Tezgah Periyodik Kontrolü (Torna, Freze, Matkap, Taşlama)

Tezgah kontrolü neyi önler?

Atölye kazalarının büyük bölümü dönen parçaya temas, fırlayan talaş veya kırılan taş ile beklenmedik yeniden başlamadan kaynaklanır. Tezgah periyodik kontrolü koruyucuların, kumanda emniyetlerinin ve elektrik donanımının standartlara uygun olduğunu doğrular. Metal ve ahşap işleme atölyeleri, kalıphaneler, bakım atölyeleri ve meslek liseleri bu kontrolü yılda bir yaptırır.

Kapsama giren tezgahlar

Torna, freze, matkap, taşlama (masa ve silindirik), şerit ve daire testere, planya, kalınlık, bükme ve kesme tezgahları; CNC işleme merkezleri ve kombine ahşap makineleri. Pres, giyotin makas ve abkant için ayrı hizmet sayfamıza bakın. Metal ve ahşap atölyeleri, kalıphaneler, bakım-onarım birimleri, meslek liseleri ve üniversite laboratuvarları en sık çalıştığımız yerlerdir.

Dayanak ve kabul ölçütleri

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.4 tezgahları yılda bir kontrole tabi tutar. Teknik ölçütler TS EN ISO 12100 (risk değerlendirmesi), TS EN 60204-1 (makinelerin elektrik donanımı), TS EN ISO 16089 (taşlama) ve TS EN ISO 14119 (kilitlemeli koruyucular) standartlarından alınır.

Kontrol	Kabul ölçütü
Taş – iş mesnedi / dil siperi aralığı	≤ 3 mm / ≤ 6 mm
Acil stop ve restart koruması	Fonksiyonel — sıfır tolerans
PE sürekliliği / izolasyon	Düşük direnç / ≥ 1 MΩ (500 V DC)
Kilit anahtarlı koruyucular	Koruyucu açıkken tezgah çalışmaz
Lokal aydınlatma	≥ 500 lux

Kontrol adımları

Tezgah kimliği, kullanım talimatı ve önceki kontrol kaydı alınır.
Mekanik muayene: ayna ve kayış koruyucuları, talaş siperleri, kilitlemeli kapaklar, iş mesnedi ve siper ayarları, gövde ve zemin bağlantısı, titreşim ve anormal ses.
Kumanda ve emniyet: acil stop (tüm konumlardan), ana şalter kilitlenebilirliği, restart koruması (enerji kesilip gelince kendiliğinden çalışmama), iki el kumanda veya ışık perdesi varsa fonksiyon testi.
Elektrik ölçümleri: PE sürekliliği, izolasyon direnci, pano düzeni ve kablo koruması; makine üstü aydınlatma ölçümü.
Sonuç etiketi yapıştırılır; uygunsuzluklar fotoğraflanır.

Sahada testler nasıl yapılır?

Taşlama taşı, askıda tahta sapla vurularak çınlama testinden geçirilir; tok ses çatlak işaretidir. Taş etiketindeki azami devir, takometreyle ölçülen mil devriyle karşılaştırılır; etiket devri mil devrinin altındaysa taş kullanılamaz. Acil stop çalışma sırasında basılır: tüm hareketler durmalı, buton kilitli kalmalı, resetlenmeden start alınmamalı; birden fazla kumanda istasyonu varsa hepsi denenir. Yeniden başlama koruması için tezgah çalışırken enerji kesilir; enerji geldiğinde tezgahın start'a basılmadan çalışmaması beklenir. Açılır koruyucularda kilit anahtarı, kapak açıkken tezgahın çalışmadığını ve çalışırken açılınca durduğunu göstermelidir.

Elektrik tarafında pano koruma iletkeninden tezgah gövdesine süreklilik ölçülür; izolasyon 500 V DC ile ölçülür; besleme kablosu ezik ve eklemesiz olmalı, kaçak akım koruması çalışmalıdır. Lokal aydınlatma lambası tercihen 24 V SELV ile beslenir. Boşta çalıştırmada titreşim, ses ve yatak ısınması değerlendirilir; taşlama ve testerede fren ve duruş süresi kronometreyle ölçülür; soğutma sıvısı sistemi sızdırmamalıdır.

