Ağır Kusurlu Ekipman Çalıştırılabilir mi? Sık Sorulan Sorular

Hayır, ağır kusurlu ekipman çalıştırılamaz. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, periyodik kontrolde bulunan kusurları hafif ve ağır olarak derecelendirir; ağır kusur tespit edilen ekipman, kusur giderilmeden kullanılamaz. Hafif kusurun süresi ise bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç gününde dolar; o güne kadar kapatılmayan hafif kusur, ağır kusur olarak işlem görür. Bu yazıda iki sınıfın farkını, kuralın hangi ekipmanlarda uygulandığını ve rapor elinize geçtiğinde yapmanız gerekenleri soru-cevap düzeninde anlatıyoruz.

Hafif kusur ile ağır kusur arasındaki fark nedir?

Ağır kusur, ekipmanın kullanılmaya devam etmesinin doğrudan tehlike yarattığı eksiktir. Kaza ihtimali yakındır ve sonucu ağır olabilir. Sahada sık karşılaşılan örnekler şunlardır:

• Forklift: frenin tutmaması
• Vinç: aşırı yük sınırlayıcısının devreye girmemesi
• Hava tankı: emniyet ventilinin açmaması
• Elektrik panosu: kaçak akım rölesinin açmaması

Hafif kusur ise güvenliği zayıflatan ama tek başına yakın bir tehlike oluşturmayan eksiktir: okunmayan kapasite etiketi, eksik uyarı levhası ya da bakım kaydındaki boşluk gibi. Hangi maddenin hangi sınıfa girdiğini nihai olarak ekipmana ait kriter dokümanı belirler; yukarıdaki örnekler yalnız fikir vermek içindir.

Bu ayrım her ekipmanda uygulanır mı?

Hayır. Bakanlık, ekipman türlerine özgü periyodik kontrol rapor ve kriter dokümanlarını resmî yayın kanalı olan isekipmanlari.csgb.gov.tr üzerinden yayımlar. Hafif ve ağır kusur ayrımı yalnız dokümanı yayımlanmış ve dokümanda kusur sınıfları belirlenmiş ekipmanlarda uygulanır. Dokümanı olmayan ekipmanlarda kontrol Ek-III'teki kriterlere göre yapılır; yetkili kişi bulgunun önemini ve ekipmanın kullanıma uygun olup olmadığını raporda kendisi yazar. Bu durumda raporda yazan "kullanıma uygun değildir" sonucu, ağır kusurla aynı ciddiyetle okunmalıdır. Kriter dokümanı yayımlanan ekipmanların sayısı zamanla arttığı için raporun hangi dokümana göre hazırlandığını yöntem bölümünde görmeniz gerekir; doküman adı yazmıyorsa bu bilgiyi kontrolü yapan kişiden isteyebilirsiniz.

Ağır kusur çıkınca ilk ne yapmalı?

Rapor ya da kontrolü yapan kişinin sözlü bildirimi geldiği anda şu adımlar atılır:

• Ekipmanı durdurun: Anahtarı alın, ana şalteri kilitleyin ya da hattan ayırın.
• İşaretleyin: Ekipmana görünür bir "kullanılamaz" etiketi asın.
• Bildirin: Vardiya amirlerini ve ekipmanı kullanan çalışanları haberdar edin.
• Onarımı planlayın: Yetkili servisle parça ve süreyi netleştirin.
• Doğrulama isteyin: Onarımdan sonra yetkili kişiye ilgili maddeleri yeniden kontrol ettirin.
• Kaydı tamamlayın: Tespit, onarım ve doğrulama belgelerini aynı dosyada toplayın.

İşaretleme ve bildirim adımları sık atlanır. Oysa vardiya değiştiğinde ekipmanı durduran kişi işyerinde olmayabilir; etiket ve yazılı bildirim, ekipmanın bir sonraki vardiyada yanlışlıkla çalıştırılmasını önleyen tek güvencedir.

