Havalandırma kontrolü neden gerekli?
Havalandırma; çalışan sağlığı (taze hava, kirletici uzaklaştırma), ürün kalitesi ve yangın güvenliği için çalışır; ama fanlar yavaşlar, filtreler tıkanır, kanallar kaçırır ve kimse fark etmez. Periyodik kontrol, tesisatın proje değerlerinde çalışıp çalışmadığını ölçümle gösterir. Fabrikalar, mutfaklar, laboratuvarlar, otopark ve depolar, hastane ve ofisler kapsam içindedir.
Projesine uygunluk esası
Ek-III, havalandırma ve klima tesisatını "projesine uygunluk" ölçütüyle kontrol ettirir. Proje yoksa işveren proje yaptırmak zorundadır; bu durum raporda uygunsuzluk olarak yazılır ve tesisatın mevcut hali için as-built çizimi önerilir. Proje varsa her mahal için projedeki debi ve hava değişim sayısı ölçümle karşılaştırılır. Sistem tipleri ayrı ayrı ele alınır: genel mekanik havalandırma, lokal emiş, mutfak davlumbazı, klima santrali ve split/VRF üniteleri.
Dayanak ve kabul ölçütleri
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.3; TS EN 12599 (havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin teslim testleri), ISO 5802 (kanal içi ölçüm), ASHRAE 62.1 ve İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yönetmeliği.
| Kontrol | Kabul ölçütü |
|---|---|
| Debi sapması | Proje değerinin ±%10'u |
| Kişi başı taze hava | ≥ 36 m³/h (hafif iş) |
| Filtre fark basıncı | ≤ imalatçı son basıncı |
| Fan motor akımı | ≤ etiket In |
Hava değişim sayısı için uygulama değerleri: ofis 4–8, atölye 8–15, boyahane 20 ve üzeri; projede verilen değer varsa o esastır. Kişi başı taze hava, taze hava debisinin mahaldeki kişi sayısına bölünmesiyle bulunur.
Ölçüm ve kontrol adımları
- Sistem şeması ve proje debileri alınır; ölçüm kesitleri (kanal, menfez, davlumbaz) belirlenir.
- Kanal içi hız ölçümü: pitot tüpü veya kanatlı anemometreyle kesit üzerinde çok nokta (log-Tchebycheff) yöntemi; menfezlerde balometre veya hüni ile debi.
- Toplam debi ve hava değişim sayısı (ACH) hesaplanır; proje ve kişi sayısıyla karşılaştırılır.
- Filtreler: fark basıncı, sınıf ve değişim kayıtları; ısı geri kazanım ünitesi varsa verim.
- Fan ve motor: kayış, yatak, titreşim, motor akımı, koruyucular; damper ve yangın damperi konumları.
- Mutfak davlumbazlarında yağ filtreleri ve kanal temizliği; otoparkta CO sensörlü kontrol.
- Sonuç ve öneriler kaydedilir.
Kanal içi ölçüm nasıl yapılır?
Ölçüm kesiti; dirsek, damper gibi bozucu elemanlardan sonra en az 5 hidrolik çap düz kanal mesafesinde seçilir. Dikdörtgen kanalda kesit eşit alanlı hücrelere bölünür ve en az 25 noktada (küçük kanalda 16) hız okunur; dairesel kanalda iki dik eksende altışar nokta alınır. Her noktada 5–10 saniye ortalama alınır. Debi, ortalama hız ile kesit alanının çarpımından hesaplanır: 0,6 × 0,4 m kanalda 4,2 m/s ortalama hız, yaklaşık 3.630 m³/h demektir. Menfez bazında kontrol gerekiyorsa balometre menfeze tam oturtulur; menfez debileri toplamı ana kanal debisiyle karşılaştırılır, aradaki fark kanal kaçağını gösterir.
