Sprinkler tesisatı periyodik kontrolü, alarm vanası ve pompa testinden su deposuna kadar, otomatik yağmurlama sisteminin bir yangında kendiliğinden devreye girip suyu doğru noktaya, yeterli basınç ve debiyle ulaştırabileceğini doğrulayan kontroldür. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, söndürme sistemlerinin her an çalışır durumda tutulmasını ister; İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III ise yangın tesisatını yıllık periyodik kontrole bağlar ve kontrol sırasında tesisat projesinin aranmasını öngörür. Kontrol, sistemin bütün bileşenlerini tek tek ele alır: alarm vana istasyonu, pompa istasyonu, su deposu, akış anahtarları, boru tesisatı ve sprinkler başlıkları. Teknik ölçütlerde TS EN 12845 esas alınır. Bu yazıda bileşen bileşen kontrolün kapsamını anlatıyoruz.
Alarm vana istasyonunda ne kontrol edilir?
Alarm vana istasyonu, sistemin kalbi sayılır; su akışı başladığında alarmı veren ve suyu tesisata yönlendiren düzendir. Kontrolde ana kesme vanasının açık ve kilitli olduğu, alarm vanasının basınç göstergelerinin değerleri, alarm hattının ve su motoruyla çalışan zilin ya da basınç anahtarının çalıştığı denetlenir. Test ve drenaj vanası açılarak alarmın gerçekten verildiği ve yangın algılama paneline iletildiği doğrulanır. Vanaların konumunu gösteren etiketlerin ve kilitlerin yerinde olması, sistemin yanlışlıkla kapatılmasını önler.
Pompa istasyonunda ne kontrol edilir?
Sprinkler sisteminin su ihtiyacını karşılayan pompa istasyonu, genellikle ana pompa, yedek pompa ve basıncı koruyan jokey pompadan oluşur. Kontrolde pompaların otomatik olarak devreye girdiği basınç değerleri, başlama süreleri, basma basıncı ve debisi değerlendirilir. Dizel pompası olan sistemlerde yakıt seviyesi, akülerin durumu ve pompanın kendiliğinden çalışması denenir. Pompa panosunun elektrik güvenliği ve enerji beslemesinin kesintisiz olup olmadığı da ayrıca ele alınır. Pompa istasyonunun kontrolü için yangın pompa istasyonu periyodik kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.
Su deposunda ne kontrol edilir?
Su deposu, sistemin tasarımda öngörülen süre boyunca çalışabilmesi için gereken suyu tutar. Kontrolde deponun su seviyesi, seviye göstergesinin ve seviye alarmının çalışması, otomatik besleme düzeni, depo içinde çökelti ve korozyon değerlendirilir. Deponun başka bir amaçla kullanılan suyla ortak olduğu tesislerde, yangın için ayrılan hacmin korunup korunmadığı ayrıca incelenir. Donma riski olan depolarda ısıtma ya da yalıtım önlemlerinin yeterliliği de not edilir.
Akış anahtarları ve bölge vanaları
Büyük binalarda sprinkler sistemi kat ya da bölge bazında ayrılır ve her bölgede su akışını algılayan bir akış anahtarı bulunur. Kontrolde her bölgenin test vanası açılarak akış anahtarının alarmı doğru bölge adıyla yangın algılama paneline ilettiği doğrulanır. Bölge vanalarının açık konumda ve kilitli olduğu, izleme anahtarlarının vana kapatıldığında panele uyarı gönderdiği de denetlenir. Bu test, yangın anında hangi bölgede su aktığının doğru bilinmesi için önemlidir.
Boru tesisatı ve başlıklarda ne kontrol edilir?
Boru tesisatında askı ve kelepçelerin sağlamlığı, borularda korozyon, sızıntı ve darbe izleri, borulara sonradan bağlanmış ya da asılmış yükler incelenir. Sprinkler başlıklarında ise en sık sorunlar boyanmış, kirlenmiş, korozyona uğramış ya da darbe almış başlıklardır; bu başlıklar zamanında açmayabilir. Başlıkların önünün raf, tavan malzemesi ya da depolanan ürünle kapatılmış olması da suyun dağılımını bozar. Yedek başlık dolabının ve başlık anahtarının yerinde olması, değişimin hızla yapılmasını sağlar.
