Elektrik projesi; bir binanın veya tesisin elektrik tesisatının nasıl kurulacağını, hangi kesit ve korumalarla, hangi hesaplara dayanarak yapılacağını belgeleyen teknik dokümandır. Yalnız bir çizim değildir: yük cetveli, hesaplar, şemalar ve teknik rapor birlikte projeyi oluşturur. Bu yazıda bir projenin hangi adımlarla hazırlandığı ve EMO mesleki denetiminden (onayından) nasıl geçtiği açıklanmaktadır.
Dayanak: Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği
Projeler, Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği'ne, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'ne, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'ne ve TS HD 60364 serisi ile EMO çizim standartlarına göre hazırlanır. Yüksek gerilim bağlantılı tesislerde Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ve dağıtım şirketi şartnameleri de uygulanır.
1. Veri toplama
- Mimari proje (kat planları, kesitler) ve varsa statik proje
- Kullanım amacı ve yük listesi: makineler, aydınlatma, iklimlendirme, asansör, kompanzasyon, jeneratör ve UPS ihtiyacı
- Mevcut abonelik, bağlantı görüşü ve ölçü noktası; sayaç tipi
- Özel alanlar: patlayıcı ortamlar, ıslak hacimler, yangın güvenlik sistemleri
2. Yük cetveli ve talep gücü
Her pano için yükler listelenir; eş zamanlılık ve yüklenme katsayılarıyla talep gücü hesaplanır. Talep gücü; sayaç ve ana kesici seçimini, kablo kesitlerini ve gerekirse trafo gücünü belirler. Dağıtım şirketine bildirilen güç bu hesaptan çıkar.
3. Hesaplar
- Kablo kesiti: akım taşıma kapasitesi (döşeme şekli, sıcaklık, gruplama düzeltmeleri) ve gerilim düşümü (aydınlatma ve kuvvet devrelerinde izin verilen sınırlar)
- Kısa devre hesabı: kesicilerin kesme kapasitesi ve koruma koordinasyonu için her baradaki kısa devre akımı
- Koruma seçimi: sigorta/kesici karakteristikleri, selektivite, kaçak akım röleleri (30 mA / 300 mA), parafudrlar
- Topraklama: topraklayıcı tipi, direnç hedefi, eş potansiyel bağlantıları
- Aydınlatma: lux hesapları (TS EN 12464-1) ve acil aydınlatma
4. Çizimler
- Tek hat şeması: ana pano ve tali panolar, kesici ve sigorta değerleri, kablo kesitleri
- Kolon şeması ve pano şemaları
- Kat planlarında aydınlatma ve priz/kuvvet tesisatı yerleşimi, kablo güzergâhları, tavalar
- Topraklama ve yıldırımdan korunma planı; zayıf akım ve yangın algılama (ayrı projelerde)
- Pafta düzeni, antet, sembol listesi ve notlar
5. Teknik rapor ve imza
Proje; yük cetveli, hesaplar, malzeme listesi ve teknik raporla birlikte ciltlenir; SMM belgeli elektrik mühendisi tarafından imzalanır. Büro tescil ve SMM belgesi numaraları antette yer alır.
6. EMO mesleki denetim (onay)
Proje, EMO'nun ilgili şubesine (İstanbul için EMO İstanbul Şubesi) elektronik ortamda sunulur. Denetimde projenin yönetmelik ve standartlara uygunluğu, hesapların tutarlılığı ve imzalayan mühendisin yetkisi incelenir; eksikler varsa düzeltme istenir. Onaylı proje belediye ruhsatı, dağıtım şirketi başvuruları ve işletme kabulü için kullanılır.
7. Uygulama ve kabul
Uygulama sırasında proje ile saha arasındaki farklar kaydedilir; iş bitiminde as-built proje güncellenir, topraklama ölçümü ve tesisat kabul kontrolleri yapılır, dağıtım şirketi kabulü alınır.
Sık yapılan hatalar
Kesit seçiminde gruplama ve sıcaklık düzeltmelerinin atlanması, kısa devre hesabı yapılmadan kesici seçimi, kompanzasyon panosunun unutulması, priz devrelerinde 30 mA kaçak akım rölesinin eksik bırakılması, topraklama projesinin tesisat projesinden kopuk hazırlanması. EMO denetiminde en sık geri dönüş bu başlıklardan gelir.
VEKTORX projeleri bu adımlarla, EMO onaylı ve dağıtım şirketi standardına uygun olarak hazırlar: Elektrik tesisat projesi, Yük cetveli ve hesaplar, BEDAŞ / AYEDAŞ bağlantı ve güç artırımı.
Sık sorulan sorular
Elektrik projesini kim çizebilir?
Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği'ne göre projeyi EMO'ya kayıtlı, SMM (serbest müşavir mühendis) belgeli elektrik veya elektrik-elektronik mühendisi hazırlar ve imzalar; büro tescil belgesi bulunmalıdır.
EMO onayı zorunlu mu?
Belediye ruhsatı, dağıtım şirketi bağlantı ve güç artırımı başvuruları ile birçok kamu ve sanayi işinde projenin EMO mesleki denetiminden geçmiş olması istenir. Denetim, projenin yönetmelik ve standartlara uygunluğunu ve imzalayan mühendisin yetkisini doğrular.
Proje ne kadar sürede hazırlanır?
Küçük bir iş yeri projesi birkaç gün, orta ölçekli bir fabrika projesi 1–3 hafta sürer; mimari projenin hazır olması, yük listesinin netliği ve dağıtım şirketi bağlantı görüşü süreyi belirler. EMO denetim süresi ayrıca eklenir.
Mevcut tesisimizin projesi yok; ne yapmalıyız?
Önce mevcut durum (as-built) rölevesi çizilir; sonra ihtiyaç duyulan değişiklikler (güç artırımı, yeni hat, kompanzasyon) bu proje üzerinde tasarlanır ve onaya sunulur.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri, elektrik projeleri ve İSG uygulamalarında saha deneyimi.