Aydınlatma ve Kuvvet Tesisatı Projesi Nasıl Hazırlanır? Adım Adım

Aydınlatma ve kuvvet tesisatı projesi, binanın mimari planı üzerinde yedi ana adımda hazırlanır. Önce altlık ve ihtiyaç bilgisi toplanır. Ardından TS EN 12464-1'e göre aydınlık hesabı yapılır, armatürler ile priz, motor ve klima çıkışları yerleştirilir. Son olarak devreler linye şemalarına aktarılır ve proje imzalanıp onaya sunulur. Bu yazıda her adımda ne yapıldığını ve sizden hangi bilgilerin istendiğini sırasıyla anlatıyoruz.

Proje, Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği ve Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği hükümlerine uygun olmalıdır. Aydınlatma tarafında temel standart TS EN 12464-1'dir. Bu standart iç mekân çalışma alanlarının aydınlatma ölçütlerini tanımlar.

1. Mimari altlığın hazırlanması

Her şey doğru bir mimari çizimle başlar. Kat planlarında duvarlar, kapılar, pencereler ve tavan yükseklikleri net olmalıdır. Mahal isimleri de doğru yazılmalıdır, çünkü "ofis", "depo" veya "üretim alanı" gibi her mahalin aydınlatma ihtiyacı farklıdır.

Yeni yapılarda mimardan alınan güncel DWG dosyası kullanılır. Mevcut binalarda ise çoğu zaman çizim yoktur ya da sahayla uyuşmaz. Bu durumda önce yerinde ölçü alınır ve mevcut durum (as-built) rölöve çizimi hazırlanır. Altlık hatalıysa üzerine çizilen proje de hatalı olur.

2. İhtiyaç ve yük bilgilerinin toplanması

Bu adımda işletmeden şu bilgiler istenir:

• Mahal kullanımı: her odada yapılacak iş
• Makine listesi: güç, gerilim, faz bilgisi
• Klima ve ısıtıcılar: adet, konum, güç
• Priz ihtiyacı: masa düzeni, özel cihazlar
• Armatür tercihi: marka, model veya tip
• Pano yeri: ana ve tali pano konumları

Bilgi ne kadar eksiksizse sonradan yapılan revizyon o kadar azdır. Özellikle üretim tesislerinde makine yerleşimi netleşmeden kuvvet projesini tamamlamak, ileride kablo ve pano değişikliğine yol açabilir.

3. Aydınlatma hesabı: TS EN 12464-1 ve DIALux

Aydınlatma hesabının amacı, her mahalde yapılan işe uygun aydınlık düzeyini sağlamaktır. TS EN 12464-1, mekân ve görev türüne göre bakım aydınlık düzeyi, düzgünlük ve kamaşma sınırlaması gibi ölçütler verir. Hesap, bu değerlerin sağlandığını göstermelidir.

Pratikte hesap, DIALux gibi ışık hesap yazılımlarıyla yapılır. Mahal ölçüleri, tavan yüksekliği, yüzey yansıtma katsayıları ve çalışma düzlemi programa girilir. Seçilen armatürün üretici fotometrik dosyası yüklenir. Program, armatür sayısı ve yerleşimiyle elde edilen aydınlık dağılımını hesaplar.

Sonuç yetersizse armatür sayısı, aralığı veya tipi değiştirilir. Gereğinden fazlaysa enerji israfını önlemek için düzen sadeleştirilir. Hesap raporu projenin ekinde yer alır.

4. Armatür yerleşimi ve aydınlatma devreleri

Hesapla belirlenen yerleşim kat planına işlenir. Her armatür, bağlı olduğu linye numarasıyla gösterilir. Anahtarlar, vavien ve komütatör düzenleri, hareket sensörleri bu aşamada çizilir.

Devreler, bir arızada tüm alanın karanlıkta kalmayacağı şekilde bölünür. Büyük salonlarda aydınlatma birden fazla linyeye dağıtılır. Acil aydınlatma ve yönlendirme armatürleri de bu planlarda ayrıca belirtilir.