Onarımdan sonra yeniden tam kontrol gerekir mi?

Çoğu zaman gerekmez; doğrulama kontrolü kusurlu maddelerle sınırlı tutulabilir. Ancak onarım önemli bir bakım ya da onarım niteliğindeyse yönetmelik daha kapsamlı bir test ister. Kaldırma ekipmanında taşıyıcı bir parça değiştiyse yük testi, kaldırma kapasitesinin Ek-III'teki katsayılarla artırıldığı değerle tekrarlanır. Basınçlı kapta kaynaklı bir onarım yapıldıysa hidrostatik test, üretim standardındaki test basıncıyla yapılır. Doğrulama kontrolü de bir periyodik kontrol hizmetidir; yetkili kişiyle İSG-KATİP üzerinden yeniden sözleşme yapılması gerekir.

Kusur giderilmeden çalıştırılırsa ne olur?

Ağır kusur yazılmış bir raporun dosyada bulunması, işverenin tehlikeden haberdar olduğunun yazılı kanıtıdır. Bu ekipmanla bir kaza olursa, eksikliğin bilindiği hâlde giderilmediği ortaya çıkar ve işverenin sorumluluğu ağırlaşır. Denetimde kusurlu ekipmanın çalıştırıldığı görülürse ekipmanın kullanımı durdurulabilir ve yaptırım uygulanabilir. Sigorta incelemelerinde de aynı rapor, hasarın önceden bilinen bir eksikten doğup doğmadığını değerlendirmek için istenir. Bu yüzden ağır kusur bilgisinin raporla birlikte iş güvenliği uzmanına ve bakım sorumlusuna aynı gün iletilmesi, takibin ilk adımıdır.

Hafif kusurlar nasıl takip edilir?

Hafif kusurlar ekipmanı durdurmaz ama unutulmaya en açık olanlardır. Bir yıl sonraki kontrolde aynı madde hâlâ duruyorsa artık ağır kusur olarak yazılır ve ekipman o gün durdurulur. Bunu önlemenin yolu basit bir takip tablosudur. Her hafif kusur için ekipmanın adı ve seri numarası, kusurun tanımı, giderilmesinden sorumlu kişi, hedef tarih ve giderildiğini gösteren kanıt, örneğin bir fotoğraf ya da servis formu, ayrı sütunlarda tutulur. İş güvenliği uzmanı tabloyu düzenli toplantılarda gözden geçirir; kapanmayan maddeler bir sonraki kontrol tarihinden önce bakım planına alınır.

Kiralık ya da alt işverene ait ekipmanda kusur çıkarsa?

Ekipmanın sahibi başkası olsa da onu işyerinde çalıştıran işveren, kusurlu ekipmanın kullanılmamasını sağlamakla yükümlüdür. Kiralık bir forkliftte ya da alt işverenin getirdiği bir kaldırma platformunda ağır kusur bulunduğunda ekipman aynı şekilde durdurulur ve durum sahibine yazılı olarak bildirilir. Onarımı kimin yaptıracağı ve doğrulama kontrolünün masrafını kimin üstleneceği kira ya da alt işveren sözleşmesine göre belirlenir; ekipman ise bu süreçte sahada çalıştırılmaz.

Ağır kusurlu raporun ardından VEKTORX ile sonraki adımlar

VEKTORX raporlarında her kusurun sınıfı, ekipman üzerindeki yeri ve fotoğrafı ayrı satırda gösterilir; böylece bakım ekibi neyi, nerede düzelteceğini rapordan doğrudan okur. Onarım bittiğinde doğrulama kontrolünü planlıyor, sonucu portalda ilk raporun yanına ekliyoruz. Kaldırma ve iş ekipmanlarının kapsamı için makine periyodik kontrol ve forklift periyodik kontrolü sayfalarına bakabilir, kusurlu ekipmanınızın bilgilerini teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.