Hava Tankı Periyodik Kontrolü ve Hidrostatik Test

Hava tankı neden her yıl test edilir?

Basınçlı hava tankı sessiz çalışır ve unutulur; içindeki yoğuşma suyu taban sacını içten korozyona uğratır, et kalınlığı azalır. Tasarım basıncında çalışan incelmiş bir tank patlama riski taşır. Periyodik kontrol; et kalınlığını ölçer, emniyet ventilini test eder ve tankı 1,5 kat basınçla hidrostatik olarak dener.

Kompresör odası olan her işletme — fabrika, servis, dolum tesisi, atölye — hava tanklarını yılda bir kontrol ettirir.

Hangi tesislerde zorunlu?

Basınçlı hava kullanan her iş yeri kapsamdadır; tankın kompresöre entegre (tank üstü kompresör) olması kontrolü ortadan kaldırmaz. Sık karşılaştığımız örnekler:

Oto servis ve lastikçilerde kompresör altı tanklar
Mobilya, boya ve kumlama atölyelerinde pnömatik tabanca hatlarını besleyen tanklar
Plastik enjeksiyon, tekstil ve ambalaj tesislerinde merkezi kompresör odası tankları
Hastane ve diş kliniklerinde medikal hava tankları
Dolum tesisleri ve laboratuvarlarda proses hava tampon tankları

Örnek: bir mobilya fabrikasında iki adet 1.000 litrelik tank ve bir adet 500 litrelik yedek tank varsa üçü de envantere alınır; yedek tank "kullanılmıyor" gerekçesiyle kapsam dışı kalmaz, ya kontrol edilir ya da sistemden fiziksel olarak ayrılıp etiketlenir.

Dayanak ve kabul ölçütleri

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.1 basınçlı kapları yılda bir kontrole tabi tutar; teknik ölçütler TS 1203 EN 286-1 (basit basınçlı kaplar), TS EN 13445 ve imalatçı beyanından alınır.

Kontrol	Kabul ölçütü
Hidrostatik test	1,5 × PS, en az 30 dakika; basınç düşmez, kaçak ve deformasyon yok
Et kalınlığı (ultrasonik)	Tasarım kalınlığı − korozyon payı altına inmemiş
Emniyet ventili	Set basıncı ≤ PS, ±%3 içinde açar ve kapanır
Manometre	Kalibre, okunaklı, PS işaretli
Drenaj	Çalışır; tankta su birikimi yok

Kontrol öncesi hazırlık

Tank listesi: hacim, PS, imal yılı, konum; kimlik plakasının fotoğrafı
Kompresörün durdurulması ve tankın sistemden ayrılabilmesi için vana düzeni; vana yoksa hat sökülür
Test suyu için hortum ve musluk, test sonrası tahliye için gider veya pompa
Adam giriş kapağı veya el deliği varsa yedek conta; kapak açıldığında conta çoğu zaman yenilenir
Emniyet ventilinin sökülebilir olması; kireçli ve paslı ventil test bankına alınamaz
Önceki rapor, kalınlık ölçüm krokisi ve bakım kayıtları

Kontrol adımları

Tank kimliği (PS, hacim, imal yılı, seri no), emniyet ventili ve manometre bilgileri, bakım kayıtları alınır.
Tank sistemden ayrılır, basıncı alınır ve boşaltılır (LOTO).
Dış muayene: korozyon, ezik, kaynak dikişleri, ayaklar ve bağlantı ağızları; iç muayene (adam giriş veya el deliği varsa). Dış yüzeyde boya kabarması ve pas lekesi, altındaki çukurlaşmanın işaretidir; şüpheli bölge temizlenip ölçüme alınır.
Ultrasonik kalınlık ölçümü: taban, gövde ve bombe üzerinde belirli noktalarda; sonuçlar krokiye işlenir. Ölçüm kalibrasyonlu ultrasonik kalınlık cihazı ve kuplaj jeliyle yapılır; yoğuşma suyunun biriktiği taban bölgesi mutlaka ölçülür ve önceki yılın değeriyle karşılaştırılır.
Hidrostatik test: tank suyla doldurulur, hava alınır, basınç 1,5 × PS'ye çıkarılıp 30 dakika izlenir. Basınç kalibrasyonlu referans manometreyle izlenir; tankın kendi manometresi bu testte referans alınmaz.
Emniyet ventili test cihazında açma basıncı ölçülür; manometre karşılaştırılır. Set basıncı PS değerinin üzerinde çıkan ventil uygunsuzdur; yenisi takılmadan tank devreye alınmaz.
Tank boşaltılıp kurutulur, sisteme bağlanır; sonuç etiketi yapıştırılır.