Kontrol günü için hazırlık

Tezgah listesi (marka, tip, seri no, konum) ve varsa önceki raporlar
Kullanım talimatları ve bakım kayıtları
Her tezgahın çalışır ve enerjili olması; kısa süreli enerji kesme izni
Tezgahı tanıyan bir operatörün yanımızda bulunması
Pano kapaklarının açılabilmesi için yetkili elektrikçi

Rapor içeriği

Tezgah kimliği ve envanteri, koruyucu ve kumanda kontrol listesi, elektrik ölçüm değerleri, aydınlatma ölçümü, fotoğraflı uygunsuzluklar, sonuç ve bir sonraki kontrol tarihi. Tezgah raporu e-imzalanır; makine parkınızın tüm raporlarını portalda tezgah numarasıyla bulursunuz.

Uygunsuzluk durumunda yapılacaklar

Acil durdurma çalışmıyorsa tezgah "kullanılamaz" olarak işaretlenir ve bu durum işverene sahada bildirilir. Koruyucu eksikliği, taş aralığı aşımı ve elektrik ölçüm sapmaları için düzeltme önerisi ve termin yazılır; düzeltmeden sonra yalnız ilgili maddeler yeniden kontrol edilir. Kullanıcıların koruyucuları söküp çalışması tekrar eden bir bulguysa, bu durum rapor notunda belirtilir ve eğitim önerilir.

Sık görülen uygunsuzluklar

Ayna muhafazası veya kayış kapağı sökülmüş; sabit koruyucu takımsız çıkarılabiliyor
Direkt şalterle çalışan tezgahlarda yeniden başlama koruması yok
Taş ile iş mesnedi arasındaki aralık 3 mm'yi aşmış; dil siperi ayarsız
Kilit anahtarı köprülenmiş; kapak açıkken tezgah çalışıyor
Gövde topraklaması kopuk; besleme kablosu eklemeli
Stop butonu gömme tip, mantar başlı değil; pedal üstü korumasız
Çalışma noktasında aydınlatma 500 lux'ün altında

Fiyat

350 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.

Fiyat tezgah sayısına ve türüne göre belirlenir; elektrik iç tesisat kontrolüyle aynı ziyarette yapılması toplam maliyeti düşürür.

Teklif ve ilgili hizmetler

Tezgah listesini teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Pres ve giyotin makas kontrolü, Elektrik iç tesisat uygunluk kontrolü, Aydınlatma ölçümü.

Tezgah Periyodik Kontrolü: sahada neye bakıyoruz?

Tabletteki 25 maddelik Tezgah Periyodik Kontrolü listesinden öne çıkanlar:

Kritik Hareketli parçalara (kayış-kasnak, dişli, mil, kaplin) erişimi engelleyen sabit/kilitli koruyucular yerinde.
Kritik Hareketli koruyucular açıldığında makine duruyor (kilitleme/interlock çalışıyor).
Kritik Acil durdurma butonu (kırmızı mantar, sarı zemin) erişilebilir, kilitlemeli tip ve tüm hareketleri durduruyor.
Kritik Enerji kesilip geri geldiğinde makine kendiliğinden çalışmıyor (yeniden başlatma koruması).
Kritik Ayna/pens koruyucusu açıkken iş mili dönmüyor (torna); matkapta mandren koruyucusu ve iş parçası sabitleme (mengene) mevcut.
Kritik Taşlama/bileme taşında çatlak yok; taş koruyucusu ve dayanak (≤3 mm boşluk) ve üst siper (≤6 mm) ayarlı; taş devri mil devrine uygun.
Kritik CNC'de kapı kilitleme (kapı açıkken otomatik mod çalışmıyor; ayar modunda düşük hız) çalışıyor.
CE işareti / bilgi etiketi (marka, model, seri no, imal yılı) mevcut ve okunaklı.
Kullanma talimatı makinenin yanında; bakım kayıtları tutulmuş.
Sağlık ve güvenlik işaretleri (uyarı piktogramları) mevcut.

