Topraklama raporunu, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'te sayılan yetkili kişiler verebilir: elektrik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile elektrik teknikeri veya yüksek teknikerleri. Bu kişilerin Bakanlığın periyodik kontrol kayıt sistemine kayıtlı olması ve raporda kayıt numaralarının bulunması gerekir. Kamu ihaleleri, dağıtım şirketi işlemleri ve pek çok kurumsal şartname ise buna ek olarak EMO'dan SMM belgeli ve büro tescilli elektrik mühendisi imzası arar. Elektrikçi ustası, elektrik teknisyeni ya da yalnızca iş güvenliği uzmanı olan kişi topraklama raporu düzenleyemez.
Mevzuattaki yetki tanımı
Periyodik kontrollerde "kim yapabilir" sorusunun cevabı tek bir yerdedir: Ek-III. Yönetmelik, iş ekipmanlarını gruplara ayırır ve her grup için kontrolü yapabilecek meslek unvanlarını sayar. Elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve paratoner için liste şöyledir: elektrik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, elektrik teknikeri ve yüksek teknikerleri.
Listede olmayan unvanlar dikkat çekicidir. Elektrik teknisyeni ve ustası, makine mühendisi, inşaat mühendisi ya da iş güvenliği uzmanı (kendi mesleği elektrik değilse) bu kontrolü yapamaz. Bir elektrik taahhüt firmasının çalışanı ölçüm cihazını ne kadar iyi kullanırsa kullansın, raporu Ek-III'teki unvanlardan birine sahip kişi düzenlemeli ve imzalamalıdır.
Bakanlık kaydı: raporun kimliği
Ek-III'te yetkili sayılmak tek başına yetmez. Periyodik kontrol yapacak kişilerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın elektronik kayıt sistemine kaydolması ve aldıkları kayıt numarasını düzenledikleri her raporda belirtmesi gerekir. Kayıt numarası, raporu düzenleyen kişinin yetkisinin denetimde sorgulanabilmesini sağlar.
Pratikte şuna bakın: raporun sonunda kontrolü yapan kişinin adı, unvanı ve Bakanlık kayıt numarası var mı? Yoksa rapor eksiktir; iş müfettişi bu alanı ilk kontrol eder.
SMM belgesi ve EMO büro tescili neden istenir?
Serbest Müşavir Mühendis (SMM) belgesi, Elektrik Mühendisleri Odası'nın serbest çalışan üyelerine verdiği mesleki yetki belgesidir; büro tescil belgesi ise bu mühendisin hizmet verdiği firmanın Oda'ya kayıtlı olduğunu gösterir. Mevzuat topraklama raporu için SMM'yi açıkça şart koşmaz; ancak uygulamada üç yerde belirleyici olur:
- Kamu ihaleleri ve teknik şartnameler: çoğu kurum "SMM belgeli elektrik mühendisi tarafından düzenlenmiş topraklama raporu" ifadesini doğrudan şartnameye yazar.
- Dağıtım şirketi işlemleri: enerji verme, güç artırımı ve abonelik süreçlerinde topraklama raporu istendiğinde SMM ve büro tescil bilgisi aranır.
- Kurumsal müşteri denetimleri ve sigorta: raporun mesleki sorumluluğunu bir Oda üyesinin taşıması istenir.
SMM belgesi aynı zamanda raporun EMO asgari ücret tarifesine tabi olduğunu, yani ölçümün belli bir hizmet standardı ve mesleki sorumluluk altında yapıldığını gösterir. Bu yüzden SMM belgeli mühendisin imzaladığı rapor, teknikerin imzaladığı raporla aynı mevzuat zemininde dursa da daha geniş kabul görür.
Firma mı imzalar, kişi mi?
Rapor her zaman bir kişiye bağlıdır. Firma kaşesi ve ticari unvan, raporu düzenleyen kişinin yetkisinin yerine geçmez; Ek-III'teki kayıt numarası da kişiye verilir, firmaya değil. Bu yüzden raporda hem firmanın bilgileri hem de kontrolü fiilen yapan kişinin adı, unvanı ve kayıt numarası birlikte bulunur. Bir mühendislik firması birden fazla yetkili çalıştırıyorsa her rapor, sahaya giden kişinin adına düzenlenir; başka bir mühendisin adıyla "ofisten" imzalanan rapor, ölçümü yapan kişiyle imzalayan kişi farklı olduğu için sorunludur.
Şube ya da fabrika sayısı fazla olan işletmelerde bu ayrım pratik önem taşır: her tesisin raporunda o tesise giden kişinin bilgisi bulunmalı, ölçümü yapan kişi ile imza sahibi aynı olmalıdır.
