Forklift Periyodik Kontrolü Zorunlu mu, Nasıl Yapılır?

Forklift periyodik kontrolü, makinenin kaldırma ve güvenlik fonksiyonlarının İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'e göre yılda bir muayene edildiği, ölçüldüğü ve yük testiyle doğrulandığı bir süreçtir. Aşağıda kontrolün sahada nasıl ilerlediğini, her adımda neye bakıldığını ve sonucun nasıl raporlandığını sırasıyla anlatıyoruz. Amacımız, kontrol günü ne olacağını önceden bilmeniz ve hazırlığı buna göre yapmanız.

Zorunlu mu, kaç yılda bir yapılır?

Forklift periyodik kontrolü zorunludur ve standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda bir yapılır. Dayanak, İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III'ün kaldırma ve iletme ekipmanlarını düzenleyen 2.2 maddesidir; forklift burada kaldırma ekipmanı olarak yer alır. Akülü, dizel ya da LPG'li olması, kapasitesi veya kaç saat çalıştığı bu kuralı değiştirmez. Kiralık forkliftlerde kiralayan firmanın güncel raporu vermesi beklenir; rapor yoksa ya da süresi dolmuşsa makineyi kullanan işveren kontrol ettirmekle yükümlüdür.

Yıllık süre bir üst sınırdır. Makine bir çarpışma ya da devrilme yaşadıysa, çatal veya zincir gibi kaldırma parçaları değiştirildiyse ya da önceki raporda şartlı uygunluk verildiyse kontrol takvim beklenmeden tekrarlanır. Kontrolü makine mühendisi, makine teknikeri ya da yüksek teknikeri yapar; kontrolü yapan kişinin EKİPNET sistemine kayıtlı olması gerekir.

1. Hazırlık: belgeler ve makine kimliği

Kontrol belge incelemesiyle başlar. Makinenin kapasite plakası, seri numarası, üretim yılı, varsa CE belgesi ve kullanım kılavuzu, bakım kayıtları ve önceki periyodik kontrol raporu istenir. Kapasite plakası okunamayan ya da ataşmana göre güncellenmemiş bir forkliftte yük testi doğru kapasite üzerinden yapılamayacağı için bu eksiklik ilk uygunsuzluk olarak not edilir. Operatörlerin belgesi ve günlük kontrol listeleri rapor kapsamı dışındadır, ancak denetimlerde birlikte istendiği için raporda bilgi notu olarak yer alır.

2. Görsel muayene

Makine kapalıyken şasi, asansör kuleleri, kızaklar, karşı ağırlık bağlantıları, tekerlek ve jantlar, lastik aşınması, koruyucu kafes (üst koruma) ve yük sırtlığı incelenir. Hidrolik hortumlar, bağlantılar ve silindir keçelerinde sızıntı aranır. Akülü forkliftlerde akü klemensleri, soket, şarj kablosu, akü kilidi ve elektrolit sızıntısı; LPG forkliftlerde tüp bağlantısı, regülatör ve hortum kontrol edilir. Uyarı etiketleri, emniyet kemeri, korna, farlar ve geri vites ikaz sesi bu adımda sınanır.

3. Çatal ölçümleri

Çatallar, forkliftin en çok zorlanan parçasıdır ve ISO 5057'ye göre değerlendirilir. Çatal topuğunda kalınlık kumpasla ölçülür; gövde kalınlığına göre aşınma oranı hesaplanır. Çatal uçları arasındaki seviye farkı ölçülür ve çatal boyuna oranlanır. Topuk ve askı kancasında çatlak, bükülme, kaynak izi ve onarım belirtisi aranır; çatal üzerinde kaynaklı onarım kabul edilmez. Çatal kilitleri ve konum pimleri çalışır durumda olmalıdır. Sınırı aşan aşınma, seviye farkı ya da çatlak bulunursa çatal değişimi raporda zorunlu uygunsuzluk olarak yazılır.

