Toz Ölçümü (Kişisel Maruziyet)

Kişisel toz maruziyeti ölçümü

Mevzuattaki toz sınır değerleri, çalışanın soluduğu havadaki konsantrasyon üzerinden tanımlanır; bu da ancak çalışanın üzerinde yapılan örneklemeyle ölçülür. Kişisel toz maruziyeti ölçümü, benzer işleri yapan çalışan gruplarından temsilî kişileri seçerek vardiya boyunca örnekleme yapar ve laboratuvar analizi ile maruziyeti belirler.

Zımpara yapan bir işçinin yakasındaki hava, üç metre ötedeki sabit istasyonun havasından çok daha yüklüdür; çünkü toz kaynağı elinin altındadır. Torbalama, kumlama ve kesim gibi işlerde sabit nokta sonucu "uygun" çıkarken kişisel maruziyet sınırı aşabilir. Uygunluk kararı bu yüzden çalışan üzerinden verilir.

Kimler ölçülür?

• Mobilya ve ahşapta zımpara, kesim ve CNC operatörleri
• Mermer, granit ve seramikte kesimci, cilacı ve kumlama işçileri
• Dökümhanede kalıp bozma ve döküm temizleme personeli
• Un, yem ve gıdada torbalama, karıştırma ve silo boşaltma çalışanları
• İnşaatta beton kesim, delme ve yıkım ekipleri
• Tekstilde elyaf açma ve harman-hallaç operatörleri

Her gruptan en yüksek maruziyeti beklenen çalışanlar seçilir; TS EN 689 karar stratejisine göre az sayıda sonuçla uygunluk kararı vermek için değerlerin sınırın belirgin altında olması gerekir.

Dayanak

Tozla Mücadele Yönetmeliği (mesleki maruziyet sınır değerleri), Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Yönetmeliği, MDHS 14/4, TS EN 481, TS EN 482, TS EN 689 (maruziyet değerlendirme stratejisi).

Ölçüm yöntemi

1. İş analizi ve benzer maruziyet grupları; toz türü ve gerekli analizler (gravimetrik, silis, ahşap tozu) belirlenir. Vardiya düzeni ve görev dağılımı gözlem formuna işlenir.
2. Örnekleme düzeneği (pompa + siklon veya IOM başlık + darası alınmış filtre) birincil kalibratörle, başlık takılıyken kalibre edilir.
3. Başlık çalışanın yakasına, ağız-burun hattına en çok 30 cm mesafede takılır; pompa kemerde, hortum giysiyi engellemeyecek şekilde geçirilir. Çalışan bilgilendirilir: başlık örtülmez, pompa çıkarılmaz.
4. Tam vardiya ya da vardiyanın en az %70'ini kapsayan örnekleme yapılır; görev ve mola süreleri gözlem formuna kaydedilir. Ara kontrollerde pompanın çalıştığı ve debi gözlenir.
5. Bitişte debi doğrulanır (sapma en çok %5); kasetler kapaklanıp etiketlenir, alan şahit numuneleriyle laboratuvara gönderilir.
6. Gravimetrik analiz; konsantrasyon ve 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama (TWA) hesabı, belirsizlik; silis şüphesinde FTIR/XRD ile kristal silika tayini.
7. TS EN 689'a göre sınır değer karşılaştırması ve karar: uygun, uygun değil veya ek ölçüm gerekli.

Ölçüm cihazı

Kişisel örnekleme pompası (sabit debili, şarjı vardiyaya yeten), solunabilir fraksiyon için siklon, toplam toz için IOM başlık, 25/37 mm filtre kasetleri ve ±%1 hassasiyetli birincil debi kalibratörü. Düzenek ortam ölçümündekiyle aynıdır; fark, cihazın sahada sabit durması yerine çalışanla birlikte hareket etmesidir.

Değerlendirme ölçütleri

Kristal silika (kuvars) için solunabilir fraksiyonda 0,1 mg/m³ sınırı uygulanır; diğer tozlarda yönetmelikteki ilgili madde satırı esas alınır.

Saha hazırlığı

• Ölçüm günü çalışacak kişilerin listesi ve görev tanımları
• Vardiya, mola ve yemek saatleri
• Kullanılan solunum koruyucuların tipi ve filtre sınıfı
• Seçilen çalışanların önceden bilgilendirilmesi
• Olağan bir üretim günü; en yoğun tozlu işin o gün yapılıyor olması

Rapor içeriği

Benzer maruziyet grupları ve ölçülen kişiler, örnekleme bilgileri, analiz sonuçları ve maruziyet değerleri, sınır değer karşılaştırması ve karar, KKD ve teknik önlem önerileri, kalibrasyon ve laboratuvar bilgileri, sonuç. Her çalışan için gözlem formu özeti ve maske kullanım gözlemi de yazılır.

Uygunsuzluk durumunda yapılacaklar

"Uygun değil" kararı alan grupta önce kaynakta önlem planlanır: lokal aspirasyonlu el aleti, ıslak kesim, kapalı torbalama; sonra maruziyet süresi yönetimi ve uygun filtre sınıflı solunum koruyucu. "Ek ölçüm gerekli" kararında aynı grupta örnek sayısı artırılır. Sağlık gözetimi ve çalışan bilgilendirmesi raporda hatırlatılır; düzeltme sonrası doğrulama ölçümü planlanır.

Sık yapılan hatalar

• Pompayı öğle molasında çıkarıp masaya bırakmak.
• İki saatlik örneklemeyi tüm vardiyaya genellemek.
• Farklı işleri yapanları tek grupta toplayıp ortalama almak.
• Maskenin içinden ya da yakadan uzak bir noktadan örneklemek.

Fiyat

1.250 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.

Teklif tutarı örneklenecek çalışan sayısına, analiz türüne (gravimetrik ile silis tayini ayrı ücretlendirilir), vardiya sayısına ve ortam toz ölçümüyle birlikte yapılıp yapılmadığına göre belirlenir.

Teklif ve ilgili hizmetler

Toz türü ve çalışan sayısını teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Toz ölçümü (ortam), VOC ölçümü (kişisel maruziyet), Ağır metal ve gaz ölçümü, Toz toplama ve aspirasyon sistemi kontrolü.