Duman tahliye ve basınçlandırma kontrolü
Yangında ölümlerin çoğu dumandan olur. Kaçış merdivenlerini dumansız tutan basınçlandırma fanları ile otopark, atrium ve koridorlardaki duman tahliye sistemleri, yalnız yangında çalıştıkları için arızaları fark edilmez. Periyodik kontrol; bu sistemleri senaryoyla çalıştırır ve ölçümle doğrular.
Hangi binalarda bulunur?
Basınçlandırma sistemi; yüksek binaların kaçış merdivenleri ile yangın asansörü kuyu ve hollerinde kurulur. Mekanik duman tahliyesi ise kapalı otoparklarda (jet fan veya kanallı egzoz), AVM atriumlarında, konferans ve spor salonlarında, hastane koridorlarında ve geniş sanayi hollerinde (çatı duman kapakları) bulunur. Plaza, otel, yurt, hastane ve AVM işletmeleriyle fabrika ve lojistik depoları bu kontrolün tipik müşterileridir.
Dayanak
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (duman kontrolü ve kaçış yolları), TS EN 12101 serisi (duman ve ısı kontrol sistemleri; -6 basınç farkı sistemleri), TS CEN/TS 54-14; İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III.
Üç ölçüt: basınç farkı, kapı kuvveti, hava hızı
| Ölçüm | Kabul değeri |
|---|---|
| Merdiven–kat basınç farkı (kapılar kapalı) | 50 Pa ± %10 (TS EN 12101-6) |
| Kapı açma kuvveti | ≤ 110 N (BYKHY); TS EN 12101-6'da 100 N |
| Açık kapıda hava hızı (yangın katı senaryosu) | ≥ 1 m/s; proje sınıfına göre 0,75–2 m/s |
| Otomatik tetikleme | Alarm santralinden; yedek fan ve besleme çalışır |
| Duman kapağı, perde ve damperler | Senaryoya uygun konum |
Basınç fazla olduğunda kapı açılamaz, az olduğunda duman merdivene sızar; bu yüzden üç değer birlikte okunur. Tahliye (relief) damperi, aşırı basınçta açılarak kapı kuvvetini sınırda tutar.
Kontrol adımları
- Sistem şeması, tasarım değerleri (basınç farkı, debi, kapı kuvveti) ve bakım kayıtları alınır; işletme ve güvenlik bilgilendirilir.
- Basınçlandırma: fan ve besleme, yangın dayanımlı kablolama, jeneratör veya UPS geçişi; alarm senaryosuyla çalıştırma; her katta merdiven–koridor basınç farkı ve kapı açma kuvveti ölçümü; tahliye damperi ve basınç tahliye klapesi fonksiyonu.
- Duman tahliye: fanların senaryoyla devreye girmesi, debi ve hava hızı ölçümü, duman damperlerinin açılması, taze hava girişleri, otoparkta jet fan senaryosu.
- Duman damperleri ve perdeleri: motor ve yay geri dönüş, konum geri bildirimi, panel üzerinde izleme.
- Kumanda: itfaiye paneli, manuel kontrol anahtarları, alarm paneliyle entegrasyon, arıza göstergeleri.
- Sonuç ve öneriler kaydedilir.
Ölçümler sahada nasıl alınır?
Fark basıncı için manometre hortumu kapı altından ya da menfezden merdiven tarafına alınır ve birkaç katta tekrarlanır; kat seçiminde en alt, en üst ve fan hattından en uzak kat önceliklidir. Kapı kuvveti, kuvvet ölçer kapı koluna takılarak kapı açılırken okunur. Açık kapı hızı, yangın katı senaryosunda öngörülen kapılar açıkken kapı kesitinde 9 noktada anemometreyle ölçülür ve ortalaması alınır. Fanın alarmdan sonra devreye girme süresi kronometreyle kaydedilir; enerji kesintisi simülasyonunda jeneratör veya öncelikli hattan çalışmanın sürdüğü doğrulanır.
Duman tahliye tarafında çatı kapakları hem santralden hem elle tetiklenir, gaz amortisörleri ve kar/rüzgâr sensör devreleri kontrol edilir. Otoparkta senaryo testinde doğru bölgenin fanları çalışmalı, damper açık/kapalı listesi projeyle örtüşmeli; CO tetiklemeli çalışma ayrıca denenir. Egzoz fanlarının duman dayanım etiketi (ör. F300/F400) ve motorun hava akışı dışında konumlandığı doğrulanır.
Kontrol günü için hazırlık
- Yangın senaryo matrisi (hangi alarm hangi fan ve damperi tetikler) ve sistem şeması
- Tasarım değerleri: basınç farkı, kapı kuvveti, debi, sistem sınıfı
- Alarm santrali ve bina otomasyonu için yetkili personel; bakım firmasının katılımı önerilir
- Kat kapılarının kapalı tutulabilmesi; test saatinde bina güvenliğine duyuru
- Jeneratör geçişi için kısa süreli enerji kesintisi izni
Rapor içeriği
Sistem kimliği, kat kat basınç farkı ve kapı kuvveti ölçümleri, fan debi ve hız ölçümleri, damper ve senaryo test sonuçları, besleme sürekliliği bulguları, fotoğraflar, sonuç ve bir sonraki kontrol tarihi.
