Trafo Bakımı ve Yağ Analizi Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Trafo bakımı ve yağ analizi, planlı bir enerji kesintisi içinde sırayla yapılır. Önce trafo güvenli şekilde enerjisiz hale getirilir. Ardından gözle muayene, temizlik, bağlantı ve koruma kontrolü, elektriksel ölçümler ve yağ numunesi alma işi tamamlanır. Numune laboratuvarda IEC 60422 ölçütlerine göre değerlendirilir, sonuçlar raporlanır ve trafo kontrollü şekilde yeniden devreye alınır.

Bu rehberde süreci, sahada uyguladığımız sırayla anlatıyoruz. Amacımız şu: Bakım günü ne olacağını önceden bilin, kesintiyi doğru planlayın, raporda ne arayacağınızı bilin.

1. Kesinti planı ve ön hazırlık

Trafo bakımı enerji varken yapılmaz. Bu yüzden ilk iş, kesinti tarihini üretim ya da işletme takviminize göre belirlemektir. Fabrikalarda genellikle hafta sonu, otel ve hastanelerde ise yükün en düşük olduğu saatler tercih edilir.

Hazırlıkta şunları netleştirmeniz gerekir:

• Kesinti tarihi: üretimin en az etkileneceği gün
• Yedek enerji: jeneratörün hangi yükleri besleyeceği
• Sorumlu kişi: yüksek gerilim işletme sorumlusu
• Erişim: trafo odası ve hücre anahtarları
• Kayıtlar: önceki bakım ve yağ analizi raporları

Önceki raporlar önemlidir. Yağ analizinde tek bir sonuçtan çok, yıllar içindeki eğilim anlamlıdır. Jeneratörünüz kesinti boyunca yük taşıyacaksa, onun durumunu da önceden kontrol ettirmeniz yerinde olur.

2. Güvenli enerjisizleştirme

Bakımın en kritik adımı budur. Ekip, bilinen beş güvenlik kuralını sırayla uygular:

1. Devreyi tüm kaynaklardan ayırmak.
2. Tekrar kapanmaya karşı kilitlemek ve etiketlemek.
3. Gerilim olmadığını uygun cihazla doğrulamak.
4. Topraklamak ve kısa devre etmek.
5. Yakındaki gerilimli bölümleri kapatmak veya uzak tutmak.

Bu adımlar tamamlanmadan hiçbir kapak açılmaz, hiçbir bağlantıya dokunulmaz. Orta gerilim tarafındaki manevralar işletme sorumlusunun bilgisi ve onayıyla yapılır.

3. Gözle muayene ve temizlik

Enerji kesildikten sonra trafo dıştan ayrıntılı incelenir. Bakılan başlıca noktalar şunlardır:

• Yağ sızıntısı, terleme ve conta durumu
• Buşing ve izolatörlerde çatlak, kir veya iz
• Genleşme deposundaki yağ seviyesi
• Silikajel kurutucunun rengi ve doluluğu
• Kazanda pas, boya kabarması ve hasar
• Trafo odasında havalandırma ve nem durumu

Ardından izolatörler ve gövde temizlenir. Kir ve nem tabakası yüzeyde kaçak akım yolu oluşturabilir. Kuru tip trafolarda sargı yüzeyleri ve hava kanalları tozdan arındırılır. Bu trafolarda soğutma doğrudan havayla sağlandığı için tıkalı kanal ısınmayı hızlandırır.

4. Bağlantı ve koruma elemanlarının kontrolü

Gevşek bir bağlantı, yük altında ısınır ve zamanla arızaya döner. Bu adımda primer ve sekonder bağlantıların sıkılığı kontrol edilir. Topraklama bağlantılarının sağlamlığına da bakılır.

Koruma elemanları da tek tek gözden geçirilir. Buchholz rölesi, sıcaklık göstergeleri ve sıcaklık röleleri, varsa basınç tahliye cihazı kontrol edilir. Bu elemanların açma ve alarm kontakları, bağlı oldukları hücreye kadar izlenir. Trafo hücrelerinin durumu bakımla birlikte ele alınacaksa yüksek gerilim hücresi kontrolü aynı kesintiye planlanabilir.

5. Elektriksel ölçümler

Trafonun iç durumu hakkında bilgi veren ölçümler bu adımda yapılır. Temel ölçüm, sargılar arası ve sargı–gövde izolasyon direncidir. Kapsama göre sargı direnci ve dönüştürme oranı ölçümleri de eklenebilir.