Santral ve fan kontrol listesi
Saha uygulamamızdaki kontrol maddeleri şunlardır: tesisat projesi mevcut ve tesisat projeye uygun; cihaz dış kaplaması hasarsız, servis kapakları kapalı, gövde sızdırmaz; filtre tipi ve ölçüleri projeye uygun, sayısı tam, karkası sızdırmaz; fan dönüş yönü doğru, rotor balansı uygun, yatak ve motor yağlaması yapılmış; kayış gerginliği ve kasnak ayarı uygun, kayış koruyucusu yerinde; esnek kanal bağlantısı eksende; fan tipi ve karakteristikleri projeye uygun; kanal ve menfezlerde tıkanma yok; taze hava emişi egzoz atışından uzak.
Kontrolden önce hazırlayın
- Tesisat projesi ve mahal listesi (kişi sayısı, hacim)
- Santral ve fan etiket değerleri; önceki rapor
- Asma tavan ve çatı erişimi; kanal ölçüm delikleri açmak için izin
- Sistemlerin ölçüm sırasında normal rejimde çalışması
- Mutfakta davlumbaz filtrelerinin temizlik kayıtları
Rapor içeriği
Sistem şeması ve ölçüm kesitleri, nokta okumaları ve ortalama hız/debi tablosu, proje karşılaştırması, ACH hesabı, filtre ve fan bulguları, fotoğraflar, sonuç ve öneriler, bir sonraki kontrol tarihi.
Ölçülen hava değişim sayısı gerekli değerin altındaysa ya da toplam debi proje debisinin %90'ının altına inmişse bulgu uygunsuzluk olarak yazılır; olası nedeni (filtre, kayış, damper, kanal kaçağı) ayrıca belirtilir ve giderilmesi için öneri verilir.
Sık görülen uygunsuzluklar
- Projenin olmaması ya da sonradan eklenen hatların projede bulunmaması.
- Son basıncı aşmış filtreler; yanlış ölçüde filtre nedeniyle hava by-pass yapıyor.
- Gevşek kayış, ters dönen fan, yırtık esnek bağlantı.
- Kapalı bırakılmış damperler; erişilemeyen yangın damperleri.
- Taze hava emişinin egzoz ya da mutfak bacası yanında olması.
- Mutfak kanallarında yağ birikimi.
Fiyat
500 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.
Fiyat; sistem sayısı ve ölçüm noktası adedine, kanal erişim şartlarına ve lokasyona göre belirlenir.
Teklif ve ilgili hizmetler
Sistem sayısı ve menfez adedini teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Klima periyodik kontrolü, Toz toplama ve aspirasyon kontrolü, Termal konfor ölçümü.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü: sahada neye bakıyoruz?
Tabletteki 21 maddelik Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü listesinden öne çıkanlar:
- Kritik Havalandırma/klima tesisatının mühendislik projesi (kanal planı, debi hesapları, cihaz seçimi) bulunmalı.
- Kritik Uygulama projeye uygun olmalı: cihaz tipi/kapasitesi, kanal güzergâhı, menfez sayısı ve yerleri projedeki gibi.
- Kritik Kayış-kasnak koruyucusu yerinde ve sağlam olmalı; dönen kayışa el/giysi kapılması önlenmeli.
- Kritik Ölçülen toplam debi ve hava değişim sayısı (n = Σ debi / mahal hacmi) projede/mahal kullanımı için gerekli değeri sağlamalı.
- Santral/fan ünitesinin dış kaplaması (saç paneller, yalıtım) hasarsız olmalı; delik, ezik, pas, açık panel hava kaçağı ve yalıtım kaybı yapar.
- Müdahale (servis) kapakları kapalı, kilitli/sabit olmalı; açık kapak hava kaçağı ve döner parçaya erişim demektir.
- Cihaz içi temiz olmalı: fan, kanatlar, serpantin ve bölmelerde toz/yağ/küf birikimi yok; kirlilik debiyi düşürür ve hijyen sorunu yaratır.
- Gövde sızdırmaz olmalı: panel birleşimleri, kanal bağlantıları ve kapaklarda hava kaçağı hissedilmemeli (elle/duman kalemiyle).
