Periyodik kontrolde uygunsuz çıkan ekipman ne olur?

Periyodik kontrolde uygunsuz çıkan ekipman, işveren için bir sonuç değil, bir iş listesinin başlangıcıdır. Raporda ağır kusur yazan bir ekipman, kusur giderilip yeniden kontrol edilene kadar çalıştırılamaz; hafif kusurlarda ise ekipman kullanılabilir, ama kusurun en geç bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihine kadar düzeltilmesi gerekir. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, işverenden iş ekipmanını güvenli durumda tutmasını ister; kontrol raporundaki uygunsuzluk bu yükümlülüğün somut gündemidir. Bu yazıda bir uygunsuzluk çıktığında atılacak adımları sırasıyla anlatıyoruz.

Uygunsuzluktan sonra atılacak adımlar

Bir ekipmanda uygunsuzluk bulunduğunda izlenecek yol kabaca şöyledir:

• Uygunsuzluğun ağırlığını okumak
• Gerekiyorsa ekipmanı hemen durdurmak
• Ekipmanı işaretlemek ve ayırmak
• Onarımı yetkin bir servise yaptırmak
• Doğrulama kontrolünü istemek
• Kayıtları dosyaya eklemek

Bu adımların hangi hızla atılacağı uygunsuzluğun ağırlığına bağlıdır. Bir forkliftin çalışmayan freni ile eksik bir kapasite etiketi aynı aciliyette değildir.

Uygunsuzlukların ağırlığı

Ek-III, Bakanlığın rapor ve kriter dokümanı yayımladığı ekipmanlarda kusurları iki sınıfa ayırır. Ağır kusur, ekipmanın kullanımına devam edilmesinin doğrudan tehlike yarattığı eksiklerdir: kaldırma ekipmanında çalışmayan fren ya da limit şalteri, basınçlı kapta çalışmayan emniyet ventili, elektrik panosunda açmayan kaçak akım rölesi. Bu tür bir kusurda ekipman kusur giderilmeden çalıştırılamaz ve sonuç "uygun değil" olarak yazılır.

Hafif kusurlar ise etiket, işaretleme ya da belge eksikleri gibi doğrudan tehlike yaratmayan maddelerdir. Bunlar için süre bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihidir; o güne kadar giderilmeyen hafif kusur ağır kusura dönüşür. Kriter dokümanı yayımlanmamış ekipmanlarda bu ayrım uygulanmaz; raporu düzenleyen kişi bulgunun önemini ve önerilen süreyi kendisi yazar.

Ekipmanı durdurmak ve işaretlemek

Ağır bir uygunsuzluk bulunan ekipmanın yalnız "kullanmayın" denerek bırakılması yeterli değildir. Ekipman açıkça işaretlenmeli, mümkünse kilitlenmeli ve çalışanların yanlışlıkla kullanmasının önüne geçilmelidir. Bir forkliftin anahtarının alınması, bir vincin ana şalterinin kilitlenmesi ya da bir hava tankının basınç hattından ayrılması bu adımın tipik örnekleridir. Durdurma kararı vardiya amirlerine ve ekipmanı kullanan çalışanlara bildirilmelidir.

Kaldırma aksesuarlarında durum daha basittir. Hurda sınırına ulaşmış bir sapan, zincir ya da halat onarılmaz; hemen kullanımdan ayrılır ve yenisiyle değiştirilir. Kesilerek imha edilmesi, yanlışlıkla yeniden kullanılmasını önler.

Onarım ve doğrulama kontrolü

Uygunsuzluğun giderilmesi çoğu zaman bakım firmasının ya da ekipmanın servisinin işidir. Onarımdan sonra servis kaydı alınmalı, değiştirilen parçalar ve yapılan işler yazılı olmalıdır. Ancak ekipmanın yeniden güvenli olduğunu belgeleyen servis kaydı değil, yetkili kişinin yaptığı doğrulama kontrolüdür. Doğrulama kontrolünde yalnız uygunsuz bulunan maddeler yeniden muayene edilir ve test edilir; sonuç ayrı bir raporla belgelenir.

