı güvenli yere yönlendirilmiş.
- Kritik Basınç sınırlayıcı (presostat) mevcut ve çalışıyor.
- Kritik Kumanda ve emniyet termostatları mevcut ve çalışıyor.
- Kritik Su eksikliğine karşı emniyet (minimum basınç/su seviye kesici) mevcut.
- Kazan üzerinde izin verilmeyen değişiklik/kaynaklı onarım yok.
- Isıtma yüzeylerinde (alev/duman tarafı) aşırı kurum, korozyon veya şekil değişimi yok.
- Vanalar çalışıyor, kaçak yok; gidiş-dönüş kesme vanaları işaretli.
- Kazan yalıtımı sağlam; sıcak yüzeylere temas riski yok.
- Genleşme sistemi (tank/depo) uygun ve kazanla arasında kapatılabilir eleman yok.
Kritik maddelerden biri uygun değilse eksik giderilene kadar kullanım durdurulmalıdır.
Sıcak Su / Kalorifer Kazanı Periyodik Kontrolü: dayanak mevzuat ve standartlar
Sıcak Su / Kalorifer Kazanı Periyodik Kontrolü hizmetinde esas aldığımız düzenlemeler (raporda her bulgunun dayandığı madde ayrıca yazılır):
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmî Gazete 25.04.2013 / 28628), EK-III 2.1 (basınçlı kap ve tesisatlar). EK-III (periyodik kontroller) 23.12.2025 / 33116 sayılı değişiklikle yenilendi.
- TS EN 12953 serisi: Silindirik (alev-duman borulu) kazanlar
- TS EN 12952 serisi: Su borulu kazanlar
Mevzuat listesi en son 30.10.2026 tarihinde gözden geçirildi.
Sık sorulan sorular
Kazan kontrolü ne zaman yapılmalı?
Ek-III 2.1'e göre yılda bir; en uygun zaman ısıtma sezonu öncesidir (eylül–ekim), böylece bulunan eksikler sezon başlamadan giderilir.
STB nedir, neden kontrol edilir?
STB (sıcaklık sınırlayıcı), kazan suyu belirlenen sıcaklığı aşınca brülörü kilitleyen emniyet elemanıdır. Düşük su koruması ile birlikte sıfır toleransla fonksiyonel olmalıdır; aksi halde kazan buharlaşma ve patlama riski taşır.
Baca gazı ölçümü kontrolün parçası mı?
Evet. O₂, CO ve baca sıcaklığı ölçülerek yanma verimi hesaplanır; CO yüksekliği eksik yanma ve zehirlenme riski, verim düşüklüğü yakıt israfı demektir.
Hidrostatik test için kazanı tamamen boşaltmak gerekir mi?
Evet. İç muayene için su tarafı boşaltılıp kapaklar açılır; muayene bittikten sonra kazan yeniden doldurulur, havası alınır ve 1,5 × PS basınçta test edilir. Bu yüzden kazan kontrolü duruş gerektiren bir işlemdir.
Baca gazı değerleri sınır dışında çıkarsa kazan uygunsuz mu olur?
CO değerinin sınırı aşması eksik yanma ve zehirlenme riski demektir; brülör ayarı yapılıp ölçüm tekrarlanmadan kazan uygun raporlanmaz. O₂ yüksekliği ve verim düşüklüğü ise öncelikle ayar ve bakım önerisi olarak yazılır.
Kazan kontrolünde hangi emniyet elemanları test edilir?
Emniyet ventili, emniyet termostatı (STB), sıcaklık ve basınç göstergeleri, su eksikliği emniyeti, brülör alev denetimi ve acil kapatma düzeni test edilir.
Kazan dairesi de değerlendirilir mi?
Evet. Havalandırma menfezleri, yangın söndürücü, aydınlatma, acil kapatma butonu ve yanıcı malzeme bulunmaması gözle kontrol edilip rapora not edilir.
Doğalgazlı kazanlarda ek kontrol var mı?
Gaz hattındaki solenoid vana, gaz kaçak dedektörü ve brülörün gaz emniyetleri değerlendirilir; gaz tesisatının kendisi gaz dağıtım şirketinin muayenesine de tabidir.
Kontrol için kazanın çalışması gerekir mi?
Emniyet elemanlarının fonksiyon testi için kazanın çalışır durumda olması gerekir; hidrostatik test yıllarında kazan soğutulur ve planlı bir duruş yapılır.
Uygunsuz çıkan kazan kullanılabilir mi?
Emniyet ventili, STB veya alev denetimi çalışmıyorsa kazan giderilinceye kadar kullanılmamalıdır; diğer uygunsuzluklar raporda öncelik sırasıyla verilir.