İşyeri Elektrik Kontrolü Zorunlu mu? Sık Sorulan Sorular

Evet, işyeri elektrik kontrolü zorunludur. Çalışanı olan her işyeri, elektrik tesisatını İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'e göre en geç yılda bir, yetkili bir kişiye kontrol ettirmek zorundadır. Yükümlülüğün kaynağı 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur: işveren, çalışanların kullandığı ekipmanların ve tesisatın güvenli olmasını sağlamakla yükümlüdür. Çalışan sayısı, işyerinin büyüklüğü ya da tehlike sınıfı bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz; değişen yalnız kontrolün kapsamıdır.

Zorunluluğun dayanağı nedir?

Yükümlülük üç mevzuatın birlikte okunmasından doğar. 6331 sayılı Kanun işverene genel güvenlik yükümlülüğü verir. İş Ekipmanları Yönetmeliği, elektrik tesisatını, topraklama tesisatını ve yıldırımdan korunma tesisatını periyodik kontrole tabi tesisatlar arasında sayar ve kontrolün kimler tarafından, hangi rapor düzeniyle yapılacağını belirler. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ile Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ise tesisatın uyması gereken teknik kuralları koyar. Kontrol, tesisatın bu kurallara hâlâ uyduğunu gösteren belgedir.

Hangi işyerleri kapsamda?

Kural, kamu ya da özel ayrımı yapmadan çalışanı olan bütün işyerlerini kapsar. Uygulamada en sık sorulan durumlar şunlardır:

• Küçük dükkânlar: tek çalışanlı işyeri de kapsamdadır.
• Ofisler: büro işi yapılması yükümlülüğü kaldırmaz.
• Şubeler: her şube ayrı işyeridir, ayrı rapor gerekir.
• Kiracı işyerleri: kiralanan bölümden kiracı sorumludur.
• Site yönetimleri: personel çalıştıran yönetim işverendir.
• Geçici işyerleri: şantiyede kontrol daha sık yapılır.

Çalışanı bulunmayan bir konutun kendi tesisatı ise bu yükümlülüğün dışındadır. Evden çalışan ve kendi adına iş yapan bir serbest meslek sahibi için de durum farklıdır; burada belirleyici olan, başka bir çalışanın bulunup bulunmadığıdır.

Kiracı ve mal sahibi arasında sorumluluk nasıl paylaşılır?

İşyeri kira ile kullanılıyorsa, çalışanların güvenliğinden sorumlu olan kiracı işverendir; kiralanan bölümün panosu, priz ve aydınlatma hatları onun kontrol programına girer. Binanın ana dağıtım panosu, kolon hatları, ortak alan aydınlatması ve bina topraklaması ise çoğunlukla mal sahibinin ya da bina yönetiminin sorumluluğundadır. Bu ayrımın kira sözleşmesinde yazılı olması, denetimde hangi raporun kimden isteneceğini netleştirir. Kiracının, binanın ortak tesisat raporunun bir kopyasını da kendi dosyasında bulundurması yerindedir; çünkü kendi panosunun güvenliği binanın topraklamasına bağlıdır.

Kontrolde neler yapılır?

Kontrol, tesisatın gözle muayenesi ve ölçümlerden oluşur. Panolar, kablolar, prizler ve koruma elemanları incelenir; ardından koruma iletkeninin sürekliliği, yalıtım direnci, çevrim empedansı ve kaçak akım rölelerinin çalışması ölçülür. Topraklama ölçümü ve varsa paratoner kontrolü aynı ziyarette yapılabilir. Ek-III, kontrol sırasında tesisat projesinin aranmasını ve tesisatın projeye uygunluğunun değerlendirilmesini de ister; projesi olmayan işyerlerinde güncel bir tek hat şeması hazırlanması kontrolü kolaylaştırır.

Kontrol yaptırılmazsa ne olur?

İş müfettişi denetiminde istenen ilk belgelerden biri elektrik tesisatının periyodik kontrol raporudur. Raporun hiç bulunmaması ya da süresinin geçmiş olması eksiklik olarak yazılır ve idari yaptırım konusu olabilir. Daha ağır sonuç, olası bir elektrik kazasında ortaya çıkar: kontrol yaptırılmamış bir tesisatta işverenin sorumluluğu belirgin biçimde ağırlaşır. Sigorta şirketleri de yangın ve elektrik kaynaklı hasarlarda son elektrik raporunu ister; raporun olmaması tazminat sürecini zorlaştırabilir. Kontrol bedeli, bu risklerin yanında küçük bir kalemdir.

İşyeri elektrik kontrolünü kim yapabilir?

Kontrolü, Ek-III'te elektrik tesisatı için sayılan meslekten ve EKİPNET kaydı bulunan bir yetkili kişi yapar. Kontrolden en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP üzerinden sözleşme onaylanmış olmalıdır; sözleşme olmadan düzenlenen rapor geçersizdir. İşyerinin iş güvenliği uzmanı, kontrolün yapılmasını izler ama raporu kendisi düzenlemez. Hangi unvanın hangi durumda yeterli olduğunu topraklama raporu kimler verebilir yazısında ayrıntılı anlattık.

Kontrol ne zaman ve ne sıklıkla yapılır?

İlk kontrol, işyeri faaliyete başlamadan ve tesisat kullanılmaya başlanmadan önce yapılır. Sonraki kontroller en geç yılda bir tekrarlanır; raporda yazan bir sonraki kontrol başlangıç tarihi bu takvimin dayanağıdır. Tesisatta esaslı bir değişiklik olduğunda, örneğin yeni bir pano eklendiğinde, güç artırımıyla kolon hattı yenilendiğinde ya da kapsamlı bir tadilat yapıldığında yıl dolmadan yeniden kontrol gerekir. Şantiye gibi yer değiştiren tesislerde topraklama ölçümünün aralığı daha kısadır. Su baskını, yangın ya da yıldırım düşmesi gibi olaylardan sonra da tesisatın yeniden ölçülmesi, hasarın görünmeyen kısmını ortaya çıkarır.

Denetimde elektrik dosyasında ne bulunmalı?

İş müfettişi ya da iş güvenliği uzmanı elektrik dosyasını incelerken önce raporların varlığına, sonra kapsamına bakar. Dosyada elektrik iç tesisat kontrol raporu, topraklama ölçüm raporu, bina yıldırımdan korunma tesisatıyla korunuyorsa paratoner raporu ve varsa jeneratör raporu bulunur. Raporların işyerindeki bütün panoları kapsaması, her ölçüm noktası için değer içermesi ve bir sonraki kontrol tarihinin geçmemiş olması gerekir. Önceki raporda yazan uygunsuzlukların giderildiğini gösteren kayıtlar da dosyanın parçasıdır; düzeltme yapılmış ama belgelenmemişse, denetimde yapılmamış gibi değerlendirilebilir.

Kontrolden önce işyeri neyi hazırlamalı?

Pano listesi, varsa tesisat projesi ya da tek hat şeması, önceki raporlar ve panolarla teknik odalara erişim hazır olursa kontrol kısa sürer ve eksiksiz çıkar.

VEKTORX ile işyeri elektrik kontrolü

VEKTORX olarak işyerinizin elektrik iç tesisat kontrolünü, topraklama ölçümünü ve kaçak akım testlerini aynı ziyarette yapıyor, her panoyu ve ölçüm noktasını saha uygulamasında tek tek kaydediyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Kapsam için elektrik iç tesisat uygunluk kontrolü sayfasına bakabilir, işyerinizin adresini ve pano sayısını teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.