Yangın tüpü periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır sorusunun tek bir cevabı yoktur; birbirini tamamlayan üç ayrı takvim vardır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, portatif yangın söndürücüler için standartlarda süre belirtilmemişse en çok bir yıllık periyot verir ve kontrolün Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'e ve TS ISO 11602-2 kriterlerine uygun yapılmasını ister. Standart ise kullanıcının yaptığı düzenli görsel kontrolü, yetkin kişinin yaptığı yıllık muayeneyi ve tüp tipine göre belirli yıllarda yapılan dolum yenileme ile hidrostatik testi birbirinden ayırır. Aşağıda bu üç takvimin ne anlama geldiğini, periyodik kontrol raporunun hangisine karşılık geldiğini ve denetimde ne arandığını açıklıyoruz.
Kontrol zorunlu mu, kimin sorumluluğunda?
Zorunludur. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, taşınabilir yangın söndürme cihazlarının tipini, sayısını ve yerleşimini kullanım alanının tehlike sınıfına göre belirler ve bu cihazların her an kullanılabilir durumda tutulmasını ister. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III ise portatif söndürücüleri, yılda en az bir kez yetkili kişiye kontrol ettirilecek ekipmanlar arasında sayar. Sorumluluk tüpleri bulunduran işverene aittir; tüplerin bir servis firmasından alınmış ya da dolumunun yaptırılmış olması bu sorumluluğu devretmez.
Denetimde genellikle üç şeye bakılır: tüplerin sayısı ve tipi işyerindeki risk için yeterli mi, tüpler erişilebilir ve işaretli mi, son kontrol tarihi geçmiş mi? Tüp etiketindeki bakım tarihi tek başına bu soruların hepsine cevap vermez; bu yüzden tüplerin yerleşimini ve durumunu birlikte gösteren bir kontrol raporu istenir.
Üç ayrı takvim
Kullanıcı kontrolü. İşletmenin kendi personeli, tüplerin yerinde, görünür ve ulaşılabilir olduğunu, basınç göstergesinin yeşil bölgede bulunduğunu, mühür ve pimin yerinde olduğunu düzenli aralıklarla kontrol eder. Bu kontrol kayıt altına alınır; raporlama yükümlülüğü doğurmaz ama yıllık muayenede bu kayıtlar istenir.
Yıllık muayene (periyodik kontrol). Yetkin kişi tarafından yılda bir yapılan ve Ek-III'e uygun raporla belgelenen kontroldür. Tüpler tek tek, açılmadan incelenir; yerleşim yönetmeliğe göre değerlendirilir; sonuç tüp bazında raporlanır. İş müfettişinin denetimde aradığı belge budur.
Bakım, dolum ve hidrostatik test. TS ISO 11602-2, tüp tipine (kuru kimyevi toz, köpük, CO₂, temiz gazlı) göre belirli yıllarda söndürücü maddenin yenilenmesini ve gövdenin hidrostatik basınç testini öngörür. Bu işlemleri TSE hizmet yeterlilik belgesine sahip servis firması yapar; tüpe tarih etiketi basılır. Periyodik kontrolde bu etiketler okunur ve süresi dolan tüpler listelenir.
Kısaca: her tüpte nelere bakılır?
- Yeri, görünürlüğü ve erişimi
- Tipinin bulunduğu alanın riskine uygunluğu
- Basınç göstergesi, pim ve mühür
- Gövde, hortum ve başlıkta hasar
- Dolum ve hidrostatik test tarihleri
Bu beş başlık, yıllık muayenenin özetidir; her birinin ayrıntısı aşağıda.
Yıllık muayenede neye bakılır?
Her tüp için kontrol listesi şu maddeleri içerir:
- Tip, kapasite ve söndürücü madde; etiketin okunurluğu ve kullanım talimatının Türkçe olması.
- Basınç göstergesi (yeşil bölge), CO₂ tüplerinde tartı ile dolum ağırlığı.
- Mühür, emniyet pimi ve tetik mekanizması; hortum ve nozulda çatlak ya da tıkanma.
- Gövdede darbe, korozyon ve boya hasarı; askı aparatı ve tüpün yerden yüksekliği.
- Bakım tarihi, dolum tarihi ve hidrostatik test tarihinin standarttaki süreleri aşıp aşmadığı.
- Yerleşim: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'e göre tehlike sınıfı, yangın sınıfı ile tüp tipinin uyumu ve söndürücüye ulaşma mesafesi.
Kontrol sırasında tüpler açılmaz, boşaltılmaz ve yer değiştirilmez. Uygunsuz bulunan tüp (basıncı düşmüş, mühürü kopmuş, etiketi okunmayan, bakım süresi geçmiş, yanlış yerde) raporda konumuyla işaretlenir; servis firması yeniler ya da değiştirir, sonrasında yalnız o tüpler yeniden kontrol edilir.
