Köprülü, Monoray, Mobil ve Kule Vinç Periyodik Kontrolü: Türlere Göre

Vinç periyodik kontrolü, işyerinde kullanılan her vincin en geç yılda bir yetkili kişi tarafından muayene edilip yük testine tabi tutulmasıdır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, kaldırma ekipmanlarında testin her kontrolde işletme kapasitesiyle, en geç üç yılda bir ise yönetmelikteki katsayılarla artırılmış yükle yapılmasını ister. Kontrolün kapsamı vincin türüne göre değişir: köprülü, monoray, portal, pergel, mobil ve kule vinçlerde bakılan noktalar farklıdır ve kule vinçlerde kontrolü yalnız ekipman muayene kuruluşu yapabilir. Bu yazıda vinç türlerine göre kontrolün ayrıntısını ve caraskal, kiralık vinç ve aksesuarlarla ilgili soruları ele alıyoruz.

Köprülü ve portal vinçlerde neye bakılır?

Fabrika ve depoların en yaygın vinci köprülü vinçtir; portal vinç ise rayları zeminde olan benzer bir yapıdır. Kontrolde köprü kirişleri ve bağlantıları, yürüyüş rayları ve tekerlekler, ray sonu tamponları, kaldırma mekanizması, halat ya da zincir, kanca ve emniyet mandalı, frenler ve sınır şalterleri tek tek incelenir. Köprü ve araba hareketlerinde ses, titreşim ve kayma gözlenir. Ray hatlarının düzgünlüğü ve vincin topraklaması da ayrıca değerlendirilir. Yük testi, vincin çalışma alanının farklı noktalarında yapılır.

Monoray vinç ve caraskal arasındaki fark nedir?

Caraskal, yükü kaldıran mekanizmanın kendisidir; elle, elektrikle ya da havayla çalışabilir. Monoray vinç ise bir caraskalın tek bir kiriş boyunca hareket ettiği düzendir; köprülü vinçlerde de kaldırma işini çoğunlukla bir caraskal yapar. Bu yüzden periyodik kontrolde caraskal, bağlı olduğu vinçle birlikte ama ayrı maddelerle değerlendirilir: zincir ya da halat, kanca, fren, sınır şalteri ve kumanda. Tek başına kullanılan elle çalışan caraskallarda yük testi katsayısı, motorlu ekipmanlardan farklıdır. Ayrıntı için caraskal periyodik kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.

Pergel vinçlerde neye bakılır?

Pergel ya da döner kollu vinçler, bir kolona ya da duvara bağlı dönebilen bir kol üzerinde çalışır ve tezgâh başlarında yaygındır. Kontrolde kolonun ya da duvar bağlantısının sağlamlığı, ankraj cıvataları, dönme mafsalı, kolun sonundaki durdurucular ve üzerindeki caraskal incelenir. Bu vinçlerde yükün kolun ucunda oluşturduğu moment bağlantılara büyük bir kuvvet bindirir; bu yüzden bağlantı noktalarındaki çatlak ve gevşeme özellikle aranır. Yük testi, kolun en uzak noktasında yapılır.

Mobil vinçlerde neye bakılır?

Mobil vinçler, bir araç şasisi üzerinde çalışan ve yer değiştiren kaldırma ekipmanlarıdır. Kontrolde bom ve bom uzatmaları, destek ayakları, döner tabla, kaldırma halatı, kanca bloğu, yük moment sınırlayıcı ve uyarı düzenleri değerlendirilir. Yük moment sınırlayıcısının doğru çalışması mobil vinçlerde hayati önem taşır, çünkü devrilme riski bu düzenle önlenir. Mobil vinçler işletme dışında kullanıldığı için son periyodik kontrol raporunun vinçle birlikte bulundurulması gerekir.

Kule vinçlerde ne farklı?

Kule vinçler, akreditasyon şartı bulunan ekipmanlar arasındadır: periyodik kontrollerini yalnız TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilmiş, kapsamında kule vinç bulunan ekipman muayene kuruluşları yapabilir. Kule vinçlerde kontrol yalnız yıllık takvime bağlı değildir; ilk kurulumdan, yükseltmeden ve değişiklikten sonra da yapılır. Şantiye yönetimlerinin, kule vincin her kurulum ve yükseltme aşamasında raporunun güncel olduğunu kontrol etmesi gerekir.

Kaldırma aksesuarları da kontrol edilir mi?

Evet. Vinçle birlikte kullanılan sapanlar, zincirler, halatlar, kancalar, mapalar ve kaldırma kirişleri de kaldırma ekipmanı sayılır ve periyodik kontrole tabidir. Bu aksesuarlar çoğu zaman vinçten daha hızlı yıpranır ve kontrolde en çok gözden kaçan kalemlerdir. Her aksesuarın üzerinde kapasite bilgisinin okunur olması, aşınma, kesik, ezilme ve uzama yönünden incelenmesi gerekir. Aksesuarların kontrolü için sapan, zincir ve halat kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.

Parça değişiminden sonra ne yapılır?

Halat, kanca, fren, kaldırma motoru ya da taşıyıcı bir parçanın değiştirilmesi önemli bir bakım ya da onarım sayılır. Bu tür bir değişiklikten sonra vinç, yıl dolmadan yeniden kontrol edilir ve yük testi artırılmış yükle yapılır. Değişen parçanın üretici belgesinin ve servis kaydının kontrol sırasında hazır bulunması, değerlendirmeyi kolaylaştırır. Vincin kapasitesini değiştiren her müdahale ise ayrıca bir tasarım değerlendirmesi gerektirir ve kapasite etiketinin güncellenmesiyle sonuçlanır.

Vinç kontrol günü için hazırlık

Vincin kullanılmayacağı bir zaman dilimi planlanmalı, çalışma alanı boşaltılmalı ve yük testi için ağırlığı bilinen test yükü ile uygun bağlama aparatları hazırlanmalıdır. Vinci kullanmaya yetkili bir operatörün kontrol boyunca hazır bulunması gerekir. Vincin önceki raporu, bakım kayıtları ve kapasite bilgileri incelenmek üzere hazır olmalıdır. Kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP sözleşmesinin onaylanmış olması da hazırlığın parçasıdır.

Vinç yolu ve çalışma alanı da değerlendirilir mi?

Evet. Vincin güvenliği yalnız vincin kendisine değil, çalıştığı alana da bağlıdır. Köprülü ve portal vinçlerde ray hattının düzgünlüğü ve bağlantıları, ray sonlarındaki durdurucular, vincin hareket alanında engel bulunup bulunmadığı ve yük taşınan güzergâhın işaretlenmesi değerlendirilir. Mobil vinçlerde ise destek ayaklarının konulduğu zeminin taşıma gücü ve eğimi önemlidir. Çalışma alanındaki bu gözlemler raporda ayrıca not edilir.

VEKTORX ile vinç kontrolü

VEKTORX olarak köprülü, monoray, portal ve pergel vinçlerle caraskalları ve kaldırma aksesuarlarını aynı ziyarette kontrol ediyor, her muayene maddesini ve yük testini saha uygulamasında kaydediyoruz; kule vinç gibi akreditasyon gerektiren ekipmanları teklifte ayrıca belirtiyoruz. Kapsam için vinç periyodik kontrolü sayfasına bakabilir, vinç sayınızı ve kapasitelerini teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.