Elektrik İç Tesisat Uygunluk Kontrolü ve Raporu

Elektrik iç tesisat uygunluk kontrolü, bir iş yerindeki alçak gerilim tesisatının (ana pano, tali panolar, hatlar, prizler, aydınlatma ve makine besleme devreleri) yönetmelik ve standartlara uygunluğunu ölçümlerle doğrulayan periyodik kontroldür. Elektrik kaynaklı yangınların ve elektrik çarpmalarının büyük bölümü bu kontrolde tespit edilebilen gevşek bağlantı, yanlış koruma ve eksik topraklamadan kaynaklanır.

Hangi tesislerde zorunlu?

Ek-III 2.3 elektrik tesisatının yılda bir kontrolünü ister; Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği de tesisatın uygun tutulmasını işletmeciye yükler. Kapsam geniştir:

• Sanayi tesisleri: üretim panoları, motor besleme hatları, kompresör ve kazan dairesi devreleri
• Depo ve lojistik merkezleri: şarj istasyonları, raf aydınlatması, yükleme rampası prizleri
• Oteller, hastaneler, okullar ve yurtlar: kat panoları, ıslak hacim prizleri, jeneratör transfer panoları
• AVM, ofis ve plaza katları: kiracı panoları, UPS çıkışları, mutfak ve teknik hacimler

Örnek: bir plastik enjeksiyon fabrikasında ana pano, on iki tali pano ve kırk makine panosu varsa her biri ayrı ayrı incelenir ve ölçülür; yalnız ana panoda yapılan ölçüm "tesisat kontrolü" yerine geçmez.

Kontrol kapsamı

Gözle ve dokunarak kontrol — her panoda:

• Kapak, gövde, kilit ve kapak topraklama örgüsü; pano önünde yeterli çalışma mesafesi
• İletken renk kodu (faz kahverengi/siyah/gri, nötr açık mavi, koruma iletkeni yeşil-sarı)
• Sigorta–kesit uyumu, klemenslerde gevşeklik, ısınma izi, oksitlenme; baralarda izin verilmeyen ek
• Koruma düzenleri: priz devrelerinde 30 mA kaçak akım rölesi, ana kolonda yangın koruma RCD'si, parafudr (SPD) durumu
• Her devrenin ayrı koruma iletkeniyle topraklama barasına gelmesi; nötr–toprak ayrımı

Ölçüm ve testler:

• PE sürekliliği — pano barası ile en uzak priz/aygıt arasında düşük dirençli bağlantı
• İzolasyon direnci — 230/400 V devrelerde 500 V DC ile; sınır ≥ 1,0 MΩ
• Çevrim empedansı (Zs) — her son devrenin en uzak noktasında; açma şartı Zs ≤ U₀/Ia, TN sistemde son devrede ≤ 0,4 s
• Kaçak akım rölesi testleri — ½×, 1×, 5×IΔn ve rampa testi, dokunma gerilimi ≤ 50 V
• Faz sırası ve yük dengesi — üç fazlı prizler ve motor beslemelerinde; fazlar arası dengesizlik %20'yi aşarsa raporlanır

Her ölçüm cihaz ekranından okunup pano bazında ölçüm formuna işlenir; tahmini veya "tipik" değer yazılmaz.

Kontrol öncesi hazırlık

• Tek hat şeması, pano listesi ve varsa topraklama krokisi; şema yoksa keşifte çıkarılır
• Önceki uygunluk raporu ve kapatılan uygunsuzlukların kanıtı (fotoğraf, servis formu)
• Pano önlerinin boşaltılması: palet, raf veya malzeme kapağı kapatıyorsa ölçüm gecikir
• Kesinti planı: hangi panonun hangi saatte gerilimsiz bırakılabileceği vardiya amiriyle önceden belirlenir
• Hassas cihaz (sunucu, laboratuvar, tıbbi cihaz) beslemelerinin listesi; bu devrelerde izolasyon ölçümü cihaz ayrıldıktan sonra yapılır

Çalışma süreci

1. Tesisin tek hat şeması ve pano listesi alınır; şema yoksa ana pano → tali pano → son devre yapısı yerinde çıkarılır.
2. Önceki raporun uygunsuzluklarından başlanır; kapatılanlar ve açık kalanlar not edilir.
3. Kesinti programı işletmeyle yapılır; ölçümler pano bazında, kalibrasyonlu çok fonksiyonlu tesisat test cihazıyla alınır.
4. Her pano fotoğraflanır; uygunsuzluklar fotoğraf üzerinde işaretlenir.
5. Rapor hazırlanır, e-imzalanır ve müşteri portalına yüklenir.

Bir panoda sıra sabittir: önce enerji altında gözle kontrol ve RCD testleri, sonra gerilimsiz izolasyon ve süreklilik, en son enerji verilip çevrim empedansı ve faz sırası; böylece aynı panoya iki kez dönülmez ve kesinti kısalır.

Raporda neler var?

Tesis kimliği ve besleme şekli (TN-S / TN-C-S / TT), pano listesi, her pano için gözle kontrol bulguları, izolasyon–süreklilik–Zs–RCD ölçüm tabloları, kullanılan cihazların seri ve kalibrasyon sertifika numaraları, fotoğraflı uygunsuzluk listesi (ağır / hafif kusur ayrımıyla), sonuç (UYGUN / UYGUN DEĞİL) ve bir sonraki kontrol tarihi.

Sahada sık görülen uygunsuzluklar

• Priz devrelerinde 30 mA kaçak akım rölesi bulunmaması veya test butonuna basıldığında açmaması
• 1,5 mm² hat üzerinde 16 A ve üzeri sigorta: kesit–koruma uyumsuzluğu
• Pano kapağının topraklama örgüsünün kopuk olması; menteşenin toprak bağlantısı sayılması
• Klemenslerde gevşeklik ve ısınmaya bağlı renk değişimi; tek klemense birden fazla iletken sıkıştırılması
• Sabit makinelerin uzatma kablosu ve çoklu prizle beslenmesi

Bu bulguların her biri raporda ağır veya hafif kusur sınıfıyla, fotoğrafıyla ve düzeltme önerisiyle yazılır; ağır kusurlar giderilmeden tesisat uygun olarak raporlanmaz.

Birlikte planlanan kontroller

İç tesisat kontrolü çoğunlukla aynı ziyarette topraklama ölçümü, paratoner kontrolü ve termal kamera kontrolüyle birleştirilir; tek program, tek rapor seti ve daha düşük toplam maliyet sağlar.