5. Kuvvet tesisatı: priz, motor ve klima devreleri

Kuvvet tesisatı, aydınlatma dışındaki tüm güç çıkışlarını kapsar. Bu adımda planlara şunlar işlenir:

• Genel amaçlı prizler ve masa altı priz grupları
• Bilgisayar ve sunucu gibi özel cihaz prizleri
• Monofaze ve trifaze makine besleme noktaları
• Klima, ısıtıcı ve fan çıkışları
• Tali panolar ve kablo güzergâhları

Islak mahallerde ve dış ortamlarda koruma derecesi uygun ekipman seçilir. Kaçak akım koruması gereken devreler projede açıkça gösterilir. Kablo kanalı, tava ve boru güzergâhları da çizilerek uygulamacıya net bir yol haritası verilir.

6. Linye şemaları ve hesaplar

Planlardaki tüm devreler pano bazında linye şemalarına aktarılır. Her linye için güç, kablo kesiti, koruma elemanı ve faz bilgisi yazılır. Yükler fazlar arasında dengeli dağıtılır.

Bu aşamada yük cetveli hazırlanır, gerilim düşümü ve gerektiğinde kısa devre hesapları yapılır. Uzun hatlarda kesit, gerilim düşümüne göre büyütülebilir. Ayrıntılı hesaplar için yük cetveli, gerilim düşümü ve kısa devre hesabı hizmetimize bakabilirsiniz. Panoların ana besleme yapısı ise tek hat şeması ile gösterilir.

7. Kontrol, imza ve onay

Çizim bittiğinde proje bütün olarak kontrol edilir. Plan ile linye şeması arasında devre numaraları eşleşmeli, hesap raporları güncel olmalıdır. Lejant, açıklamalar ve antet eksiksiz doldurulur.

Proje, yetkili elektrik mühendisi tarafından imzalanır ve EMO onayına sunulur. Onay sürecinin ayrıntılarını Elektrik Projesi Nasıl Hazırlanır, EMO Onayı Nasıl Alınır? yazımızda anlattık. Onaylı proje, uygulamanın yanında yıllık periyodik kontrolde de kullanılır: Ek-III elektrik tesisatı kontrolünde projeyi arar, bu yüzden uygulamadan sonra yapılan değişikliklerin projeye işlenmesi gerekir.

Aydınlatma ve kuvvet projesinde sık yapılan hatalar

• Güncel olmayan mimari: sahayla uyuşmayan plan
• Tahmini makine gücü: yanlış kesit ve koruma seçimi
• Tek linyeye çok armatür: arızada geniş karanlık alan
• Hesapsız yerleşim: yetersiz ya da aşırı aydınlık
• Plan–şema uyumsuzluğu: uygulamada karışıklık

Bu hatalar çoğunlukla uygulama sırasında ortaya çıkar. O aşamada düzeltmek, proje aşamasında düzeltmekten daha pahalıdır.

Proje bedeli nasıl belirlenir?

Çizim bedelinin dayanağı, EMO'nun o yıl geçerli asgari ücret tarifesidir. Toplam alan, kat ve mahal sayısı, kurulu güç, pano sayısı ve mimari altlığın hazır olup olmadığı bedeli etkiler. Kesin rakam, keşif bilgileriyle hazırlanan teklifte yer alır.

VEKTORX ile proje süreci

VEKTORX olarak aydınlatma ve kuvvet tesisatı projelerini mimari altlıktan EMO onayına kadar tek elden hazırlıyoruz. Aydınlatma hesabını TS EN 12464-1'e göre yapıyor, hesap raporunu projeye ekliyoruz. Hizmet kapsamını aydınlatma ve kuvvet tesisatı projesi çizimi sayfasında bulabilirsiniz. Tesisinizin bilgileriyle teklif isteyin, size uygun kapsamı birlikte netleştirelim.