AVM periyodik kontrol yükümlülüğü iki katmanlıdır: AVM yönetimi ortak alanlardaki ve merkezi sistemlerdeki ekipmanı, her kiracı da kendi mağazasındaki ekipmanı kontrol ettirir. Dayanak, çalışanı olan her işyerini kapsayan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III ile Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'tir. Alışveriş merkezleri bu iki düzenlemenin neredeyse bütün başlıklarına aynı anda girer: yürüyen merdivenler, asansörler, büyük bir yangın tesisatı, jeneratör, çoğu zaman kendi trafo merkezi ve kalabalık bir otopark. Bu yazıda hangi kontrollerin zorunlu olduğunu, kimin sorumluluğunda olduğunu ve ziyaretçi trafiğini aksatmadan nasıl planlanacağını anlatıyoruz.
AVM'de kontrol edilen başlıca sistemler
Bir alışveriş merkezinin yıllık kontrol listesi kabaca şu gruplardan oluşur:
- Yürüyen merdiven ve yürüyen bantlar
- İnsan ve yük asansörleri
- Yangın algılama ve anons sistemi
- Sprinkler, yangın dolabı ve pompa
- Duman tahliye ve basınçlandırma
- Jeneratör, trafo ve elektrik tesisatı
Bu grupların her biri ayrı bir uzmanlık ister ve raporları ayrı ayrı imzalanır. Aynı hafta içinde planlanmaları ise hem yönetim için hem de denetim dosyası için büyük kolaylıktır.
Yürüyen merdiven ve asansörler
Yürüyen merdiven ve bantlar, AVM'de en çok kişiyi taşıyan iş ekipmanıdır. Yılda bir yapılan kontrolde frenler, acil durdurma düğmeleri, basamak ve tarak plakası emniyetleri, korkuluk bandının hızı ve tersine dönme koruması tek tek denenir; ayrıntısı yürüyen merdiven ve bant periyodik kontrolü sayfasında. Yürüyen merdivenler, periyodik kontrolünü yalnız akredite muayene kuruluşunda çalışan yetkili kişilerin yapabildiği ekipmanlar arasındadır; yönetim kontrol firmasının akreditasyon kapsamını teklif aşamasında sormalıdır.
İnsan ve yük taşıyan asansörler ayrı bir mevzuata tabidir: yıllık kontrollerini Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yetkilendirilmiş A tipi muayene kuruluşları yapar ve asansöre renkli etiket konur. İçine insan binmeyen servis asansörleri ve mal kabul platformları ise Ek-III kapsamında iş ekipmanıdır. Engelli erişimi için kullanılan güç tahrikli kaldırma platformlarında 1 Ocak 2027'den itibaren kontrolün akredite kuruluşça yapılması gerekir. Bu grupların karıştırılması, denetimde en sık görülen eksikliklerden biridir.
Yangın tesisatı: AVM'nin en büyük kalemi
Alışveriş merkezleri yangın yönetmeliğinde yüksek riskli ve kalabalık yapılar arasındadır; algılama, söndürme ve duman kontrolü bir arada bulunur. Yangın algılama sisteminde her dedektör, buton ve siren tek tek test edilir; anons sisteminin bütün bölgelerde duyulduğu doğrulanır. Sprinkler sisteminde alarm vanaları, akış anahtarları ve pompa istasyonu, yangın dolaplarında hortum ve basınç kontrol edilir.
AVM'lere özgü kritik başlık duman kontrolüdür. Kapalı çarşı tipi galeriler, otoparklar ve kaçış merdivenleri duman tahliye ve basınçlandırma sistemlerine bağlıdır; bu sistemlerin yangın panelinden aldığı sinyalle doğru sırada çalıştığı ancak senaryo testinde anlaşılır. Duman tahliye ve basınçlandırma sistemi periyodik kontrolü bu senaryoyu adım adım doğrular.
Elektrik, jeneratör ve trafo
Bir AVM'nin enerji altyapısı genellikle kendi trafo merkezine, en az bir jeneratöre ve yüzlerce dağıtım panosuna dayanır. Yılda bir yapılan elektrik iç tesisat kontrolü, topraklama ve paratoner ölçümü bu altyapının temelidir. Trafo merkezi olan AVM'lerde yüksek gerilim işletme sorumlusu bulundurmak zorunludur; jeneratörün şebeke kesildiğinde öngörülen sürede devreye girdiği yük altında denenir.
