Periyodik kontrol öncesi hazırlık, kontrolün kaç saat süreceğini ve raporun ne kadar eksiksiz çıkacağını büyük ölçüde belirler. Kontrol ekibi sahaya geldiğinde kapağı açılamayan bir pano, anahtarı bulunamayan bir teknik oda ya da operatörü izinde olan bir forklift, o ekipmanın raporda "kontrol edilemedi" olarak kalması demektir. Aşağıdaki liste, elektrik, makine, basınçlı kap ve yangın tesisatı kontrollerinden önce işletmenin hazırlaması gerekenleri sırayla topluyor. Listeyi kontrol tarihinden bir hafta önce gözden geçirmek, çoğu tesiste ikinci bir ziyareti gereksiz kılar.
1. Envanter, önceki raporlar ve sözleşme
Hazırlığın ilk adımı kontrol edilecek ekipmanların listesidir. Liste ne kadar tamsa teklif o kadar doğru, ziyaret o kadar kısa olur. Listede bulunması gerekenler:
- Ekipmanın adı ve bulunduğu yer
- Seri numarası ya da envanter kodu
- Kapasite, basınç ya da güç değeri
- Önceki kontrol tarihi ve sonucu
- Bilinen arıza ya da değişiklik
Önceki yılın raporları da bu adımın parçasıdır. Raporlardaki uygunsuzlukların giderilip giderilmediği kontrolün ilk sorusudur; giderildiyse servis kaydı ya da fotoğrafı hazır bulundurmak süreyi kısaltır.
Bu adımın en çok unutulan parçası sözleşmedir. Periyodik kontrol hizmeti, işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP'teki örneğe uygun sözleşme en geç bir gün önce düzenlenip karşılıklı onaylanmadan verilemez; sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersizdir. Onayı kontrol sabahına bırakmak, ziyaretin ertelenmesi demektir.
2. Erişim: panolar, teknik odalar ve çatı
Kontrol ekibinin her ekipmana güvenle ulaşabilmesi gerekir. Elektrik panolarının kapakları açılabilir olmalı, önleri malzemeyle kapatılmamalıdır. Trafo odası, kazan dairesi, kompresör odası ve jeneratör odasının anahtarları kontrol günü ulaşılabilir bir kişide olmalıdır. Paratoner kontrolü için çatıya güvenli bir çıkış yolu, topraklama ölçümü için test klemenslerine ve rögar kapaklarına erişim gerekir.
Raflı depolarda ölçüm noktalarının önündeki paletlerin kaldırılması, yüksekte bulunan ekipmanlar için bir platform ya da merdiven sağlanması da erişim hazırlığına girer.
3. Çalıştırma: operatör ve test yükü
Makine ve kaldırma ekipmanlarının kontrolü çalıştırarak yapılır. Forklift, vinç, manlift ve istif makinesi gibi araçlar için ekipmanı kullanmaya yetkili bir operatör hazır olmalıdır. Kaldırma ekipmanlarında her yıl işletme kapasitesi kadar, üç yılda bir de kapasitenin katsayılarla artırıldığı bir test yükü gerekir; hangi yükün gerektiğini önceden sorup yükü ve bağlama aparatlarını hazırlamak gerekir. Test yükü olarak kullanılacak malzemenin ağırlığının bilinmesi, sahada zaman kaybını önler.
Termal kamera taraması için ise tesisin normal çalışma yükünde olması gerekir. Taramanın üretimin en yoğun saatine denk getirilmesi, kusurların görünür olmasını sağlar.
4. Kesinti ve duruş planı
Bazı kontroller ekipmanın devre dışı kalmasını gerektirir. Basınçlı kaplarda hidrostatik test için kap boşaltılır; yalıtım ölçümü için ilgili elektrik devresi enerjisiz olmalıdır; yüksek gerilim hücresi kontrolü planlı bir kesintiyle yapılır. Bu adımların hangi saatte yapılacağı önceden konuşulmalı ve üretim planına yazılmalıdır.
Hidrostatik test için kabın yakınında bir su bağlantısı ve test suyunun boşaltılabileceği bir tahliye noktası bulunmalıdır. Kazan ve boylerde testten önce sistemin soğumuş olması gerekir; bu da kontrolün sabah erken saatlere ya da bir gün önceden kapatılan bir ısı merkezine planlanması anlamına gelir.