Uygunsuzluk halinde
Fanın alarmdan otomatik başlamaması, kapı kuvvetinin sınırı aşması ya da damperlerin yanlış konumda kalması, kaçış yolunun kullanılamaz olduğu anlamına gelir; bu bulgular raporda acil işlem olarak işaretlenir ve işletmeye aynı gün yazılı bildirilir. Diğer bulgular bakım firmasına iletilecek iş listesi halinde verilir; düzeltme sonrası yalnız ilgili testler tekrarlanır.
Sık görülen uygunsuzluklar
- Fan yalnız elle çalışıyor; alarm santraliyle bağlantı kopmuş.
- Basınç 50 Pa'nın çok üstünde; relief damperi sıkışmış, kapılar açılmıyor.
- Damper konum geri bildirimi panelde görünmüyor; motor yayı bozulmuş.
- Fan besleme kablosu yangına dayanıklı değil ya da jeneratör hattında değil.
- Çatı duman kapakları boya ve kir nedeniyle açılmıyor.
- Otoparkta jet fan bölgeleme listesi projeden farklı.
Fiyat
2.500 TL + KDV'den başlar. EMO asgari ücret tarifesi esas alınır; kesin fiyat, keşif sonrası teklifte belirtilir.
Fiyat; sistem ve kat sayısına, fan ve damper adedine ve lokasyona göre belirlenir; yangın algılama kontrolüyle aynı ziyarette planlanır.
Teklif ve ilgili hizmetler
Bina kat sayısı ve sistem bilgisini teklif formu aracılığıyla iletebilirsiniz. İlgili hizmetler: Yangın algılama ve ihbar sistemi kontrolü, Havalandırma tesisatı kontrolü, Sprinkler tesisatı kontrolü.
Duman Tahliye ve Basınçlandırma Sistemi Periyodik Kontrolü: dayanak mevzuat ve standartlar
Duman Tahliye ve Basınçlandırma Sistemi Periyodik Kontrolü hizmetinde esas aldığımız düzenlemeler (raporda her bulgunun dayandığı madde ayrıca yazılır):
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 19.12.2007 / 26735): duman kontrolü ve basınçlandırma.
- TS EN 12101 serisi: Duman ve ısı kontrol sistemleri
Mevzuat listesi en son 30.10.2026 tarihinde gözden geçirildi.
Sık sorulan sorular
Merdiven basınçlandırmada basınç farkı ne olmalı?
TS EN 12101-6'ya göre kapılar kapalıyken merdiven ile koridor arasındaki basınç farkı tasarım sınıfına göre belirlenir (yaygın uygulama 50 Pa civarı); kapı açma kuvveti 100 N'u aşmamalıdır. Kontrolde her katta ölçülür.
Duman tahliye fanı nasıl test edilir?
Fan, alarm senaryosu veya manuel kumandayla çalıştırılır; debi ve hava hızı ölçülür, damperlerin açılması ve yangın dayanımlı besleme hattı doğrulanır. Fan motorunun yüksek sıcaklık sınıfı (örneğin 400 °C / 2 saat) etiketinden kontrol edilir.
Kontrol sırasında bina tahliye edilir mi?
Hayır. Testler bina kullanımdayken, işletme ve güvenlik ekibi bilgilendirilerek yapılır; sirenler kısa süreli devreye girer ve önceden duyurulur.
Duman tahliye ve basınçlandırma kontrolü hangi sıklıkla yapılır?
Yıllık kapsamlı test ve rapor yetkili ekipçe yapılır; aylık çalıştırma işletmenin görevidir ve kayıt altına alınır. Yangın algılama kontrolüyle aynı ziyarette planlamak senaryo testlerini tek seferde tamamlar.
Basınçlandırma fanı jeneratöre bağlı olmak zorunda mı?
Fan, yangında şebeke kesilse de çalışmalıdır; besleme jeneratör ya da öncelikli hattan, yangına dayanıklı kabloyla yapılır. Kontrolde enerji kesintisi simülasyonuyla bu süreklilik doğrulanır.
Kontrolde hangi ölçüm cihazları kullanılır?
Fark basınç ölçer (manometre), kapı açma kuvvetini ölçen dinamometre ve anemometre kullanılır; cihazların kalibrasyon sertifikaları rapora eklenir.
Yangın paneliyle senaryo testi yapılır mı?
Evet. Duman algılandığında fanların devreye girmesi, damperlerin açılması ve kapı tutucuların bırakması gibi senaryo adımları yangın algılama paneli üzerinden sınanır ve sonuçları rapora yazılır.
Kapı açma kuvveti neden ölçülür?
Basınçlandırma çok yüksekse merdiven kapısı açılamaz ve tahliye engellenir; bu yüzden basınç farkının yeterli olmasıyla birlikte kapının bir insan tarafından açılabilecek kuvvette olduğu ölçülür.
Kontrol için binada neler hazır olmalı?
Fan odalarına ve çatıya erişim, yangın paneline yetkili bir sorumlu, merdiven kapılarının kapalı tutulabilmesi ve varsa sistem projesi hazır olmalıdır; test sırasında alarm sesleri için bina kullanıcılarına bilgi verilmelidir.
Uygunsuzluk giderildikten sonra yeniden test gerekir mi?
Evet. Fan, damper veya kumanda düzeltmesinden sonra ilgili kat ve senaryo yeniden ölçülür; ölçüm değerleri yeterli çıkınca rapordaki madde kapatılır.