Sprinkler Sistemi Periyodik Kontrolü Zorunlu mu?

Sprinkler sisteminin periyodik kontrolü zorunludur. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yağmurlama sistemi bulunan binalarda sistemin sürekli işler durumda tutulmasını bina sorumlusuna yükler. Çalışanı olan işyerlerinde buna İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III eklenir: yangın tesisatı, boru tesisatı ve motopomplar yılda bir periyodik kontrole tabidir. Bu yazıda zorunluluğun hangi binaları kapsadığını, sorumluluğun kimde olduğunu, yıllık kontrolün neleri içerdiğini ve denetimde hangi belgelerin arandığını anlatıyoruz.

İki ayrı soru: sistem gerekli mi, gerekliyse çalışıyor mu?

Mevzuat sprinkler konusunda iki ayrı soruya cevap verir. Birincisi, bir binada sprinkler sistemi kurulmasının gerekip gerekmediğidir; bunu yangın yönetmeliği binanın kullanım amacına, yüksekliğine ve büyüklüğüne göre belirler. Bu karar proje aşamasında verilir ve itfaiye ile yapı denetimi tarafından denetlenir.

İkinci soru, kurulu bir sistemin çalışıp çalışmadığıdır ve periyodik kontrolün konusu budur. Bu noktada sistemin baştan zorunlu olarak mı yoksa işverenin tercihiyle mi kurulduğunun bir önemi yoktur: kurulu bir sistem işler durumda tutulmalı ve yılda bir kontrol edilmelidir. Sigorta poliçeleri de çoğu zaman sistemin varlığına göre prim belirler ve hasar anında sistemin çalışır durumda olduğunun belgelenmesini ister.

Sorumluluk kimde?

Yangın yönetmeliği "bina sorumlusu" kavramını kullanır: tek kullanıcılı bir işyerinde bu genellikle işveren, çok kiracılı binalarda ise bina yönetimidir. Sistemin işler durumda tutulması, yani vanaların açık, pompaların hazır, deponun dolu ve başlıkların engelsiz olması bu kişinin sorumluluğundadır. Ek-III'ten gelen yıllık kontrol yükümlülüğü ise işverene aittir; kiracı bir işverenin, kendi faaliyet alanını koruyan sistemin kontrol edildiğini gösterebilmesi gerekir. Ortak sistemlerde rapor çoğu zaman yönetimden istenir; kiralama sözleşmesinde bu konunun açıkça yazılması sonradan doğacak belirsizliği önler.

Kontrolü kimin yapabileceğini de Ek-III belirler. Sprinkler borulaması, vanalar ve pompalar mekanik tesisat sayılır; bu kontrolü makine, metalürji ve malzeme, mekatronik ya da imalat mühendisleri, ilgili teknik öğretmenler ve makine teknikerleri yapar. Pompa motorlarının ve pompa panosunun elektrik tarafı ise elektrik tesisatı kontrolünün kapsamındadır.

Ek-III'ün yangın mekanik tesisatı için koyduğu bir şart daha vardır: kontrolde tesisat projesi aranır. Sprinkler projesi kaybolmuş ya da hiç çizilmemiş bir binada işverenin proje yaptırması gerekir; başlık yerleşimi ve boru çapları ancak projeyle karşılaştırılarak değerlendirilebilir.

Yıllık kontrol neleri kapsar?

Kontrol, sistemin suyu alıp yangın anında başlıklara ulaştırabildiğini zincirin her halkasında doğrular:

• Su kaynağı: depo seviyesi, dolum düzeni ve deponun temizliği.
• Pompalar: ana pompa, yedek pompa ve basınç tutma (jokey) pompasının otomatik devreye girmesi, basınç değerleri ve pompa panosundaki seçici anahtarların otomatik konumda olması.
• Vanalar: ana kesme vanalarının açık ve izlemeli olması, kilitli konumda tutulması.
• Alarm vanası ve akış anahtarı: test ve drenaj vanasından su akıtıldığında alarmın çalması ve yangın alarm paneline sinyal gitmesi.
• Boru tesisatı: görünen hatlarda sızıntı, korozyon, askı kopukluğu ve sonradan yapılan değişiklikler.
• Başlıklar: boyanmış, korozyona uğramış, deforme olmuş ya da üzerine malzeme istiflenmiş başlıklar.