4. Kaldırma zinciri ve kule

Kaldırma zincirleri belirli sayıda bakla üzerinden ölçülerek uzama oranı bulunur; standartta verilen sınırı aşan zincir değiştirilir. Zincir ankrajları, pimler, makaralar ve zincir gerginliğinin iki tarafta eşit olup olmadığı kontrol edilir. Kule kızaklarında aşınma, yan boşluk ve makara yatakları incelenir; kule yukarı-aşağı hareketinde takılma ya da titreşim not edilir.

5. Hidrolik sistem testleri

Çatallar belirli yüksekliğe kaldırılıp makine kapatılır ve belirli süre sonunda çatalların ne kadar indiği (hidrolik kaçak, "drift") ölçülür. Aynı şekilde kule öne eğik konumda tutularak eğme silindirlerinin kaçağı sınanır. Sınırı aşan düşme, silindir keçesi ya da valf arızasına işaret eder ve yük altında güvenlik sorunudur. Yan kaydırma ve diğer hidrolik fonksiyonlar uç konumlarda denenir; emniyet valfi ayarı ve hortumlarda şişme kontrol edilir.

6. Fren, park freni ve direksiyon

Servis freni yüklü ve boş durumda, belirlenmiş hızda yapılan durma testiyle sınanır; makine düz çizgide durmalı, tek tarafa çekmemelidir. Park freni, kapasite plakasındaki yükle eğimde tutma testine tabi tutulur. Direksiyonda boşluk, hidrolik direksiyonda yanıt gecikmesi ve uç konumlarda tekerlek açısı kontrol edilir. Acil durdurma (akülü makinelerde) ve koltuk anahtarı (operatör kalkınca hareketin kesilmesi) bu adımda denenir.

7. Statik yük testi

Ek-III, kaldırma ve iletme ekipmanlarının beyan edilen yükün en az 1,25 katını güvenle kaldırıp askıda tutabilmesini ister. Bu nedenle kontrolün son adımında kapasite plakasındaki yükün 1,25 katı (ataşman varsa güncellenmiş kapasite üzerinden) çatallara alınır, belirli yüksekliğe kaldırılır ve askıda tutulur. Bu sürede hidrolik düşme, kule eğilmesi, şasi ve karşı ağırlıkta anormal davranış gözlenir; test sonrası çatal ve zincirlerde kalıcı şekil değişikliği aranır. Test yükü işletme tarafından hazırlanır; bilinen ağırlıkta, dağılmayan bir yük (palet üzerinde sabitlenmiş malzeme ya da test blokları) kullanılır.

8. Değerlendirme ve rapor

Her adımın sonucu rapora ölçüm değeriyle işlenir: çatal aşınma oranı, seviye farkı, zincir uzaması, hidrolik düşme miktarı, fren mesafesi ve test yükü. Uygunsuzluklar önem derecesiyle listelenir ve giderilme önerisi yazılır. Genel sonuç "uygun" ya da "uygun değil"dir; uygun olmayan makine, uygunsuzluklar giderilene kadar güvenli kabul edilmez. Raporda bir sonraki kontrol tarihi bulunur; standartlarda aksi belirtilmediği için bu süre bir yıldır.

Kontrol gününde işletmeden beklediklerimiz

• Forkliftlerin listesi (marka, model, kapasite, yakıt tipi) ve kontrol saati.
• Test yükü ve yükün hazırlanacağı düz, boş bir alan.
• Her makine için operatör; kontrol sırasında makineyi operatör kullanır.
• Kapasite plakası, bakım kayıtları ve önceki raporlar.

VEKTORX olarak nasıl çalışıyoruz?

Forklift kontrolünde her ölçüm saha uygulamasında makine bazında kaydedilir; çatal, zincir ve hidrolik değerleri rapora olduğu gibi aktarılır, fotoğraflar uygunsuzluklara bağlanır. Rapor Ek-III ve TS EN ISO 3691-1 düzeninde, elektronik imzalı PDF olarak müşteri portalından indirilir. Forklift sayısı, kapasiteleri ve adresle teklif isteyebilir; kapsamın ayrıntısı için forklift periyodik kontrolü sayfasına, aynı ziyarette yapılabilecek transpalet ve istif makinesi kontrollerine bakabilirsiniz.