Tüp tipine göre dikkat edilenler
Kuru kimyevi tozlu tüplerde toz, zamanla topaklanabilir; tüp ters çevrildiğinde içeriğin hareket edip etmediği dinlenir ve bakım tarihi bu açıdan önem taşır. CO₂ tüplerinde basınç göstergesi bulunmadığından dolum, tartı ile doğrulanır; etiketteki brüt ağırlıkla ölçülen ağırlık arasındaki fark kaydedilir. Köpüklü tüplerde donma riski olan alanlar (soğuk depo, açık alan) raporda belirtilir. Temiz gazlı söndürücüler elektrik ve elektronik ekipman bulunan odalarda tercih edilir; bu odalarda su bazlı tüp bulunması yerleşim uygunsuzluğu olarak yazılır. Tekerlekli büyük kapasiteli söndürücülerde tekerlek, hortum makarası ve çekme kolu ayrıca kontrol edilir.
Kayıtların tutulması
Kullanıcı kontrolü, yıllık muayene ve servis bakımlarının tarihleri tek bir tüp listesinde izlendiğinde süresi dolan tüpler kolay fark edilir. Listede her tüp için konum numarası, tip, kapasite, son bakım, son dolum, hidrostatik test tarihi ve periyodik kontrol sonucu bulunur. Yeni tüp eklendiğinde ya da tüp yer değiştirdiğinde liste güncellenir; yıllık kontrolde bu liste esas alınır.
Yangın tüpü raporu ne zamana kadar geçerli?
Periyodik kontrol raporu, üzerindeki bir sonraki kontrol tarihine kadar geçerlidir; bu süre yıllık muayene için bir yıldır. Raporda her tüp için ayrı satır bulunur: konum, tip, kapasite, bakım ve test tarihleri, sonuç. Tüp sayısı değişmişse (yeni bölüm, taşınma, tadilat) rapor tesisi artık tam tarif etmez; değişen bölüm için ek kontrol yapılır.
Yangın dolabı, hidrant ve sprinkler ile birlikte planlamak
Ek-III, yangın tesisatı ve hortumları, motopompları ve boru tesisatını da yıllık kontrole bağlar. Söndürme tüpleri, yangın dolapları, hidrantlar ve yağmurlama tesisatı aynı ziyarette kontrol edildiğinde tek randevu ve tek rapor seti yeterli olur; her ekipman grubu kendi raporunda ayrı değerlendirilir.
Tüplerde en sık rastlanan uygunsuzluklar
Sahada en çok rastladığımız bulgular: tüplerin raf arkasına ya da kapı ardına taşınmış olması, askı aparatından alınıp yere konması, basıncı düşmüş tüplerin fark edilmemesi, bakım etiketi bulunmayan yeni tüpler, elektrik panosu yakınında yanlış tipte (su bazlı) söndürücü ve ulaşma mesafesinin aşıldığı uzun koridorlar. Bunların çoğu yerleşim düzeltmesiyle giderilir; raporda bölüm bazında gösterilmesi, düzeltmeyi kolaylaştırır.
Tüp kontrolünü VEKTORX nasıl yürütür?
Söndürme tüplerini saha uygulamasında tüp tüp kaydediyoruz: konum, tip, kapasite, basınç, mühür, bakım ve test tarihleri ve fotoğraf. Rapor TS ISO 11602-2 ve Ek-III düzeninde, elektronik imzalı PDF olarak müşteri portalından indiriliyor; uygunsuz tüpler konumuyla listeleniyor. Tüp sayısı, bina bilgisi ve adresle teklif isteyebilir; kapsamın ayrıntısı için yangın tüpü periyodik kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tüplerin üzerindeki bakım etiketi kontrol raporu yerine geçer mi?
Geçmez. Etiket, servis firmasının bakım ya da dolum yaptığını gösterir. Periyodik kontrol raporu ise tüplerin sahada kullanıma hazır olduğunu, doğru yerde ve doğru tipte bulunduğunu yetkili kişinin imzasıyla doğrulayan Ek-III belgesidir; denetimde ikisi birlikte istenir.
Kontrolde tüpler açılır mı?
Hayır. Periyodik kontrol tüpü açmadan yapılır: basınç göstergesi, mühür, pim, hortum, etiket ve bakım tarihi, ağırlık (CO₂ tüplerinde) ve yerleşim kontrol edilir. Tüpün açılması, dolum ve iç bakım servis firmasının işidir.
Hangi tüpler hidrostatik teste tabi?
TS ISO 11602-2, tüp tipine göre belirli yıllarda gövde için hidrostatik basınç testi öngörür. Test, yetkili servis tarafından yapılır; kontrolde tüpün bu testi geçtiğine ilişkin tarih etiketten ya da belgeden okunur ve raporda tüp bazında gösterilir.
Söndürücü sayısı yeterli mi, kontrolde buna da bakılır mı?
Evet. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'teki tehlike sınıfı ve ulaşma mesafesi kuralına göre tüplerin yerleşimi haritalanır; eksik ya da yanlış tipte tüp bulunan bölümler raporda bölüm adıyla gösterilir.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.