Başlıkların değişimi sabit bir yıla bağlı değildir; durumu bozulan başlık değiştirilir. TS EN 12845, belirli yaştaki ve tipteki başlıklardan numune alınarak laboratuvarda test ettirilmesini de öngörür; raporda hangi bölgede kaç başlığın yenilenmesi gerektiği ayrıca yazılır.

Kullanım değişince kontrol de değişir

Sprinkler sistemi, kurulduğu günkü kullanıma göre tasarlanır. Depo raflarının yükseltilmesi, yanıcı malzeme türünün değişmesi, asma tavan eklenmesi ya da bir bölümün ofise dönüştürülmesi, başlıkların yerini ve sistemin yeterliliğini doğrudan etkiler. Yıllık kontrol bu yüzden yalnız parçaların durumuna değil, sistemin bugünkü kullanıma hâlâ uyup uymadığına da bakar. Raf üst seviyesinin başlıklara fazla yaklaştığı ya da yeni bir bölmenin başlıksız kaldığı durumlar raporda ayrıca yazılır.

İşletmede böyle bir değişiklik planlanıyorsa, değişiklikten önce sistemin yeniden değerlendirilmesi en doğru yoldur. Sonradan fark edilen uyumsuzluklar hem daha pahalıya düzeltilir hem de değişiklikle kontrol arasındaki sürede tesisi korumasız bırakır. Kontrol ekibine son bir yılda yapılan yerleşim değişikliklerini bildirmek, incelemenin doğru noktalara odaklanmasını sağlar.

Denetimde neler istenir?

İtfaiye, iş müfettişi ya da sigorta eksperi genellikle şu belgeleri görmek ister:

• Yetkili kişinin imzasını taşıyan son yıllık kontrol raporu
• Servis firmasının bakım kayıtları ve pompa deneme çizelgeleri
• Önceki raporda yazan uygunsuzlukların giderildiğini gösteren kayıtlar
• Sistemin onaylı tesisat projesi ve kabul belgeleri

Sık karşılaşılan bir sorun, raporun yalnız "sistem çalışır durumdadır" cümlesinden ibaret olmasıdır. Denetimde değer taşıyan rapor, pompaların hangi basınçta devreye girdiğini, alarm vanasının nasıl denendiğini ve hangi başlıkların sorunlu olduğunu açıkça gösteren rapordur.

Sprinkler kontrolünde uygunsuzluk çıkarsa

Rapordaki uygunsuzluklar ağırlığına göre sıralanır. Kapalı bulunan bir ana vana ya da otomatik konumda olmayan bir pompa, sistemin yangın anında hiç çalışmayacağı anlamına gelir ve aynı gün giderilmelidir. Boyanmış birkaç başlık ya da eksik bir askı ise planlı bakımda düzeltilebilir. Her iki durumda da düzeltmenin belgelenmesi, bir sonraki denetimde işverenin önlem aldığını gösterir. Raporda her bulgunun hangi tarihe kadar giderilmesi gerektiği de yazılmalıdır; bu tarih, bir sonraki kontrolde ilk sorulacak konudur. Giderilen her madde için tarih, yapılan iş ve mümkünse bir fotoğraf raporun yanına eklenmelidir; böylece aynı bulgu bir sonraki kontrolde tekrar ettiğinde nedenini aramak da kolaylaşır.

VEKTORX ile sprinkler kontrolü

VEKTORX olarak sprinkler tesisatını su kaynağından başlıklara kadar kontrol ediyor, her bulguyu yeri ve fotoğrafıyla kaydediyoruz; rapor e-imzalı PDF olarak müşteri portalından teslim edilir. Sistemin parçası olan yangın dolabı periyodik kontrolü aynı ziyarette yapılabilir. Ayrıntılar için sprinkler tesisatı kontrolü sayfasına bakabilir, tesisinizin bilgilerini teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.