- Gövde yapısı sağlam olmalı: şasi/ayaklar deformasyonsuz, titreşim takozları yerinde, cihaz sabit.
- Filtre tipi (G4/M5/F7 vb. — EN ISO 16890 sınıfı) ve ölçüleri projeye uygun olmalı; yanlış sınıf filtre ya hava kalitesini düşürür ya da debiyi boğar.
Kritik maddelerden biri uygun değilse eksik giderilene kadar kullanım durdurulmalıdır.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü: dayanak mevzuat ve standartlar
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü hizmetinde esas aldığımız düzenlemeler (raporda her bulgunun dayandığı madde ayrıca yazılır):
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmî Gazete 25.04.2013 / 28628), EK-III 2.3 (tesisatlar). EK-III (periyodik kontroller) 23.12.2025 / 33116 sayılı değişiklikle yenilendi.
- İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete 17.07.2013 / 28710): kapalı çalışma alanlarında temiz hava.
- TS EN 12599: Havalandırma ve iklimlendirme sistemleri — teslim testleri ve ölçüm yöntemleri
Mevzuat listesi en son 30.10.2026 tarihinde gözden geçirildi.
Sık sorulan sorular
Havalandırma kontrolü zorunlu mu?
Evet. Havalandırma tesisatı Ek-III 2.3'te sayılan tesisatlardandır ve yılda bir kontrol edilir; ölçüm ve değerlendirme TS EN 12599'a göre yapılır.
Kişi başı ne kadar taze hava gerekir?
Hafif işlerde kişi başı en az 36 m³/h taze hava genel kabuldür; ağır iş ve kirletici kaynak varsa değer artar. Kontrolde ölçülen debi, kişi sayısı ve alan ile karşılaştırılır.
Debi sapması ne kadar olabilir?
TS EN 12599'a göre ölçülen debi proje değerinin ±%10'u içinde olmalıdır; sapma büyükse filtre tıkanıklığı, kayış gevşekliği veya kanal kaçağı araştırılır.
Havalandırma projesi yoksa periyodik kontrol yapılabilir mi?
Kontrol yapılır; ancak Ek-III projesine uygunluğu esas aldığı için projenin bulunmaması raporda uygunsuzluk olarak yazılır. İşverenin proje yaptırması gerekir; mevcut tesisatın as-built çizimi bu eksiği kapatır.
Havalandırma kontrolünü kimler yapabilir?
Makine mühendisleri ile makine tekniker ve yüksek teknikerleri yapabilir; ölçümler TS EN 12599 yöntemine göre kalibre anemometre, balometre ve pitot tüpüyle alınır.
Havalandırma kontrolünde hangi ölçümler yapılır?
Menfez ve kanallarda hava debisi ve hızı, gerekiyorsa basınç farkı ölçülür; santral, fan, filtre, damper ve kayış durumu gözle kontrol edilir ve ölçülen debiler proje değerleriyle karşılaştırılır.
Filtre değişimi kontrol kapsamında mı?
Filtre değişimi bakım işidir; kontrolde filtrelerin kirlilik durumu ve fark basınçları değerlendirilir, tıkanmış filtre debiyi düşürdüğü için rapora yazılır.
Kontrol sırasında havalandırma kapatılır mı?
Ölçümler sistem çalışırken yapılır; yalnız santral içi muayene için kısa süreli durdurma gerekebilir. Bu süre işletmeyle önceden planlanır.
Lokal emiş sistemleri de kontrol edilir mi?
Kapsama alınırsa kaynak, boya, toz ve kimyasal işlemlerdeki lokal emiş davlumbazlarında yakalama hızı ölçülür; genel havalandırmadan farklı olarak kirleticiyi kaynağında çekip çekmediği değerlendirilir.
Ölçüm sonucu yetersizse ne önerilir?
Kayış gerginliği, fan devri, damper ayarı, kanal kaçakları ve filtre değişimi önce değerlendirilir; yeterli olmazsa fan kapasitesi veya kanal düzeni için mühendislik önerisi verilir.