Ölçüm değerleri tek başına değil, karşılaştırmalı okunur. Önceki yılların değerleri, trafonun etiket bilgileri ve TS EN 60076 serisindeki esaslar birlikte değerlendirilir. Değerlerde belirgin bir düşüş, sargı yalıtımında nem ya da bozulma işareti olabilir.

6. Yağ numunesinin alınması

Yağ analizinin güvenilirliği, numunenin doğru alınmasına bağlıdır. Hatalı alınmış bir numune, sağlam bir trafoyu sorunlu gösterebilir.

Doğru numune için dikkat edilen noktalar:

• Uygun vana: numune alma vanası kullanılır, ilk akan yağ atılır.
• Temiz kap: kuru ve temiz cam şişe ya da şırınga seçilir.
• Hava teması: kap tam doldurulur, hava kabarcığı bırakılmaz.
• Işık: numune doğrudan güneşten korunur.
• Etiket: trafo, tarih ve yağ sıcaklığı yazılır.

Çözünmüş gaz analizi istenecekse numune, gaz kaçışını önleyen ayrı bir kapla alınır. Numune alındıktan sonra yağ seviyesi yeniden kontrol edilir.

7. Laboratuvar analizi

Numune laboratuvarda IEC 60422'de tarif edilen yaklaşımla değerlendirilir. Bu standart, işletmedeki mineral yalıtım yağlarının izlenmesi ve bakımı için yol gösterir. Yaygın testler şunlardır:

• Delinme gerilimi: yağın elektriksel dayanımını gösterir.
• Nem miktarı: yalıtımı zayıflatan suyu ölçer.
• Asitlik: yağın yaşlanma ve oksitlenme düzeyini gösterir.
• Renk ve görünüm: kirlilik ve tortu hakkında ilk ipucunu verir.
• Dielektrik kayıp faktörü: yağın yalıtım kalitesini yansıtır.
• Çözünmüş gaz analizi: iç arızaların erken izini sürer.

Sonuçlar standartta tanımlı durum sınıflarına göre yorumlanır. Böylece yağın kullanıma uygun mu, şartlandırma mı, yoksa yenileme mi gerektirdiği açıkça görülür.

8. Raporlama ve yeniden devreye alma

Bakım bittiğinde topraklamalar kaldırılır, aletler ve malzemeler sayılarak ortamdan çıkarılır. Trafo, işletme sorumlusunun onayıyla kontrollü şekilde enerjilendirilir. İlk saatlerde ses, sıcaklık ve koruma rölelerindeki durum izlenir. Yük altındaki bağlantı sıcaklıklarını görmek için termal kamera ile pano kontrolü bakımı tamamlayan iyi bir adımdır.

Raporda saha bulguları, fotoğraflar, ölçüm değerleri, yağ analizi sonuçları ve öneriler yer alır. Uygunsuzluk varsa hangi işin ne kadar öncelikli olduğu belirtilir.

Trafo merkezi bakım fiyatını ne belirler?

"Trafo merkezi periyodik bakım fiyatı" sorusunun tek bir cevabı yoktur. Bedel, EMO asgari ücret tarifesi esas alınarak hesaplanır. Etkenler şunlardır:

• Trafo adedi ve gücü
• Yağlı ya da kuru tip olması
• Yağ analizinin kapsamı (temel testler, gaz analizi)
• Hücre sayısı ve ek ölçümler
• Tesisin konumu ve erişim koşulları

Kesin bedel, bu bilgilerle hazırlanan yazılı teklifte yer alır.

VEKTORX olarak trafo bakımını nasıl yürütüyoruz?

VEKTORX olarak kesinti planından raporlamaya kadar tüm adımları tek ekiple yürütüyoruz. Saha uygulamamızla her ölçüm değerini ve fotoğrafı ayrı ayrı kayıt altına alıyoruz. Raporu elektronik imzalı PDF olarak hazırlıyoruz. Trafo raporunuza ve faturanıza müşteri portalından istediğiniz zaman ulaşırsınız. Hizmet kapsamını trafo bakımı ve yağ analizi sayfasında inceleyebilirsiniz. Tesisinizde yüksek gerilim varsa yüksek gerilim işletme sorumluluğu hizmetini de aynı planla ele alabiliriz. Trafo bilgilerinizi iletin, size teklif hazırlayalım.