Paratoner kontrolü ile topraklama ölçümü aynı şey mi?

Paratoner kontrolü ile topraklama ölçümü sık karıştırılır, çünkü ikisinde de toprağa giden bir iletken ve ölçülen bir direnç vardır. Ama iki kontrol farklı tesisatları, farklı tehlikelere karşı denetler. Topraklama ölçümü, elektrik tesisatındaki bir arıza sırasında insanları elektrik çarpmasına karşı korur. Paratoner kontrolü ise yıldırım akımının binaya zarar vermeden toprağa iletildiğini doğrular. Her ikisi de İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'te yıllık kontrole bağlıdır; ama biri yapıldığında diğeri yapılmış sayılmaz. Bu yazıda farkı ve ikisini birlikte nasıl planlayacağınızı anlatıyoruz.

Topraklama ölçümünde bakılanlar

Elektrik tesisatının topraklama ölçümünde kontrol edilen başlıca noktalar şunlardır:

• Ana topraklama barası ve elektrotlar
• Pano gövdelerinin koruma bağlantısı
• Makine ve ekipman gövdeleri
• Prizlerdeki koruma iletkeni
• Eş potansiyel bağlantıları

Bu ölçümün amacı, bir cihazın gövdesine faz kaçtığında arıza akımının güvenli bir yoldan akması ve koruma elemanının zamanında açmasıdır. Değerlendirme, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve tesisatın sistem tipine göre yapılır.

Paratoner kontrolünde bakılanlar

Paratoner kontrolü çatıdan başlar. Yakalama ucu ya da kafes iletkenleri, çatıdan zemine inen iniş iletkenleri, bunların bağlantıları ve her inişin altındaki test klemensi muayene edilir. Ardından her iniş iletkeni için topraklama direnci ve süreklilik ölçülür. Aktif başlıklı sistemlerde tetikleme ünitesi test cihazıyla denenir; yıldırım sayacı varsa okunur.

Burada ölçülen direnç, elektrik tesisatındaki koruma topraklamasıyla aynı şey değildir. Yıldırım akımı çok büyük ve çok kısa sürelidir; bu akımın toprağa dağılabilmesi için TS EN 62305-3, düşük frekansta ölçülen direncin mümkünse 10 ohm'un altında olmasını önerir. Ayrıntılar paratoner periyodik kontrolü sayfasında.

Farkı tek tabloda görmek

Tablo, iki raporun neden ayrı başlıklar taşıdığını da açıklar. Biri tesisatın iç güvenliğini, diğeri binanın dış etkiye karşı korunmasını belgeler. İkisinin ortak bir şartı da vardır: Ek-III, elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının kontrolünde tesisat projesini arar. Paratoner projesi ile topraklama krokisinin kontrol günü hazır olması, ölçüm noktalarının doğru seçilmesini sağlar.

İki sistemin buluştuğu nokta

İki tesisat birbirinden bağımsız değildir. Yıldırımdan korunma standartları, paratoner topraklamasının binanın eş potansiyel sistemine bağlanmasını ister. Bu bağlantı yoksa, yıldırım düştüğü anda paratoner iletkeni ile binanın metal tesisatı arasında yüksek bir gerilim farkı oluşabilir; kıvılcım atlaması ve yangın bu farktan doğar. Bu yüzden iki kontrol aynı ziyarette yapıldığında, bağlantının varlığı ve sürekliliği hem paratoner hem de topraklama tarafından doğrulanmış olur.

Çatıya sonradan konan güneş panelleri, klima dış üniteleri ve antenler de iki sistemi ilgilendirir. Panellerin taşıyıcı konstrüksiyonu yıldırımdan korunma sistemine göre konumlandırılmalı, elektrik tarafında ise kendi topraklamasına bağlanmalıdır. Kontrolde bu ilişki gözle değerlendirilir ve gerekiyorsa proje revizyonu önerilir.

Hangi rapor kimin karşısına çıkar?

İki raporun farklı muhataplar tarafından istenmesi de karışıklığın bir nedenidir. İş müfettişi denetimde ikisini birden arar, çünkü ikisi de Ek-III'teki yıllık kontrol listesindedir. Sigorta şirketleri yangın poliçesi yapılırken ya da yenilenirken çoğu zaman yıldırımdan korunma tesisatının raporunu ister; poliçe şartında "paratoner raporu" yazıyorsa elektrik topraklama raporu bu talebi karşılamaz. Dağıtım şirketi ise enerji verme, güç artırımı ve abonelik işlemlerinde elektrik tesisatının topraklama ölçümünü arar. Kamu ihaleleri ve kurumsal müşteri denetimleri ise şartnamesine göre ikisinden birini ya da ikisini birden ister.

Bu yüzden bir rapor talebi geldiğinde ilk iş, istenen raporun hangisi olduğunu netleştirmektir. Talep yazısında "topraklama raporu" ifadesi geçiyor ama bina paratonerliyse, iki raporu birlikte sunmak çoğu zaman ikinci bir yazışmayı önler.

İki kontrol karıştırılınca yapılan hatalar

En sık karşılaşılan hata, paratoner raporunu topraklama raporu yerine sunmaktır. Denetimde iki rapor ayrı ayrı istendiğinde eksik ortaya çıkar. İkinci hata, test klemensi olmayan bir paratoner tesisatında ölçümü bina topraklaması üzerinden yapıp sonucu paratoner direnci gibi yazmaktır; bu durumda ölçülen değer iniş iletkenini değil bütün sistemi gösterir ve raporda böyle belirtilmelidir. Üçüncü hata ise fırtına ya da yıldırım düşmesinden sonra bir yılı beklemektir. Kopmuş bir iniş iletkeni dışarıdan fark edilmeyebilir; olaydan sonra kontrol periyodu beklenmeden yapılmalıdır.

Aynı ziyarette yaptırmak

İki kontrolü ayırmak gerekmez; tersine, aynı ziyarette yapılmaları hem maliyeti düşürür hem de sonuçları tutarlı kılar. Ölçüm ekibi bir kez gelir, çatıya bir kez çıkılır, eş potansiyel bağlantısı iki tarafın gözüyle bir kez kontrol edilir. Raporlar yine ayrı düzenlenir, ama aynı tarih ve aynı ekiple hazırlandıkları için denetim dosyasında birbirini tamamlar.

VEKTORX ile paratoner ve topraklama kontrolü

VEKTORX olarak paratoner kontrolünü ve elektrik tesisatının topraklama ölçümünü aynı ziyarette, SMM belgeli elektrik mühendisi sorumluluğunda yapıyor, iki raporu ayrı ayrı e-imzalı olarak portalda teslim ediyoruz. Yıldırımdan korunma tesisatının kontrol kapsamı için paratoner periyodik kontrolü, elektrik tarafı için topraklama ölçümü sayfalarına bakabilir, binanızın bilgilerini teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.