Kimler topraklama raporu veremez?
Sık karşılaşılan yanlış uygulamalar şunlardır:
- Elektrik taahhüt firmasının ustasının ölçüp "firma kaşesiyle" verdiği rapor: yetkili unvan ve kayıt numarası yok.
- Cihaz satıcısının ya da bakım firmasının teknisyeninin düzenlediği rapor: aynı eksiklik.
- OSGB'nin, kadrosundaki iş güvenliği uzmanı elektrik kökenli olmadığı halde düzenlediği rapor: uzman yalnızca takip eder, ölçemez.
- Mühendis imzası olup ölçüm değerlerinin sahada alınmadığı, masada doldurulmuş rapor: imza geçerli görünse de içerik sahtedir ve iş kazasında ağır sorumluluk doğurur.
Yetkiyi nasıl doğrularsınız?
Rapor elinize geçtiğinde üç şeyi kontrol edin. Birincisi, kontrolü yapan kişinin unvanı Ek-III listesinde mi? İkincisi, Bakanlık kayıt numarası yazılı mı? Üçüncüsü, SMM belgeli mühendis beyan ediliyorsa EMO'nun çevrim içi sorgusunda SMM ve büro tescil kaydı görünüyor mu? Bu üçü sağlanıyorsa rapor hem denetimde hem şartnamede geçerlidir.
Raporun içeriğine de bakın: nokta nokta ölçüm tablosu, fotoğraflar, cihaz ve kalibrasyon bilgisi, uygunluk kararı ve bir sonraki kontrol tarihi. Yetkili imza, içeriği eksik raporu kurtarmaz.
İhale ve şartname hazırlarken ne yazmalısınız?
Topraklama ölçümü için teklif toplarken ya da şartname yazarken yetki şartını açıkça tanımlamak, sonradan geçersiz rapor almanızı önler. Önerilen ifade üç unsuru içerir: kontrolün Ek-III'te sayılan yetkili kişi tarafından yapılması, raporda Bakanlık kayıt numarasının bulunması ve raporun SMM belgeli, büro tescilli elektrik mühendisi tarafından imzalanması. Ölçüm cihazlarının kalibrasyon sertifikasının rapora eklenmesini ve her ölçüm noktasının fotoğrafla belgelenmesini de şart koşabilirsiniz; bu iki madde, masada doldurulan raporu teklif aşamasında eler.
VEKTORX'te topraklama raporları SMM belgeli ve EMO büro tescilli elektrik mühendisi Kurtuluş Aydın Çakır'ın sorumluluğunda düzenlenir; Bakanlık kayıt numarası ve ölçümü yapan kişinin bilgileri her raporda açıkça yer alır. Hizmet kapsamı için topraklama ölçümü sayfasına, ücretlendirme mantığı için EMO topraklama ölçüm bedeli nasıl belirlenir yazısına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Elektrik teknikeri topraklama raporu verebilir mi?
Ek-III, elektrik teknikeri ve yüksek teknikerlerini elektrik tesisatı, topraklama ve paratoner kontrolü için yetkili kişiler arasında sayar. Ancak teknikerin Bakanlık kayıt numarası olmalı ve rapor onun adına düzenlenmelidir. Kamu ihaleleri ve dağıtım şirketi süreçleri çoğunlukla ayrıca SMM belgeli elektrik mühendisi ister.
OSGB'nin iş güvenliği uzmanı topraklama raporu düzenleyebilir mi?
İş güvenliği uzmanlığı belgesi tek başına yeterli değildir. Uzman aynı zamanda elektrik mühendisi, elektrik teknik öğretmeni ya da elektrik teknikeri ise ve periyodik kontrol kaydı varsa rapor düzenleyebilir; aksi halde yalnızca ölçümün yaptırılmasını takip eder.
Raporda hangi imza ve bilgiler bulunmalı?
Kontrolü yapan kişinin adı, unvanı, diploma ya da belge bilgisi, Bakanlık periyodik kontrol kayıt numarası ve imzası; firma adına düzenleniyorsa firma bilgileri. SMM belgeli mühendis düzenliyorsa SMM ve büro tescil numarası da yazılır. Elektronik imzalı rapor ıslak imzayla aynı hükümdedir.
Rapor veren kişinin yetkisini nasıl doğrularım?
Mühendis için EMO'nun SMM ve büro tescil sorgusu, periyodik kontrol yetkisi için raporda yazan Bakanlık kayıt numarası esas alınır. Rapor üzerinde kayıt numarası yoksa düzeltilmesini isteyin; denetimde sorulan ilk bilgi budur.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri, elektrik projeleri ve İSG uygulamalarında saha deneyimi.