Doğrulama kontrolünün kapsamı uygunsuzluğa göre değişir. Bir iki noktanın yeniden ölçülmesi kısa bir ziyaretle tamamlanırken, kaldırma ekipmanında fren onarımından sonra yük testinin tekrarlanması gerekebilir. Makine ve kaldırma ekipmanlarında doğrulama kontrolünün kapsamı için makine periyodik kontrol sayfasına bakabilirsiniz.

İşverenin sorumluluğu

Uygunsuz bulunan bir ekipmanın kullanılmaya devam etmesi, işverenin sorumluluğunu ağırlaştırır. Rapor, işverenin eksikten haberdar olduğunu gösteren yazılı bir belgedir; bu ekipmanla bir iş kazası olursa eksikliğin bilindiği hâlde giderilmediği ortaya çıkar. Bu yüzden uygunsuzluk listesindeki her maddenin kime verildiği, ne zaman giderildiği ve nasıl doğrulandığı kayıt altına alınmalıdır.

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi de bu sürecin takipçileridir. Uzmanın uygunsuzluk listesini risk değerlendirmesine işlemesi ve giderilene kadar takip etmesi, sorunun gözden kaçmasını önler.

Elektrik ve yangın tesisatında uygunsuzluk

Uygunsuzluk her zaman tek bir makinede çıkmaz; bazen bir tesisatın bütününü ilgilendirir. Topraklama direnci yüksek çıkan bir elektrodun iyileştirilmesi, ek kazık ya da şerit uygulaması gerektirebilir ve uygulamadan sonra ölçüm tekrarlanır. Açma süresi uzun bir kaçak akım rölesi değiştirilir ve yeni röle test edilir. Yangın tesisatında basıncı düşmüş bir söndürme tüpü dolum için servise gönderilirken yerine geçici bir tüp konmalıdır; çalışmayan bir dedektörün yerine yenisi takıldığında bölgenin testi yeniden yapılır. Bu tür uygunsuzluklarda ekipmanı durdurmak çoğu zaman mümkün olmadığından, geçici önlemin ne olduğu da kayda yazılmalıdır.

Onarım ekonomik değilse

Bazen uygunsuzluğu gidermek, ekipmanın değerini aşan bir maliyet getirir. Eski bir kompresör tankında et kalınlığının sınırın altına inmesi ya da yıpranmış bir vinç halatının yanında taşıyıcı yapıda çatlak bulunması bu durumlara örnektir. Bu durumda ekipman hizmetten çıkarılır, envanterden düşülür ve bunun kaydı tutulur. Hizmetten çıkarılan bir ekipmanın işyerinde kalması gerekiyorsa, kullanılamayacak biçimde işaretlenmesi ve ayrılması gerekir.

Kayıtlar ve denetim

Denetimde bir uygunsuzluğun kapandığını gösteren üç belge birlikte istenir: uygunsuzluğu tespit eden ilk rapor, onarımın yapıldığını gösteren servis kaydı ve doğrulama kontrolünün raporu. Bu üç belgenin aynı ekipman satırında, tarihleriyle birlikte tutulması, denetimde sorunun kapandığını tek bakışta gösterir. Uygunsuzluk çıkmış bir raporun yanında bu kayıtlar yoksa, rapor işverenin aleyhine okunabilir.

VEKTORX ile uygunsuzluk takibi

VEKTORX raporlarında her uygunsuzluk fotoğrafıyla, ağırlığıyla ve önerilen düzeltmeyle birlikte yazılır; eksik giderildiğinde doğrulama kontrolü planlanır ve sonucu portalda ilk raporun yanına eklenir. Kaldırma ekipmanlarının kontrol kapsamı için makine periyodik kontrol sayfasına bakabilir, uygunsuzluk listenizi ya da ekipman bilgilerinizi teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.