Termal kamera ile iç tesisat kontrolü farkı, birinin yasal yükümlülük, diğerinin tamamlayıcı bir yöntem olmasından başlar. Elektrik iç tesisat kontrolü, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'e göre yılda bir yapılması gereken periyodik kontroldür. Termal kamera kontrolü ise Ek-III tablolarında yer almaz, bu yüzden yasal bir periyodu yoktur; ama birçok sigorta poliçesi ve kurumsal şartname onu yıllık olarak ister. İkisi aynı panoya bakar, ama farklı şeyleri görür. Bu yazıda her birinin neyi bulduğunu, hangi koşulda yapıldığını ve yıllık planda nasıl birleştirileceğini anlatıyoruz.
İki kontrolün temel farkları
Kısaca karşılaştırmak gerekirse:
- İç tesisat: yasal ve yılda bir zorunlu
- Termal kamera: tavsiye, sigortada istenebilir
- İç tesisat: koruma ve yalıtımı ölçer
- Termal kamera: yük altındaki ısınmayı görür
- İç tesisat: bazı ölçümler enerjisiz yapılır
- Termal kamera: tesis yükteyken, kesintisiz
Bu altı madde, iki kontrolün neden birbirinin yerine geçmediğini özetler. Biri tesisatın arızaya karşı korunup korunmadığını, diğeri arızaya giden bir sürecin başlayıp başlamadığını gösterir.
İç tesisat kontrolü neyi bulur?
Elektrik iç tesisat kontrolü, tesisatın güvenlik tasarımının hâlâ çalıştığını doğrular. Panolar ve hatlar gözle muayene edilir; kablo kesitleri, koruma elemanlarının değerleri, etiketleme ve mekanik koruma kontrol edilir. Ardından ölçümler gelir: koruma iletkeninin sürekliliği, yalıtım direnci, arıza anında koruma elemanının zamanında açıp açmayacağını gösteren çevrim empedansı ve kaçak akım rölelerinin açma akımı ile süresi. Ayrıntı için elektrik iç tesisat uygunluk kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.
Bu kontrol, bir arıza olduğunda insanın korunup korunmayacağını cevaplar. Ama bir klemensin gevşemekte olduğunu, bir sigortanın aşırı yük altında ısındığını ya da fazlardan birinin diğerlerinden fazla yüklendiğini her zaman göstermez; bu kusurlar ancak akım geçerken ortaya çıkar.
Termal kamera neyi bulur?
Termal kamera, yük altındaki panoda ısınan noktaları görünür kılar. Gevşek klemens ve bara bağlantıları, aşırı yüklenmiş kablo ve sigortalar, faz dengesizliği, bozulmakta olan kontaktörler ve kompanzasyon kondansatörlerindeki ısınma, arıza ya da yangına dönüşmeden tespit edilir. Her bulgu için termogram ile aynı kadrajın görünür fotoğrafı çekilir, sıcaklık farkı hesaplanır ve kusur sınıfı atanır.
Termal kameranın görmediği şeyler de vardır. Kopuk bir koruma iletkeni ısınmaz; çalışmayan bir kaçak akım rölesi de ısınmaz. Yalıtımı zayıflamış ama henüz akım kaçırmayan bir kablo da termogramda normal görünebilir. Bu kusurlar ancak iç tesisat kontrolündeki ölçümlerle bulunur.
Ölçüm koşulları neden farklı?
İki kontrolün sahadaki koşulları birbirinin tersidir. Termal tarama, tesis en az yüzde kırk yükteyken ve yük bir süredir sabitken yapılır; kapaklar açılır ama enerji kesilmez, üretim durmaz. İç tesisat kontrolündeki yalıtım ölçümü ise ilgili devrenin enerjisiz olmasını gerektirir; süreklilik ve bazı bağlantı kontrolleri de kesinti ister. Çevrim empedansı ve kaçak akım testleri enerji altında yapılır; kaçak akım testinde röle açtığı için ilgili devre birkaç saniyeliğine kesilir.
