Forklift periyodik kontrolü yılda bir yapılır ve işyerinde kullanılan her forklift için, kiralık olanlar dahil, zorunludur. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, forkliftleri kaldırma ve iletme ekipmanları arasında sayar ve kontrolü makine kökenli meslekten, EKİPNET kaydı bulunan bir yetkili kişiye bırakır. Kontrolde çatallar, mast, zincirler, hidrolik sistem, frenler ve emniyet donanımları muayene edilir, ardından forklift yük testine tabi tutulur. Sonuç, aracın seri numarasını ve bir sonraki kontrol tarihini taşıyan bir raporla belgelenir. Bu yazıda işletmelerin forklift kontrolüyle ilgili en sık sorduğu soruları topladık.
Forklift kontrolü hangi sıklıkla yapılır?
Yıllık periyot, iki kontrol arasındaki en uzun süredir. Takvim iki katmandan oluşur:
| Kontrol | Periyot |
|---|---|
| Periyodik kontrol ve işletme yüküyle test | 1 yıl |
| Artırılmış yükle yük testi | 3 yılda bir |
Ek-III kaldırma ekipmanlarında yük testinin her kontrolde işletme kapasitesiyle, en geç üç yılda bir ise yönetmelikteki katsayılarla artırılmış yükle yapılmasını ister. Yeni alınan bir forklift ilk kullanımdan önce kontrol edilir. Mast ya da kaldırma silindiri değişimi, çatal taşıyıcıya yapılan kaynaklı onarım ve ağır bir çarpma gibi durumlardan sonra yıl dolmadan yeniden kontrol gerekir. Operatörün vardiya başında yaptığı günlük kontrol ise bu takvimin yerine geçmez; ikisi birbirini tamamlar.
Kontrolde nelere bakılır?
Bir forkliftin periyodik kontrolü genellikle şu başlıkları kapsar:
- Çatallar: çatlak, eğilme ve topuk bölgesindeki aşınma.
- Mast ve zincirler: zincir uzaması, makaralar ve kilit pimleri.
- Hidrolik sistem: silindir ve hortumlarda sızıntı, yük tutma.
- Frenler ve direksiyon: servis freni, park freni ve boşluk.
- Koruyucu donanım: üst koruma çatısı, emniyet kemeri.
- Uyarı düzenleri: korna, geri vites ikazı ve aydınlatma.
- Kapasite etiketi: okunurluk ve araçla uyumu.
Muayeneden sonra yük testi yapılır: forklift, kapasite etiketindeki değerlere uygun bir yükü kaldırır, belirlenen yükseklikte tutar ve indirir. Bu sırada yük tutma, frenleme ve aracın dengesi gözlenir. Operatörün eğitimi ve belgesi ise periyodik kontrolün konusu değildir; bunlar işverenin çalışanlarına yönelik eğitim yükümlülüğü kapsamında ayrıca takip edilir.
Kiralık forkliftte kontrolden kim sorumludur?
Forkliftin sahibi kiralama firması olsa bile, aracı kendi işyerinde çalıştıran işveren, kullandığı ekipmanın kontrollü olmasından sorumludur. Kiralama firması genellikle aracı güncel raporuyla teslim eder; raporun bir kopyasının işyerinin ekipman dosyasında bulunması ve rapordaki seri numarasının sahadaki araçla eşleşmesi gerekir. Uzun süreli kiralamalarda bir sonraki kontrolün kim tarafından ve ne zaman yaptırılacağını sözleşmeye yazmak, raporun süresinin fark edilmeden dolmasını önler. Araç başka bir müşteriden geldiyse önceki kullanımda yaşanan bir çarpma ya da onarım raporda görünmeyebilir; teslim sırasında aracın gözle kontrol edilmesi bu yüzden yerindedir.
Akülü, dizel ve LPG'li forklifte fark var mı?
Periyot ve temel muayene noktaları aynıdır; enerji kaynağına göre kontrol listesine birkaç madde eklenir. Akülü forkliftlerde akü bağlantıları, kabloların yalıtımı ve şarj soketi incelenir; şarj alanının havalandırması ve şarj panosunun topraklaması ise elektrik tesisatı kontrolünün konusudur. Dizel forkliftlerde egzoz sistemi ve yakıt sızıntısı kontrol edilir. LPG'li forkliftlerde tüpün bağlantı düzeni, hortum, regülatör ve sızdırmazlık ayrıca değerlendirilir. Kapalı alanda çalışan dizel ve LPG'li forkliftlerin egzoz gazının ortam havasına etkisi ise iş hijyeni ölçümlerinin konusudur.
