Kaçak Akım Rölesi Testi Zorunlu mu, Kaç Yılda Bir Yapılır?

Kaçak akım rölesi testi zorunludur ve cihazla yapılan ölçüm yılda bir tekrarlanır. Zorunluluk iki yönetmelikten gelir: Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği priz devrelerinde 30 mA koruma ister, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.3 ise elektrik tesisatının yılda bir kontrol edilmesini şart koşar; röle testleri bu yıllık kontrolün parçasıdır. Bunun yanında işletme personelinin her ay rölenin test butonuna basması beklenir. Bu yazıda iki kontrolün farkını, testi kimin yapabileceğini ve denetimde raporda neye bakıldığını anlatıyoruz.

Yasal dayanak: iki yönetmelik, iki ayrı soru

İki yönetmelik iki ayrı soruya cevap verir. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği "röle olmalı mı?" sorusunu yanıtlar: insanların doğrudan temas edebileceği priz devreleri 30 mA anma kaçak akımlı bir koruma düzeniyle korunmalıdır. Bu, tasarım ve montaj aşamasının kuralıdır; rölesi olmayan priz devresi baştan uygunsuzdur.

İş Ekipmanları Yönetmeliği ise "takılı röle hâlâ çalışıyor mu?" sorusunu yanıtlar. Ek-III 2.3, elektrik tesisatını yılda bir periyodik kontrole bağlar. Röle mekanik bir cihaz olduğu için zamanla yavaşlar ya da hiç açmaz hâle gelebilir; yıllık kontrolde her rölenin gerçek açma değeri ölçülerek bu bozulma yakalanır. Kısacası birinci yönetmelik rölenin varlığını, ikincisi işlevini güvenceye alır.

Yılda bir cihazla test, ayda bir buton kontrolü

Uygulamada iki ayrı kontrol vardır ve sıklıkla birbirine karıştırılır.

Aylık buton kontrolü. İşletmenin elektrikçisi ya da sorumlu personeli her ay rölenin üzerindeki test butonuna basar. Röle hemen açmalı, sonra kurulmalıdır. Bu deneme yalnız mekanizmanın sıkışmadığını gösterir; rölenin 30 mA'de mi yoksa çok daha yüksek bir akımda mı açtığını söylemez. Yine de sıkışmış bir röleyi bir sonraki yıllık kontrole kadar beklemeden ortaya çıkardığı için değerlidir. Bu denemenin tarihini ve sonucunu bir çizelgeye yazmak, denetimde düzenli bakımın kanıtı olur.

Yıllık cihazla test. Elektrik mühendisi ya da teknikeri, test cihazını rölenin koruduğu devreye bağlar ve rölenin yarım anma akımında açmadığını, anma akımında ve beş katında ise belirlenen sürede açtığını ölçer. Rampa testiyle rölenin gerçekte hangi akımda açtığı da bulunur. Ölçülen değerler rapora röle röle yazılır. Adımların ayrıntısını kaçak akım rölesi testi nasıl yapılır yazısında anlattık.

Yıllık süreyi beklemeden test gereken durumlar

Bazı durumlarda takvim beklenmez:

• Röle değiştirildi ya da panoya yeni röle eklendi: yeni röle devreye alınırken test edilir.
• Röle sık sık açıyor ve bu yüzden köprülenmiş ya da devre dışı bırakılmış: önce kaçağın kaynağı bulunur, sonra röle yeniden test edilir.
• Tesisatta yangın, su baskını ya da büyük bir arıza yaşandı.
• Frekans konvertörü, kesintisiz güç kaynağı ya da araç şarj ünitesi gibi yeni bir yük eklendi: rölenin tipinin bu yüke uygun olup olmadığına bakılır.

Bu durumlarda yalnız ilgili panolar ölçülür; bütün tesisatın yeniden kontrolü gerekmez.

Testi kim yapabilir?

Kaçak akım rölesi testi elektrik tesisatı kontrolünün bir parçası olduğu için aynı yetki kuralına tabidir: Ek-III, elektrik tesisatı kontrolünü elektrik mühendisi, elektrik teknikeri ya da yüksek teknikerine bırakır ve kontrolü yapan kişinin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın EKİPNET sistemine kayıtlı olması gerekir. İşletmenin kendi elektrikçisi aylık buton kontrolünü yapabilir; ancak yıllık ölçümün raporu, bu nitelikteki ve kayıtlı bir kişinin imzasını taşımalıdır. Kim tarafından verildiği belli olmayan ya da yalnız "test edildi" yazan bir belge denetimde rapor yerine geçmez.

Denetimde raporda neye bakılır?

İş müfettişi ya da sigorta eksperi röle raporunda genellikle şu soruların cevabını arar:

• Tesisteki bütün röleler listelenmiş mi, her birinin yeri ve hangi devreyi koruduğu belli mi?
• Her röle için açma akımı ve açma süresi sayıyla yazılmış mı, yoksa yalnız "uygun" denmiş mi?
• Priz devrelerini koruyan rölelerin anma kaçak akımı 30 mA mi?
• Uygun çıkmayan röleler ayrıca listelenmiş ve değiştirme önerisi yazılmış mı?
• Ölçümü yapan kişinin unvanı, EKİPNET kaydı ve kullanılan test cihazının kalibrasyon bilgisi raporda var mı?

Sayısal sonuç içermeyen rapor, rölenin gerçekten koruma sağladığını göstermez; bu yüzden denetimde ilk bakılan yer ölçüm tablosudur.

30 mA ve 300 mA röleler aynı kurala mı tabi?

Evet, ikisi de test edilir; ancak görevleri farklıdır. 30 mA röleler insanı elektrik çarpmasına karşı korur ve priz devrelerinde bulunur. 300 mA röleler ise ana kolonlarda ve dağıtım panolarında yangına karşı koruma amacıyla kullanılır. Raporda bu iki grubun ayrı değerlendirilmesi önemlidir: 300 mA'lik bir rölenin varlığı, priz devresinde 30 mA koruma bulunmamasını telafi etmez.

Röle tipi yüke uygun mu?

Yıllık testte yalnız açma değerleri değil, rölenin tipi de sorgulanır. Klasik AC tipi röle, alternatif akımdaki kaçağı algılar. Frekans konvertörlü motorlar, kesintisiz güç kaynakları ve araç şarj üniteleri ise devreye doğru akım bileşeni karıştırabilir; bu bileşen AC tipi rölenin algılama mekanizmasını körleştirebilir. Bu tür yükleri besleyen hatlarda A ya da B tipi röle gerekebilir. Tip uyumsuzluğu bir test değeriyle değil, etiket ve yük incelemesiyle bulunur; bu yüzden ölçüm yapan kişinin röle etiketini ve beslediği cihazı birlikte görmesi gerekir. Raporda tipi uygun olmayan röleler, açma değerleri uygun çıksa bile ayrıca belirtilir.

VEKTORX ile kaçak akım rölesi testleri

VEKTORX olarak her rölenin test sonuçlarını konumuyla birlikte saha uygulamamızda kaydediyor, raporu röle envanteriyle birlikte e-imzalı PDF olarak müşteri portalından teslim ediyoruz. Testler çoğu zaman elektrik iç tesisat uygunluk kontrolüyle aynı ziyarette yapılır. Ayrıntılar için kaçak akım rölesi testi sayfasına bakabilir, röle sayınızı teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.