Kalabalık yapılarda acil aydınlatmanın süresi ve seviyesi de ayrıca ölçülür. Elektrik kesildiğinde kaçış yollarının aydınlık kalması, yangın tesisatı kadar hayati bir güvenlik önlemidir. Bu ölçüm mağazalar kapandıktan sonra, normal aydınlatma kapatılarak yapılır; kaçış yollarındaki lüks değerleri ve armatürlerin akü süresi gece aydınlatma ölçümü ve acil aydınlatma kontrolü kapsamında raporlanır. Yönlendirme işaretlerinin görünürlüğü de aynı turda kontrol edilir.
Yönetim ile kiracı arasındaki sınır
AVM'de en çok tartışılan konu, hangi ekipmanın kimin listesinde olduğudur. Pratik kural sayaç ve pano sınırıdır: mağazanın kendi dağıtım panosu ve sonrasındaki tesisat, mağaza içindeki makineler ve kiracının kendi kurduğu ekipmanlar kiracıya aittir. Ana dağıtım, ortak alan aydınlatması, yürüyen merdivenler, merkezi yangın tesisatı, jeneratör ve trafo merkezi yönetimin sorumluluğundadır.
Kiracı kendi kontrolünü yaptırmamışsa bu eksiklik yalnız kiracıyı değil, ortak sistemleri de etkileyebilir; arızalı bir mağaza panosu bütün katın enerjisini kesebilir. Bu yüzden birçok AVM yönetimi kiracılardan yıllık kontrol raporlarının bir kopyasını ister. Kira sözleşmesine bu yükümlülüğün yazılması, denetimde sorumluluğun hızla ayrılmasını sağlar.
Otopark, mutfaklar ve teknik hacimler
Kapalı otoparklarda havalandırma ve karbon monoksit algılama, yemek katlarında davlumbaz ve baca hatları, teknik katlarda hidrofor, kazan ve genleşme tankları yıllık listeye girer. Mağaza kiracılarının depolarında kullanılan transpalet ve istif makineleri de kiracının kendi kontrol listesindedir.
Kontrol planı nasıl yapılmalı?
AVM'de kontrol planının belirleyici kısıtı ziyaretçidir. Yürüyen merdiven testleri, yangın senaryosu ve kesinti gerektiren elektrik ölçümleri kapanıştan sonraya ya da açılıştan önceye alınır; gün içinde yalnız ziyaretçiyi etkilemeyen muayeneler yapılır. Bütün sistemlerin aynı ay içinde kontrol edilmesi, yönetimin yıl boyunca dağınık tarihleri takip etmesini önler ve denetim dosyasını tek seferde günceller.
Kiracılarla koordinasyon da planın parçasıdır. Ortak sistem testlerinde mağazaların elektrik kesintisinden ya da yangın alarmından önceden haberdar edilmesi gerekir. Kiracıların kendi alanlarındaki kontrolleri aynı ziyarete eklemeleri ise hem onlar için maliyeti düşürür hem de yönetime bütün yapının tek bir raporlama düzeninde izlenmesini sağlar.
VEKTORX ile AVM kontrolleri
VEKTORX olarak alışveriş merkezlerinde elektrik, yangın tesisatı, basınçlı kap ve iş hijyeni ölçümlerini gece çalışmasına göre planlıyor, her sistemin raporunu e-imzalı olarak tek portalda teslim ediyoruz. Elektrik altyapısının kontrol kapsamı için elektrik periyodik kontrol sayfasına bakabilir, sistem listenizi teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
AVM'de kiracı mağazanın elektrik tesisatını kim kontrol ettirir?
Mağazanın kendi panosundan sonraki tesisat kiracının sorumluluğundadır; çalışanı olan her kiracı işveren olarak kendi alanının kontrolünü yaptırır. Ana dağıtım, ortak alan aydınlatması ve merkezi sistemler AVM yönetiminin sorumluluğundadır. Kira sözleşmesinde sınırın yazılı olması anlaşmazlığı önler.
Yürüyen merdiven kontrolü AVM açıkken yapılabilir mi?
Fren, durdurma ve emniyet testleri merdivenin ziyaretçiye kapatılmasını gerektirir. Bu yüzden kontrol genellikle açılış saatinden önce ya da kapanıştan sonra, merdiven merdiven planlanır; bir merdiven test edilirken diğerleri hizmette kalır.
Yangın senaryosu testinde AVM boşaltılmak zorunda mı?
Senaryonun bütün halkaları (dedektör, panel, anons, havalandırma, asansör, kapı tutucular) gerçek ziyaretçi varken tetiklenmez; test kapanıştan sonra yapılır. Gün içinde yalnız tek tek cihaz testleri, ilgili bölümü etkilemeyecek biçimde yürütülür.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.