Toz Ölçümü (Ortam — Sabit Nokta)

Ortam toz ölçümü

Ahşap, metal, taş-mermer, un, tekstil ve plastik tozu; solunum yolu hastalıklarının ve bazı tozlarda patlama riskinin kaynağıdır. Ortam toz ölçümü, çalışma alanlarında sabit noktalardan hava örnekleyerek toplam ve solunabilir toz konsantrasyonunu belirler; toz kaynaklarını ve havalandırmanın yeterliliğini değerlendirir.

Sabit nokta ölçümünün gücü, tesisin toz haritasını çıkarmasındadır: hangi makinenin çevresinde yük yüksek, aspirasyon hangi bölgede yetersiz, temizlik düzeni işe yarıyor mu? Bu sorular mahal düzeyinde cevaplanır; çalışan bazlı maruziyet ise kişisel örneklemeyle ayrıca ölçülür.

Hangi işletmelerde gerekir?

• Mobilya ve ahşap işleme atölyeleri (kesim, zımpara, CNC)
• Taş, mermer, seramik ve çimento tesisleri (kristal silika riski)
• Un, yem, şeker ve baharat gibi organik toz üreten gıda işletmeleri
• Dökümhaneler, kumlama kabinleri ve metal taşlama bölümleri
• İplik, dokuma ve elyaf açma salonları
• Plastik, kauçuk ve kompozit hammadde dolum alanları
• Torbalama, elek ve bunker gibi yükleme-boşaltma noktaları

Dayanak

Tozla Mücadele Yönetmeliği, Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yönetmeliği, TS EN 689, ASTM D 4532, TS EN 481 (parçacık boyutu fraksiyonları), TS EN 482 (ölçüm prosedürlerinin performansı).

Ölçüm yöntemi

1. Proses, toz türleri ve kaynaklar incelenir; ölçülecek fraksiyon (solunabilir için siklon, toplam için IOM başlık) ve ilgili sınır değer belirlenir; ölçüm noktaları plan üzerinde seçilir.
2. Filtreler laboratuvarda 24 saat şartlandırılıp ilk tartımı yapılır, numaralı kasetlerde taşınır; her seri için şahit (blank) filtre ayrılır.
3. Pompa debisi, örnekleme düzeneği (başlık + filtre) takılıyken birincil kalibratörle ayarlanır: siklonda 2,2 L/dk, IOM başlıkta 2,0 L/dk. Düzeneksiz kalibrasyon geçersizdir.
4. Sabit istasyonlar solunum yüksekliğinde (yaklaşık 1,5 m), duvardan en az 1 m uzakta ve doğrudan hava üfleyen kaynaktan uzağa kurulur. Başlangıç saati, debi, üretim durumu, kapı-pencere ve havalandırma koşulu forma yazılır.
5. Örnekleme vardiyayı temsil edecek sürede (tipik 4–8 saat) yürütülür; ara kontrollerde pompa ve filtre izlenir. Bitişte debi tekrar ölçülür; sapma %5'i aşarsa numune geçersiz sayılır.
6. Laboratuvarda filtreler yeniden şartlandırılıp tartılır; konsantrasyon C = (m₂ − m₁ − şahit farkı) / V formülüyle mg/m³ olarak hesaplanır, 8 saate normalize edilir ve sınır değerle karşılaştırılır. Kristal silika şüphesinde filtreden FTIR/XRD analizi istenir.
7. Havalandırma, lokal aspirasyon ve temizlik önerileri kaynak bazında yazılır.

Örnek: 2,2 L/dk debiyle 420 dakika örneklenen filtrede 0,42 mg kütle artışı varsa hacim 0,924 m³ ve konsantrasyon 0,45 mg/m³ olur.

Ölçüm cihazı

Sabit debili (±%5) 1–5 L/dk hava örnekleme pompası, Higgins-Dewell tipi siklon başlık, IOM veya açık yüzlü kaset, 25/37 mm cam elyaf ya da PVC filtre, ±%1 hassasiyetli birincil debi kalibratörü. Analiz 0,01 mg çözünürlüklü mikro terazi ve şartlandırma kabini olan laboratuvarda yapılır.

Sınır değerler

Tozla Mücadele Yönetmeliği Ek-1 madde bazında sınır verir; en sık karşılaşılan örnek solunabilir kristal silika (kuvars) için 0,1 mg/m³'tür. Diğer tozlarda ilgili madde satırı ve Kimyasal Maddeler Yönetmeliği esas alınır; rapor hangi sınırın hangi maddeden alındığını açıkça yazar.

Saha hazırlığı

• Proses akışı, işlenen malzemeler ve varsa güvenlik bilgi formları
• Olağan üretim temposu; ölçüm günü için ek temizlik yapılmaması
• Aspirasyon ve havalandırmanın her günkü ayarında çalışması
• İstasyonların kurulacağı noktalarda priz ya da tripod için güvenli yer
• Vardiya ve mola saatleri

Rapor içeriği

Ölçüm noktaları ve proses bilgisi, örnekleme süreleri ve hacimleri, toplam ve solunabilir toz konsantrasyonları, sınır değer karşılaştırması, kaynak bazlı öneriler, pompa ve terazi kalibrasyon bilgileri, sonuç. Şahit filtre düzeltmesi, metot ve tayin sınırı (LOQ) rapora yazılır.

Uygunsuzluk durumunda yapılacaklar

Yüksek çıkan istasyonun çevresindeki kaynak önceliklendirilir: lokal aspirasyonun davlumbaz konumu ve emiş hızı düzeltilir, kesim-zımpara noktaları kapatılır, ıslak yöntem veya kapalı transfer sistemine geçilir, kuru süpürme yerine vakumlu temizlik düzeni kurulur. Aspirasyon sisteminin periyodik kontrolüyle birlikte planlandığında düzeltme sonrası doğrulama tek ziyarette yapılır.

Sık yapılan hatalar

• Pompayı başlık takılı değilken kalibre etmek.
• Bir saatlik örneklemeyle tartılabilir kütle beklemek.
• İstasyonu üfleyici fanın veya açık kapının önüne kurmak.
• Haftalık temizlik gününde ölçüp "uygun" sonucu olağan gün sanmak.

Fiyat

1.250 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.

Teklif; istasyon sayısına, örneklenen fraksiyon sayısına (solunabilir ve toplam ayrı numunedir), silika gibi ek analiz gereken madde sayısına ve tesisin konumuna göre hazırlanır.

Teklif ve ilgili hizmetler

Prosesinizi ve toz türünü teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Toz ölçümü (kişisel maruziyet), Toz toplama ve aspirasyon sistemi kontrolü, Havalandırma tesisatı kontrolü, Ağır metal ve gaz ölçümü.