Bu fark planlamaya doğrudan yansır. Termal tarama gün içinde, en yüklü saatte yapılmalıdır. Kesinti gerektiren ölçümler mesai sonuna, hafta sonuna ya da planlı bir duruşa bırakılır.
Hangisi ne zaman gerekir?
İç tesisat kontrolü her yıl gerekir; çalışanı olan her işyeri için yasal bir yükümlülüktür, İSG-KATİP sözleşmesiyle ve EKİPNET kaydı olan yetkili kişiye yaptırılır ve denetimde ilk istenen raporlardan biridir. Termal kamera taraması ise şu durumlarda öne çıkar: sigorta poliçesi ya da müşteri şartnamesi istiyorsa, tesis sürekli yüksek yük taşıyorsa, kompanzasyon ya da sürücü panoları varsa, sık sigorta atması, kablo kokusu ya da renk değişimi gibi belirtiler görülüyorsa ve yeni bir pano devreye alındıysa.
Termal tarama yasal bir yükümlülük olmadığı için raporun biçimi serbesttir; ama her bulgunun termogram ve görünür fotoğraf çiftiyle, ölçüm anındaki yük akımıyla ve öncelik sınıfıyla verilmesi, raporu sigorta ve müşteri denetiminde kullanılabilir kılar. Üretimi kesintiye dayanamayan tesisler için termal tarama ayrıca değerlidir. Bir veri merkezi, soğuk hava deposu ya da sürekli üretim yapan bir fabrika, panodaki bir bağlantı kusurunu planlı duruşa kadar izleyebilir; termografi bunun için en zahmetsiz yöntemdir.
Aynı yıllık planda iki kontrol
En verimli yol, iki kontrolü aynı yıllık plana yazmaktır. Termal tarama önce yapılırsa, iç tesisat kontrolünde hangi panoya daha dikkatli bakılacağı bilinir. İç tesisat kontrolü önce yapılırsa, bulunan uygunsuzlukların düzeltilmesinden sonra termal tarama düzeltmeyi doğrulamak için kullanılabilir. Her iki durumda da raporlar ayrı düzenlenir, ama aynı pano listesine dayandıkları için birlikte okunabilir.
İki raporun aynı ekipten çıkması bir avantaj daha sağlar: termal taramada sıcak bulunan bir noktanın iç tesisat kontrolünde neden olduğu da araştırılır. Gevşek bir bağlantı mı, küçük bir kesit mi, yoksa aşırı yüklenmiş bir devre mi olduğu, iki verinin yan yana konmasıyla netleşir.
VEKTORX ile iki kontrol
VEKTORX olarak elektrik iç tesisat kontrolünü ve termal kamera taramasını aynı pano listesi üzerinden planlıyor, termal taramayı en yüklü saate, kesinti gerektiren ölçümleri planlı duruşa yerleştiriyoruz; iki rapor ayrı ayrı e-imzalı olarak portalda teslim edilir. Termografik kontrolün kapsamı için termal kamera ile pano kontrolü sayfasına bakabilir, pano sayınızı teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Termal kamera raporu periyodik kontrol raporu yerine geçer mi?
Hayır. Ek-III'teki yıllık elektrik tesisatı kontrolü; gözle muayene, izolasyon, süreklilik, çevrim empedansı ve kaçak akım rölesi testlerinden oluşur. Termal kamera bu ölçümlerin hiçbirini yapmaz; yalnız yük altındaki ısınmayı gösterir. İki rapor birbirini tamamlar.
Bütçe kısıtlıysa hangisi önce yaptırılmalı?
Önce yasal yükümlülük olan iç tesisat kontrolü yaptırılmalıdır. Termal kamera taraması ise en çok yük taşıyan ana dağıtım, kompanzasyon ve motor panolarıyla sınırlanarak ilk yılda düşük maliyetle başlatılabilir.
İki kontrol aynı gün yapılabilir mi?
Evet, ama sıralama önemlidir. Termal tarama tesis yük altındayken, iç tesisattaki izolasyon ölçümü ise ilgili devre enerjisizken yapılır. Pratikte termal tarama gün içinde, kesinti gerektiren ölçümler mesai sonunda ya da planlı duruşta yapılır.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.