Rapor içeriği

Tank kimliği ve envanteri, iç-dış muayene bulguları, kalınlık ölçüm tablosu ve krokisi, hidrostatik test kayıtları (basınç, süre, sonuç), emniyet ventili ve manometre değerlendirmesi, fotoğraflar, sonuç ve bir sonraki kontrol tarihi. Rapor e-imzalı PDF olarak teslim edilir.

Kalınlık tablosunda her ölçüm noktası kroki üzerindeki numarasıyla eşleşir; böylece gelecek yıl aynı noktalar ölçülüp incelme eğilimi izlenebilir.

Sık görülen uygunsuzluklar

Drenaj vanası hiç açılmadığı için taban sacı içten çukurlaşmış ve kalınlığı tasarım değerinin altına inmiş tank
Emniyet ventilinin kireçlenmesi, çıkışının kapatılması ya da set basıncının PS'nin üstünde olması
Manometrenin kırık, buğulu veya PS işareti olmayan tipte olması
Kimlik plakasının boya altında kalması; PS ve hacim bilgisinin okunamaması
Tankın ayaksız, titreşimli zemine yerleştirilmesi ve bağlantı ağızlarında çatlak başlangıcı

Kalınlığı sınırın altına inmiş tank kırmızı etiketle kullanım dışı bırakılır ve raporda değişim önerilir; diğer bulgular çoğunlukla parça değişimiyle kapatılır.

Fiyat

300 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.

Fiyat; tank sayısı ve hacmine, test suyunun temini ve tahliye imkânına, kompresör kontrolüyle birlikte yapılıp yapılmadığına göre belirlenir.

Teklif ve ilgili hizmetler

Tank adedi ve hacimlerini teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Kompresör periyodik kontrolü, Hidrofor periyodik kontrolü, Genleşme tankı kontrolü.

Hava Tankı Periyodik Kontrolü: sahada neye bakıyoruz?

Tabletteki 27 maddelik Hava Tankı Periyodik Kontrolü listesinden öne çıkanlar:

Kritik Tank gövdesinde ezik, çatlak, şişme, deformasyon veya aşırı korozyon yok.
Kritik Gövde ve kaynak dikişlerinde çatlak, korozyon, terleme veya sızıntı yok.
Kritik Emniyet ventili mevcut, doğrudan tanka dik konumda ve araya kapatma elemanı konmadan bağlı, plombeli (ayar bozulmasına karşı önlemli).
Kritik Basınç otomatiği (presostat) ayarlı; kompresör ayarlanan basınçta duruyor ve devreye giriyor; bağlantı hattındaki hava tahliye ediliyor.
Bilgi etiketi mevcut ve okunaklı (PS, V, imal yılı, seri no, üretici).
PS'nin altında kullanılıyorsa işletme basıncı manometre üzerinde görünür şekilde işaretli.
Sicil kartı / bakım-onarım defteri tutulmuş ve güncel.
Üretim sonrası yama/onarım kaynağı yok (varsa yetkili onarım kaydı mevcut).
Ayaklar, kaide ve sabitleme sağlam; tank devrilmeye ve titreşime karşı emniyetli.
Manometre mevcut, sağlam ve okunaklı; kadranında azami çalışma basıncını gösteren kırmızı çizgi var.

