Periyodik Kontrol Kriter Dokümanı Nedir? Sık Sorulan Sorular

Periyodik kontrol kriter dokümanı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının belirli iş ekipmanları için yayımladığı, kontrolün hangi maddelerden oluşacağını, kusurların nasıl derecelendirileceğini ve raporun hangi düzende hazırlanacağını gösteren belgedir. Yönetmelikteki adıyla "iş ekipmanına özgü periyodik kontrol rapor ve kriterleri dokümanı"dır. Doküman yayımlanmış bir ekipmanda periyodik kontrol bu dokümana göre yapılır; doküman yayımlanmamış ekipmanlarda ise İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'teki kriterler uygulanır. Bu yazıda dokümanın işletmeler için ne anlama geldiğini soru-cevap düzeninde topluyoruz.

Kriter dokümanı ne işe yarar?

Aynı ekipmanı kontrol eden iki yetkili kişinin aynı maddelere bakmasını ve sonucu aynı dille yazmasını sağlar. Doküman olmadan her kontrol firması kendi kontrol listesini kullanır; bir firmanın baktığı bir maddeyi diğeri atlayabilir, kusurlar farklı adlarla yazılabilir. Kriter dokümanı bu farkı ortadan kaldırır. İşveren açısından en önemli faydası, raporların karşılaştırılabilir olmasıdır: kontrol firması değişse bile bir önceki yılın raporu ile bu yılın raporu aynı maddeleri gösterir ve bir kusurun ne zaman ortaya çıktığı izlenebilir.

Dokümanlar nereden bulunur?

Bakanlık, iş ekipmanlarıyla ilgili rapor ve kriter dokümanlarını resmî yayın kanalı olan isekipmanlari.csgb.gov.tr üzerinden duyurur. Bir ekipman için doküman yayımlanıp yayımlanmadığını öğrenmek için bu kanalı kontrol etmek ya da kontrol firmanıza raporun hangi dokümana göre hazırlandığını sormak yeterlidir. Raporun yöntem bölümünde dokümanın adının yazması, sonradan yapılacak bir incelemede hangi kurala göre değerlendirme yapıldığını açıkça gösterir.

Doküman yoksa kontrol neye göre yapılır?

Doküman yayımlanmamış ekipmanlarda yetkili kişi kontrolü Ek-III'teki kriterlere ve yönetmelikteki usullere göre yapar. Ek-III, kontrolün hangi standarda göre yapılacağını tablolarda gösterir; ekipman grubunun kapsadığı ama tabloda standart karşılığı bulunmayan ekipmanlar için ise yönetmelik, Ek-III'ün genel hükümlerindeki öncelik sırasına göre hareket edilmesini ister. Bu sırada ilgili standartlar, üreticinin talimatları ve ekipmanın teknik belgeleri birlikte değerlendirilir. Kısacası doküman olmaması kontrolün keyfi yapılacağı anlamına gelmez; yalnız rapor düzeni Bakanlıkça hazır verilmemiştir.

Kusurlar nasıl derecelendirilir?

Ek-III, Bakanlıkça yayımlanan periyodik kontrol rapor formatı ve kriterleri kapsamında tespit edilen kusurların hafif ve ağır kusur olarak derecelendirileceğini söyler. Bu ayrım, doküman yayımlanmış ekipmanlarda doğrudan dokümandaki sınıflara göre yapılır:

• Ağır kusur: ekipman giderilene kadar kullanılmaz.
• Hafif kusur: bir sonraki kontrole kadar giderilir.
• Uygun: kullanım için engel bulunmaz.

Doküman olmayan ekipmanlarda ise yetkili kişi, tespitini ve ekipmanın kullanıma uygun olup olmadığını raporda kendi değerlendirmesiyle yazar.

Asansörler bu düzene dahil mi?