Yangın tesisatında pompa istasyonunun test vanası, su deposunun seviye göstergesi ve sprinkler alarm vanalarının test noktaları erişilebilir olmalıdır. Pompa testi sırasında basılan suyun nereye verileceği önceden belirlenmezse test ertelenebilir.
En verimli yol, kesinti gerektiren kontrolleri tek bir planlı duruşta toplamaktır. Kesintisiz yapılabilen muayeneler ise gün içinde, üretim sürerken tamamlanır.
5. Belgeler ve etiketler
Kontrol sırasında bazı belgelere bakılır ve rapora bilgileri işlenir:
- İmalatçının kullanım kılavuzu ve uygunluk belgesi
- Basınçlı kapların imalat plakası ve belgeleri
- Bakım firmasının servis kayıtları
- Elektrik tesisat projesi, tek hat şeması ve topraklama krokisi
- Yangın ve havalandırma tesisatlarının projeleri
Bu belgelerin hepsi her ekipman için bulunmayabilir; eksik olanların listesi de değerlidir, çünkü rapor eksik belgeleri ayrıca not eder. Projeler ise ayrı bir öneme sahiptir: Ek-III elektrik, yangın ve havalandırma tesisatlarının kontrolünde tesisat projesini arar ve projesi olmayan işverenden proje yaptırmasını bekler.
6. İş güvenliği ve refakat
Kontrol ekibi işletmenin iş güvenliği kurallarına uyar; işletmenin de ekibin güvenle çalışabileceği koşulları sağlaması gerekir. Gerekiyorsa iş izni ve kilitleme-etiketleme prosedürü önceden hazırlanmalı, ekibe saha kuralları kısa bir girişle anlatılmalıdır. Ekipmanları tanıyan bir bakım sorumlusunun kontrol boyunca ekibe eşlik etmesi, hem güvenliği hem de hızı artırır.
Gıda, ilaç ya da temiz oda gibi özel alanlarda giyim ve hijyen kuralları varsa bunların ekibe önceden bildirilmesi, kapıda zaman kaybını önler.
7. Kontrol sonrası için hazırlık
Hazırlık kontrol günüyle bitmez. Raporun kime teslim edileceği, uygunsuzlukların kim tarafından giderileceği ve düzeltme sonrası doğrulama kontrolünün ne zaman yapılacağı önceden belirlenmelidir. Bir sonraki kontrol tarihinin takvime hemen yazılması, gelecek yılın hazırlığını da başlatır. Bu yılki hazırlıkta karşılaşılan zorlukların (bulunamayan anahtar, eksik belge, hazırlanamayan test yükü) kısa bir notla kaydedilmesi, gelecek yıl aynı aksaklığın tekrarlanmasını önler. Çok şubeli işletmelerde bu notların bütün şubelerle paylaşılması, hazırlık düzeyini şubeler arasında eşitler.
VEKTORX ile hazırlık
VEKTORX olarak kontrol tarihinden önce bu listeyi tesisinize göre kısaltıp gönderiyor, ekipman envanterinizi teklif aşamasında birlikte çıkarıyoruz; raporlar e-imzalı olarak portalda teslim edilir. Hazırlık listesini kendi tesisinize göre almak için ekipmanlarınızı teklif formu ile bildirin; makine ve kaldırma ekipmanlarında nelere bakıldığı makine periyodik kontrol sayfasında.
Sık sorulan sorular
Hazırlık eksik olursa kontrol yapılmaz mı?
Kontrol yapılır ama eksik kalır. Kapağı açılamayan pano, çalıştırılamayan makine ya da test yükü bulunmayan vinç raporda 'kontrol edilemedi' olarak yazılır ve ikinci bir ziyaret gerekir. Hazırlık, raporun tek seferde eksiksiz çıkmasının ön koşuludur.
Önceki yılın raporu yoksa ne olur?
Kontrol yine yapılır; ekipman envanteri sahada sıfırdan çıkarılır. Bu durum ilk ziyareti biraz uzatır, ama hazırlanan envanter sonraki yılların planına temel olur. Önceki raporun bulunması ise geçen yılki uygunsuzlukların giderilip giderilmediğinin hemen kontrol edilmesini sağlar.
Kontrol sırasında işletmeden kim bulunmalı?
Ekipmanları tanıyan ve gerektiğinde çalıştırabilen bir bakım sorumlusu, elektrik panolarına ve teknik odalara erişimi olan bir görevli ve kesinti kararlarını verebilecek bir yetkili. İş güvenliği uzmanının bulunması da bulguların sahada konuşulmasını kolaylaştırır.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.