Toz Toplama ve Aspirasyon Sistemi Periyodik Kontrolü

Toz toplama ve aspirasyon kontrolü

Ahşap, metal, plastik, gıda ve kimya işletmelerinde toz ve duman kaynağında yakalanıp filtrelenir. Yakalama hızı düşerse çalışanlar maruz kalır; kanal hızı düşerse toz birikir ve patlama riski doğar. Periyodik kontrol, sistemin tasarım performansını ölçer ve patlama korumasını değerlendirir.

Kimler yaptırmalı?

Ahşap atölyeleri ve mobilya fabrikaları (talaş ve zımpara tozu), metal taşlama ve kaynak atölyeleri (metal tozu ve dumanı), un, şeker ve baharat işleyen gıda tesisleri, plastik ve kompozit üretimi, döküm ve kumlama, kimya ve ilaç dolum hatları. Toz patlayıcıysa (ahşap, alüminyum, un, kömür, şeker) sistem aynı zamanda patlamadan korunma dokümanının bir parçasıdır ve kontrol bu dokümanla birlikte okunur.

Dayanak

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.3; TS EN 12599 (debi ve hız ölçümleri), TS EN 14491 / 14797 (toz patlaması tahliyesi), ATEX 2014/34/AB ve Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik.

Kabul değerleri

Parametre	Sınır değer	Kaynak
Yakalama hızı	0,5–2,5 m/s işleme göre (soğuk hafif toz ≥ 0,5; püskürtme ve taşlama 1–2,5)	ACGIH Industrial Ventilation
Kanal taşıma hızı	18–23 m/s toz tipine göre (kuru ince toz 18–20; talaş ve ağır toz 20–23)	ACGIH Industrial Ventilation
Filtre fark basıncı	İmalatçı aralığı (torbalı filtrede tipik 750–1500 Pa)	İmalatçı
Patlama koruması	Tahliye paneli, izolasyon valfi ve topraklama tam	TS EN 14491; ATEX
Statik topraklama	Kanal ekleri arası köprüleme ve gövde zinciri sürekli	CLC/TR 60079-32

Kontrol adımları

Sistem şeması, toz türü ve patlama özellikleri (Kst sınıfı biliniyorsa), filtre ve bakım kayıtları alınır.
Her davlumbaz ve emiş ağzında yakalama hızı ölçümü; damper konumları ve kapatılmış hatlar.
Ana ve tali kanallarda hız ve debi ölçümü (pitot); kanal taşıma hızı değerlendirmesi; çökme ve birikim kontrolü.
Filtre ünitesi: fark basıncı, jet-pulse temizleme fonksiyonu, filtre torba/kartuş durumu, toz boşaltma düzeni, fan motor akımı.
Patlama koruması: tahliye kapakları ve yönleri, bastırma sistemi, geri alev önleyici, kıvılcım dedektörü ve söndürme, topraklama ve eş potansiyel bağlantıları, ATEX ekipman etiketleri.
Sonuç ve öneriler kaydedilir.

Ölçümlerin ayrıntısı

Yakalama hızı, anemometre kirletici kaynağının bulunduğu noktada davlumbaz ağzından çalışma noktasına doğru tutularak ölçülür; duman tüpüyle akışın davlumbaza yöneldiği gözle doğrulanır. Kanal taşıma hızı ana kanalda pitot tüpüyle çok noktalı yöntemle alınır; hız sınırın altına düştüğünde toz kanalda çökmeye başlar, bu yüzden dirsekler elle vurularak birikim sesi aranır. Filtre fark basıncı sürekli yüksekse tıkanma, sürekli düşükse yırtık torba şüphesi vardır. Temiz hava iç ortama dönüyorsa dönüş havasında görünür toz bulunmamalıdır; tercih edilen çözüm dışarı atımdır.

Kontrol sırasında toz bulutu oluşturacak hiçbir işlem yapılmaz: basınçlı havayla üfleme ve süpürme yoktur, yalnız emiş kullanılır; patlama panellerinin önünde durulmaz.

Sizden isteyeceklerimiz

Toz türü ve biliniyorsa patlama özellikleri (Kst sınıfı, asgari tutuşma enerjisi)
Sistem şeması, davlumbaz listesi, fan ve filtre etiket değerleri
Patlayıcı ortam bölgelendirme planı ve ekipmanların Ex belgeleri
Filtre değişim ve jet-pulse bakım kayıtları
Ölçüm sırasında üretimin normal rejimde çalışması

Rapor içeriği

Sistem şeması ve ölçüm noktaları, yakalama ve kanal hızları tablosu, debi ve proje karşılaştırması, filtre ünitesi bulguları, patlama koruması değerlendirmesi, fotoğraflar, sonuç ve bir sonraki kontrol tarihi.

Yakalama hızı yetersiz davlumbazlar ve taşıma hızı düşük kanallar uygunsuzluk olarak işaretlenir; patlama korumasındaki eksikler (paneli olmayan filtre, köprülenmemiş kanal eki, Ex belgesiz motor) "acil" düzeyinde ayrıca raporlanır, çünkü tek bir kıvılcım bütün hattı tutuşturabilir.