İnsan ve yük taşıyan asansörlerin yıllık kontrolü ayrı bir mevzuata tabidir ve kendi kontrol ve etiketleme düzeni vardır. Bu kontrol, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yetkilendirilmiş A tipi muayene kuruluşlarınca yapılır ve sonuç asansöre asılan renkli etiketle gösterilir. İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamındaki kriter dokümanları ise iş ekipmanlarına ilişkindir. Bina yönetimleri ve işletmeler için pratik sonuç, iki kontrolün ayrı dosyalarda izlenmesidir. Asansörlerin muayene ve etiketleme düzenini asansör periyodik kontrolü sayfasında ayrıca anlattık.

Raporda dokümana uygunluk nasıl anlaşılır?

Doküman yayımlanmış bir ekipmanın raporunda üç şeye bakın. Birincisi, raporun bölümleri dokümandakiyle aynı düzende mi; genel bilgiler, ekipman bilgileri, muayene ve test sonuçları, kusurlar, sonuç ve yetkili kişi bilgileri eksiksiz mi? İkincisi, dokümandaki kontrol maddelerinin her biri raporda işaretlenmiş mi, yoksa bazıları boş mu bırakılmış? Üçüncüsü, kusurlar dokümandaki sınıflarla mı yazılmış? Boş bırakılan maddeler, o maddenin kontrol edilmediği şeklinde okunabilir; bu nedenle "uygulanamaz" olan maddelerin de gerekçesiyle belirtilmesi gerekir.

İşveren dokümanı neden bilmeli?

İşveren raporu düzenlemez, ama raporun yeterli olup olmadığını denetimden önce fark edebilecek kişidir. Kriter dokümanını bilmek, eksik bir raporu teslim alırken itiraz etmeyi kolaylaştırır. Ayrıca dokümandaki kontrol maddeleri, işletmenin kendi bakım ve günlük kontrol listelerini hazırlarken de iyi bir kaynaktır. İş güvenliği uzmanı, yıllık planındaki ekipmanlardan hangilerinin doküman kapsamında olduğunu bilirse, raporların karşılaştırılmasını ve kusur takibini daha düzenli yürütür.

Kontrol listesi ile kriter dokümanı aynı şey mi?

Değil. Kontrol listesi, işletmenin ya da bakım ekibinin günlük ve haftalık kontrollerde kullandığı, ekipmanın kullanıma hazır olup olmadığını hızlıca gösteren bir araçtır. Kriter dokümanı ise yetkili kişinin yıllık periyodik kontrolde uyguladığı, kusur sınıflarını ve rapor düzenini tanımlayan resmî bir belgedir. İkisi birbirini tamamlar: günlük kontrolde fark edilen bir eksik, yıllık kontrolde ağır kusur olarak karşınıza çıkmadan giderilebilir. Bu yüzden işletmelerin kendi kontrol listelerini hazırlarken kriter dokümanındaki maddelerden yararlanması, iki kontrol arasındaki boşluğu daraltır. Örneğin bir forkliftin fren, zincir ve çatal maddeleri operatörün vardiya başı listesine kolayca uyarlanabilir.

Doküman güncellendiğinde ne yapılmalı?

Bakanlık bir ekipmanın dokümanını güncellediğinde, sonraki kontroller yeni dokümana göre yapılır. İşletme açısından yapılacak iş, kendi bakım ve günlük kontrol listelerini yeni maddelere göre gözden geçirmektir. Kontrol firmanızdan, raporlarında kullandığı dokümanın güncel sürümünü belirtmesini istemek de iki rapor arasındaki farkların doğru yorumlanmasını sağlar.

VEKTORX raporlarında kriter dokümanları

VEKTORX olarak raporlarımızı, Bakanlığın ilgili ekipman için yayımladığı rapor ve kriter dokümanının düzenine göre hazırlıyor, kontrol maddelerinin her birini saha uygulamasında ayrı ayrı işaretliyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Kriter dokümanı yayımlanmış ekipmanlarda neyin kontrol edildiği makine periyodik kontrol sayfasında; envanterinizi teklif formu ile gönderirseniz her kalemin hangi kriter dokümanına göre raporlanacağını birlikte netleştiririz.