Ataşman takılan forklift nasıl değerlendirilir?
Döner kafa, kelepçe, çatal uzatma ya da yan kaydırıcı gibi ataşmanlar forkliftin kaldırabileceği yükü azaltır. Bu yüzden ataşmanlı kullanılan bir forkliftte, ataşmanla birlikte geçerli kapasite değerinin araç üzerinde görünür olması gerekir. Kontrolde ataşmanın bağlantısı, kilitleri ve hidrolik hatları da muayene edilir ve yük testi ataşmanlı hâliyle yapılır. Sonradan takılan bir ataşman, yıl dolmadan kontrolü gerektiren değişikliklerden biridir. Kontrolün aşamaları için forklift periyodik kontrolü nasıl yapılır yazısına da bakabilirsiniz.
Forkliftte uygunsuzluk çıkarsa ne olur?
Kontrolü yapan kişi tespit ettiği uygunsuzlukları raporda tek tek yazar ve aracın kullanıma uygun olup olmadığını belirtir. Fren, zincir ya da çatal gibi güvenliği doğrudan etkileyen bir kusur bulunan forklift, kusur giderilene kadar kullanılmaz. Servis onarımı bitirdiğinde onarılan kısım yeniden muayene edilir ve doğrulamanın sonucu rapora eklenir. Servisin yaptığı işi ve değiştirdiği parçaları yazılı olarak vermesi, bu doğrulamayı kolaylaştırır. Kapasite etiketinin silinmiş olması gibi eksikler ise belirlenen süre içinde tamamlanır.
Forklift raporunda nelere bakmalı?
Raporu teslim aldığınızda önce aracın kimliğini doğrulayın: marka, model, seri numarası ve kaldırma kapasitesi sahadaki forkliftin etiketiyle aynı olmalıdır. Mast yüksekliği, varsa ataşman bilgisi ve yük testinde kullanılan yükün değeri raporda yazmalıdır. Uygunsuzluklar madde madde sıralanmalı ve her birinin giderilme durumu izlenebilmelidir. Raporun sonunda aracın kullanıma uygun olup olmadığı açıkça belirtilir; bir sonraki kontrolün başlangıç tarihi, İSG-KATİP sözleşme numarası ve kontrolü yapanın adı, mesleği ve EKİPNET kayıt numarası da raporda bulunur. Birden çok forklift tek raporda toplanmışsa her aracın ayrı satırı ve ayrı sonucu olmalıdır.
VEKTORX ile forklift kontrolü
VEKTORX olarak depodaki bütün forklift, transpalet ve istif makinelerini aynı ziyarette kontrol ediyor, her aracı seri numarasıyla ayrı satırda raporluyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Kapsam için forklift periyodik kontrolü ve istif makinesi periyodik kontrolü sayfalarına bakabilir, araç sayınızı ve kapasitelerini teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Şantiyeler arasında taşınan forkliftin raporu nerede bulunmalı?
Yer değiştiren ekipmanlarda raporun bir örneği ekipmanla birlikte bulunmalıdır. Forklift başka bir şantiyeye ya da depoya gönderildiğinde güncel raporun kopyası da araçla birlikte gitmeli ve yeni işyerinin ekipman dosyasına eklenmelidir.
Transpalet ve istif makinesi de forklift gibi her yıl kontrol edilir mi?
Evet. Elle ya da akülü çalışan transpaletler ve istif makineleri de kaldırma ekipmanıdır ve yıllık kontrol listesine girer. Her araç ayrı muayene edilir; bir rapor, seri numarası yazılmamış başka bir aracı kapsamaz.
Kontrol günü forkliftin çalışır durumda olması gerekir mi?
Evet. Frenler, direksiyon, kaldırma ve eğme hareketleri ile yük testi ancak araç çalıştırılarak denenebilir. Akünün dolu ya da yakıtın yeterli olması, aracı kullanmaya yetkili bir operatörün ve ağırlığı bilinen bir test yükünün hazır bulunması gerekir.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.