TS EN 12845'in kontrol rutinleri
TS EN 12845, sprinkler sistemleri için haftalık rutin kontrollerden başlayıp daha uzun aralıklı kontrollere uzanan bir takvim tanımlar. Haftalık kontroller çoğunlukla işletmenin kendi personeli tarafından yapılır: vanaların konumu, göstergelerin değerleri, pompaların çalıştırılması. Yıllık periyodik kontrol ise bu rutin kayıtların incelenmesini de içerir. Haftalık kayıtları düzenli tutulmuş bir tesiste yıllık kontrol hem daha hızlı hem de daha güvenilir sonuç verir; kayıt olmaması başlı başına bir eksiklik olarak not edilir.
Kullanım değişirse ne olur?
Sprinkler sistemi, binanın kullanımına ve depolanan malzemeye göre tasarlanır. Bir deponun raf yüksekliği arttığında, ofis olarak kullanılan bir alan depoya dönüştürüldüğünde ya da daha yanıcı bir ürün depolanmaya başlandığında mevcut sistem artık yeterli olmayabilir. Periyodik kontrolde bu tür değişiklikler gözlemlenir ve raporda belirtilir. Sistemin yeterliliğinin yeniden hesaplanması ise bir projelendirme işidir ve kontrolün devamında ele alınır. Mevcut sistemin projesinin kontrol sırasında hazır bulunması, karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Kontrol sırasında hangi önlemler alınır?
Bazı testler sistemin bir bölümünü kısa süreliğine devre dışı bırakabilir. Bu süre boyunca ilgili bölümdeki yangın gözetiminin artırılması, sıcak işlerin ertelenmesi ve tesis sorumlusunun bilgilendirilmesi gerekir. Testlerden sonra bütün vanaların açık konuma döndürüldüğü, pompaların otomatik konumda olduğu ve panelde aktif bir arıza uyarısı kalmadığı tek tek doğrulanır. Bu son kontrol, raporun en önemli satırlarından biridir.
Sprinkler tesisatını kim kontrol eder?
Yangın söndürme tesisatının periyodik kontrolünü, Ek-III'te bu tesisatlar için sayılan makine kökenli meslekten ve EKİPNET kaydı bulunan bir yetkili kişi yapar; kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme onaylanır. Pompa panoları ve akış anahtarlarının yangın algılama paneline bağlantısı gibi elektrikle ilgili kısımlar ise elektrik meslek gruplarının değerlendirme alanına girer. Bu yüzden büyük tesislerde iki disiplinin aynı ziyarette çalışması, sistemin bütününün tek seferde doğrulanmasını sağlar.
VEKTORX ile sprinkler kontrolü
VEKTORX olarak sprinkler tesisatını bileşen bileşen kontrol ediyor, her bölgenin akış testini, pompaların başlama değerlerini ve vanaların konumlarını saha uygulamasında kaydediyoruz; testlerden sonra sistemin çalışır konumda bırakıldığını raporda ayrıca belirtiyoruz. Kapsam için sprinkler tesisatı kontrolü sayfasına bakabilir, tesis bilgilerinizi teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Sprinkler kontrolü sırasında sistem devre dışı kalır mı?
Bazı testlerde bir bölge kısa süreliğine devre dışı bırakılabilir. Bu süre boyunca yangın gözetiminin artırılması, ilgili bölümün bilgilendirilmesi ve testten sonra bütün vanaların açık konuma döndüğünün doğrulanması gerekir. Kapalı unutulan bir vana, sistemi fiilen işlevsiz bırakır.
Sprinkler başlıkları ne zaman değiştirilir?
Başlıkların değişimi sabit bir yıla bağlı değildir; boyanmış, korozyona uğramış, darbe almış ya da üzeri kirlenmiş başlıklar değiştirilir. TS EN 12845, belirli yaştaki başlıklardan numune alınarak test ettirilmesini de öngörür.
Rafların yüksekliği değişirse sprinkler de değişmeli mi?
Depolama yüksekliği ve düzeni sprinkler tasarımının temel girdisidir. Raflar yükseltildiğinde ya da depolanan malzeme değiştiğinde mevcut sistemin yeterliliği yeniden değerlendirilmelidir; bu değerlendirme periyodik kontrolde not edilir ve projelendirmeye yönlendirilir.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.