Kritik maddelerden biri uygun değilse eksik giderilene kadar kullanım durdurulmalıdır.

Tezgah Periyodik Kontrolü: dayanak mevzuat ve standartlar

Tezgah Periyodik Kontrolü hizmetinde esas aldığımız düzenlemeler (raporda her bulgunun dayandığı madde ayrıca yazılır):

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmî Gazete 25.04.2013 / 28628), EK-III 2.4 (tezgâhlar). EK-III (periyodik kontroller) 23.12.2025 / 33116 sayılı değişiklikle yenilendi.
TS EN ISO 12100: Makine emniyeti — risk değerlendirmesi ve risk azaltma
TS EN 60204-1: Makinelerin elektrik donanımı — genel kurallar (makine panoları)

Mevzuat listesi en son 30.10.2026 tarihinde gözden geçirildi.

Bütün yönetmelikler ve standartlar

Sık sorulan sorular

Hangi makineler tezgah kontrolü kapsamına girer?

Torna, freze, matkap, taşlama, testere, planya, bükme ve kesme makineleri gibi sabit üretim tezgahları Ek-III 2.4 kapsamında yılda bir kontrol edilir. Pres ve giyotin makaslar ayrı bir hizmet olarak değerlendirilir.

Kontrolde elektrik ölçümü de yapılıyor mu?

Evet. TS EN 60204-1'e göre koruma iletkeni sürekliliği ve izolasyon direnci (500 V DC ile en az 1 MΩ) ölçülür; makine panosundaki acil stop ve restart koruması test edilir.

Taşlama taşı ile mesnet arasındaki boşluk ne olmalı?

TS EN ISO 16089'a göre taş ile iş mesnedi arasındaki aralık en çok 3 mm, taş ile dil siperi arasındaki aralık en çok 6 mm olmalıdır. Bu sınır aşıldığında parça sıkışıp taşı kırabilir.

Tezgah periyodik kontrolünü kimler yapabilir?

Makine veya elektrik mühendisleri ile ilgili tekniker ve yüksek teknikerleri yapabilir. Elektrik ölçümleri için izolasyon ve süreklilik ölçen kalibre test cihazı, taşlamada takometre ve sentil kullanılır.

CNC tezgahlar da periyodik kontrole girer mi?

Evet. CNC torna, freze ve işleme merkezleri de iş ekipmanıdır; kabin kapı kilitleri, acil stop, yeniden başlama koruması ve elektrik ölçümleri aynı yöntemle kontrol edilir, kapı kilidinin köprülenip köprülenmediğine ayrıca bakılır.

Tezgah kontrolünde hangi güvenlik elemanlarına bakılır?

Hareketli parça koruyucuları ve kilitli kapılar, acil stop butonları, aynada anahtar unutma emniyeti, talaş siperleri, ani yol almaya karşı koruma ve elektrik donanımı kontrol edilir.

Koruyucu kapı açıkken makine çalışabiliyorsa ne olur?

Kilitleme devresi devre dışıysa operatör dönen parçaya erişebilir; uygunsuz olarak rapora yazılır ve kilitleme düzeltilmeden makinenin kullanılmaması önerilir.

Acil stop butonları nasıl test edilir?

Makine çalışırken her acil stop butonuna basılarak hareketlerin durduğu ve buton bırakılınca makinenin kendiliğinden çalışmadığı doğrulanır.

Eski tezgahlar güvenli hâle getirilebilir mi?

Çoğu durumda evet: koruyucu, acil stop, kilitli kapı ve sıfır gerilim bobini eklenerek eski tezgahlar güvenlik şartlarına uygun hâle getirilebilir; rapor hangi eksiklerin giderileceğini listeler.

Kontrol sırasında tezgah ne kadar süre durur?

Bir tezgahın muayenesi ve fonksiyon testleri genellikle yarım saat civarında sürer; makineler üretim planına göre sırayla alınır.