Sık görülen uygunsuzluklar

Davlumbaz kaynaktan uzaklaştırılmış ya da perdeleri sökülmüş; yakalama hızı düşük
Dirseklerde aşınma delikleri ve kanal içinde toz birikimi
Yırtık filtre torbası; jet-pulse selenoidleri çalışmıyor
Toz konteyneri dolu ya da sızdırıyor
Patlama tahliye paneli üretim alanına bakıyor; izolasyon valfi yok
Kanal eklerinde köprüleme eksik; gövde topraklaması kopuk
Temizlenen hava iç ortama görünür tozla dönüyor

Fiyat

750 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.

Fiyat; davlumbaz ve ölçüm noktası sayısına, filtre ünitesi adedine ve lokasyona göre belirlenir.

Teklif ve ilgili hizmetler

Davlumbaz sayısı ve toz türünü teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Toz ölçümü (ortam), Havalandırma tesisatı kontrolü, Boya kabini periyodik kontrolü.

Toz Toplama / Aspirasyon Sistemi Periyodik Kontrolü: dayanak mevzuat ve standartlar

Toz Toplama / Aspirasyon Sistemi Periyodik Kontrolü hizmetinde esas aldığımız düzenlemeler (raporda her bulgunun dayandığı madde ayrıca yazılır):

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmî Gazete 25.04.2013 / 28628), EK-III 2.3 (tesisatlar). EK-III (periyodik kontroller) 23.12.2025 / 33116 sayılı değişiklikle yenilendi.
Tozla Mücadele Yönetmeliği (Resmî Gazete 05.11.2013 / 28812): tozun kaynağında emilmesi.
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 30.04.2013 / 28633): yanıcı toz ortamlarında patlamadan korunma.
TS EN 12599: Havalandırma ve iklimlendirme sistemleri — teslim testleri ve ölçüm yöntemleri
TS EN 14491: Toz patlamalarına karşı tahliye (venting) koruma sistemleri

Mevzuat listesi en son 30.10.2026 tarihinde gözden geçirildi.

Bütün yönetmelikler ve standartlar

Sık sorulan sorular

Yakalama hızı nedir?

Kirleticinin oluştuğu noktada davlumbazın oluşturduğu hava hızıdır; toz ve dumanın çalışanın solunum bölgesine ulaşmadan yakalanması için kirletici türüne göre asgari değerler vardır. Kontrolde her davlumbazda ölçülür.

Kanal hızı neden önemli?

Kanal içi hız düşükse toz kanalda çöker, birikir ve yangın/patlama riski oluşturur; toz türüne göre kanal taşıma hızı korunmalıdır. Ölçüm pitot tüpüyle yapılır.

Patlayıcı toz varsa ek şartlar nelerdir?

Un, şeker, ahşap, alüminyum gibi tozlar patlayıcıdır. Filtre ünitesinde patlama tahliye kapağı veya bastırma sistemi, geri alev önleyici, topraklama ve ATEX uygun ekipman bulunmalıdır; kontrolde bu düzenler doğrulanır.

Toz toplama sistemi kontrolünü kimler yapabilir?

Makine mühendisleri ya da makine teknikerleri yapar; patlayıcı toz bulunan tesislerde kontrolü yapan kişinin ATEX ve patlamadan korunma bilgisine sahip olması gerekir.

Ölçüm sırasında üretim durdurulur mu?

Hayır; yakalama ve kanal hızları sistem normal yükte çalışırken ölçülür. Yalnız filtre ünitesi ve patlama koruması kontrolünde kısa süreli durdurma gerekebilir.

Toz toplama sisteminde hangi ölçümler yapılır?

Davlumbaz ağzında yakalama hızı, kanallarda hava hızı ve debi, filtre fark basıncı ölçülür; fan, kanal bağlantıları, toz boşaltma ve patlama emniyet düzenleri gözle kontrol edilir.

Filtre fark basıncı neyi gösterir?

Fark basıncı filtrenin ne kadar tıkandığını gösterir; yüksek fark basıncı emiş gücünü düşürür, çok düşük değer ise filtre yırtılması olabileceğine işaret eder.

Kanalda toz birikmesi neden tehlikeli?

Kanal hızının düşük olduğu bölümlerde toz birikir; birikinti emişi azaltır, yanıcı tozlarda ise yangın ve patlama yükü oluşturur. Kontrolde kritik bölümlerin hızı ölçülür.

Toplanan tozun boşaltılması kontrol kapsamında mı?

Boşaltma düzeni ve toz haznesinin durumu gözle değerlendirilir; boşaltma sırasında çalışanın toza maruz kalması ve dökülme riski rapora öneri olarak yazılır.

Rapor sonucunda ne önerilir?

Yetersiz emiş noktaları, kanal kaçakları, filtre bakımı, fan performansı ve patlama emniyeti eksikleri öncelik sırasıyla verilir; düzeltmeden sonra ölçüm tekrarlanabilir.