Kritik maddelerden biri uygun değilse eksik giderilene kadar kullanım durdurulmalıdır.

Hava Tankı Periyodik Kontrolü: dayanak mevzuat ve standartlar

Hava Tankı Periyodik Kontrolü hizmetinde esas aldığımız düzenlemeler (raporda her bulgunun dayandığı madde ayrıca yazılır):

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmî Gazete 25.04.2013 / 28628), EK-III 2.1 (basınçlı kap ve tesisatlar). EK-III (periyodik kontroller) 23.12.2025 / 33116 sayılı değişiklikle yenilendi.
TS EN 286-1: Basit basınçlı kaplar (hava / azot) — tasarım, imalat ve deneyler
TS EN 13445 serisi: Ateşsiz basınçlı kaplar

Mevzuat listesi en son 30.10.2026 tarihinde gözden geçirildi.

Bütün yönetmelikler ve standartlar

Sık sorulan sorular

Hidrostatik test her yıl zorunlu mu?

Ek-III 2.1'e göre basınçlı kaplarda standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda bir periyodik kontrol yapılır ve kontrolde hidrostatik test esastır. Tahribatsız muayene yöntemleriyle (ultrasonik kalınlık, yüzey çatlak kontrolü) desteklenir.

Test basıncı nedir?

Hidrostatik test, tankın tasarım/işletme basıncının 1,5 katında, en az 30 dakika bekletilerek yapılır; bu sürede basınç düşmemeli, kaçak, terleme veya kalıcı şekil değişikliği olmamalıdır.

Test sırasında tankın içindeki su nasıl boşaltılır?

Test sonrası tank tamamen boşaltılıp kurutulur; drenaj vanası ve varsa otomatik tahliye kontrol edilir. Kalan su korozyonu hızlandıracağı için kuruluk raporda belirtilir.

Küçük hacimli tanklar da kapsamda mı?

Basınç–hacim çarpımı küçük olan tanklar için kolaylaştırılmış değerlendirme yapılabilir; ancak işletmede kullanılan her basınçlı hava tankı envantere alınır ve yılda bir kontrol edilir.

Kimlik plakası okunamayan tank nasıl değerlendirilir?

PS ve hacim bilgisi imalatçı belgesinden veya önceki rapordan alınır. Hiçbir belge yoksa bu durum raporda uygunsuzluk olarak yazılır; tasarım basıncı bilinmeyen bir tankın güvenli işletme sınırı belgelenemez.

Kalınlık ölçümü sınırın altında çıkarsa tank kullanılabilir mi?

Hayır. Korozyon payı tükenmiş tank kırmızı etiketle kullanım dışı bırakılır ve değiştirilmesi önerilir; hidrostatik testi geçmiş olması bu sonucu değiştirmez.

Hava tankı kontrolünde neye bakılır?

Kimlik plakası, gövde ve kaynaklarda korozyon ve deformasyon, emniyet ventili, manometre, drenaj (tahliye) vanası ve bağlantılar incelenir; gerekli görülen yerlerde ultrasonik kalınlık ölçümü yapılır.

Tankın drenajı neden önemli?

Basınçlı havadaki nem tankın dibinde suya dönüşür ve içten korozyon yapar; düzenli drenaj yapılmayan tankta et kalınlığı zamanla azalır. Kontrolde drenaj vanasının çalışması da sınanır.

Emniyet ventili hangi basınca ayarlanmalı?

Emniyet ventili tankın kimlik plakasındaki en yüksek çalışma basıncını aşmayacak şekilde ayarlanmalıdır; kontrolde ventilin ayar değeri ve açtığı basınç doğrulanır.

Kontrol sırasında basınçlı hava kesilir mi?

Görsel kontrol ve emniyet ventili denemesi kısa süreli kesintiyle yapılabilir; hidrostatik test gereken yıllarda tank sistemden ayrılır ve birkaç saatlik planlı duruş gerekir.