Membranlı genleşme tankı, kapalı ısıtma ve soğutma sistemlerinde suyun ısınınca artan hacmini içine alan, soğuyunca geri veren ve bunu yaparken sistem basıncını belirli sınırlar içinde tutan basınçlı bir kaptır. Tankın içinde suyu basınçlı gazdan ayıran esnek bir membran ya da balon bulunur. Gaz tarafında fabrikada ya da devreye almada ayarlanan bir ön basınç vardır; su genleştikçe membranı iter ve gazı sıkıştırır, soğudukça gaz suyu sisteme geri basar. Bu nedenle tankın sağlıklı çalışması iki şeye bağlıdır: membranın sağlam olmasına ve ön basıncın sisteme uygun ayarlanmasına. Membranlı tanklar İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III kapsamında basınçlı kap olarak periyodik kontrole tabidir.
Membranlı tank nasıl çalışır?
Sistem soğukken su tarafındaki hacim en azdır ve tanktaki gaz basıncı ön basınca yakındır. Kazan ya da ısıtıcı devreye girip su ısındıkça suyun hacmi artar; fazla su tankın su tarafına dolar, membran gaz tarafına doğru itilir ve gaz sıkışır. Sistem soğuduğunda ise sıkışan gaz membranı geri iter ve su sisteme döner. Açık genleşme deposundan farkı, suyun havayla temas etmemesidir; bu da korozyonu azaltır ve tankın binanın herhangi bir noktasına konabilmesini sağlar. Soğutma sistemlerinde de aynı ilke işler, yalnız hacim değişimi sıcaklığın düşmesi yönündedir.
Ön basınç neden bu kadar önemli?
Ön basınç, tankın hangi noktadan itibaren su almaya başlayacağını belirler. Ön basınç sistemin statik basıncına göre çok düşükse tank soğuk sistemde bile su ile dolar ve ısınınca alacak yeri kalmaz; basınç hızla yükselir ve emniyet ventili açar. Ön basınç çok yüksekse tank yeterince su alamaz ve genleşmeyi karşılayamaz. İki durumda da membran gereğinden fazla çalışır ve ömrü kısalır. Ön basınç, su tarafı basınçsızken gaz vanasından ölçülür; ayarlandıktan sonra yeni değerin tank etiketine not edilmesi, sonraki kontrollerde karşılaştırma imkânı verir.
Membran arızası nasıl anlaşılır?
Membranın delinmesi ya da yıpranması bazı belirtilerle kendini gösterir:
- Emniyet ventilinin sık açması
- Sistem basıncının hızlı dalgalanması
- Tesisata sık su takviyesi gerekmesi
- Gaz vanasından su gelmesi
- Tankın üst kısmının da su dolu olması
En kesin belirti, gaz vanasına kısa süre basıldığında hava yerine su gelmesidir; bu, suyun gaz tarafına geçtiğini gösterir. Böyle bir tankta ön basınç ayarı anlamsızdır, çünkü gaz tarafı artık suyla doludur.
Değiştirilebilir ve sabit membranlı tanklar
Bazı tanklarda membran ya da balon, flanşlı bir bağlantı üzerinden sökülüp yenilenebilir; bu tasarım özellikle büyük hacimli tanklarda yaygındır. Küçük tanklarda ise membran gövdeye sabittir ve membran arızalandığında tankın tamamı değiştirilir. Tankın hangi tipte olduğu etiketinden ya da üretici belgesinden anlaşılır. Membranı yenilenen bir tank, gövdesine müdahale edildiği için yeniden kontrol gerektiren onarımlardan biri olarak değerlendirilmelidir; bu, tankın yeniden devreye alınmadan önce kontrol ettirilmesi demektir.
Membranlı tank ne sıklıkla kontrol edilir?
Membranlı genleşme tankı bir basınçlı kap olduğu için Ek-III'e göre en geç yılda bir periyodik kontrole tabidir; yeni bir tank ise kurulduktan sonra ve ilk kullanımdan önce kontrol edilir. Periyodik kontrolde tankın etiketi ve önceki rapor incelenir, gövdede korozyon, ezilme ve sızıntı aranır, ön basınç ölçülür, membranın sağlamlığı denetlenir ve sistemdeki emniyet ventilinin uygunluğu değerlendirilir. Hidrostatik test ise tankın yapısına ve üretici talimatına uygun basınçla, membrana zarar vermeyecek şekilde planlanır. Ayrıntı için genleşme tankı periyodik kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.
Bakımda nelere dikkat edilmeli?
Kontrol yılda bir yapılsa da membranlı tankın bakımı daha sık izlenmelidir. Isıtma sezonundan önce ön basıncın ölçülmesi, gaz vanasının sızdırıp sızdırmadığının kontrol edilmesi ve tankın bağlandığı vananın açık olduğunun doğrulanması en temel adımlardır. Tankın sistemden ayrılabilmesi için bağlantıda kilitlenebilir bir vana bulunması bakımı kolaylaştırır; ama bu vananın işletmede açık kalması gerekir. Tankın etrafında gövdeyi görmeye yetecek boşluk bırakmak, korozyon ve sızıntının erken fark edilmesini sağlar.
Isı merkezinde birlikte planlamak
Membranlı genleşme tankı çoğu zaman kazan, boyler, hidrofor ve pompa panolarıyla aynı ısı merkezinde durur. Bu ekipmanların kontrolünü aynı ziyarette yapmak, sistemin bir kez devreden alınmasını ve bütün raporların aynı tarihle dosyaya girmesini sağlar. Boyler için boyler periyodik kontrolü aynı plana eklenebilir. Kontrol tarihlerini ısıtma sezonundan hemen önceki aya toplamak, bulunan eksiklerin sezon başlamadan giderilmesine zaman bırakır.
Membranlı tank seçerken nelere dikkat edilir?
Tank seçimi, sistemin su hacmine, çalışma sıcaklığına ve basıncına göre yapılan bir hesaba dayanır. Tankın azami basıncının sistemdeki emniyet ventilinin açma basıncından düşük olmaması, membran malzemesinin sistemin sıcaklığına ve kullanılan akışkana uygun olması ve tankın hacminin genleşmeyi karşılayacak büyüklükte seçilmesi gerekir. Büyük sistemlerde değiştirilebilir membranlı tanklar, uzun vadede bakım kolaylığı sağlar. Tankın etiketinin, imalatçı belgelerinin ve uygunluk beyanının teslim alınması, sonraki periyodik kontrollerin temelini oluşturur.
VEKTORX ile genleşme tankı kontrolü
VEKTORX olarak genleşme tanklarında ön basıncı, membran durumunu, test basıncını ve gövde gözlemlerini saha uygulamasında tank tank kaydediyor, ısı merkezindeki diğer basınçlı kaplarla aynı ziyarette raporluyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Tanklarınızın etiket fotoğraflarını ve sayısını teklif formu aracılığıyla bize gönderebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Membranlı genleşme tankı ile hidrofor tankı aynı şey mi?
Yapıları benzerdir; ikisinde de bir membran ya da balon suyu basınçlı gazdan ayırır. Ancak görevleri farklıdır: genleşme tankı ısıtma ve soğutma sistemlerinde suyun hacim değişimini karşılar, hidrofor tankı ise su basınçlandırma sisteminde pompanın sık devreye girmesini önler. Tank seçimi ve ön basınç ayarı göreve göre yapılır.
Ön basıncı kendimiz ayarlayabilir miyiz?
Ayar, tankın su tarafı basınçsızken ve sistem değerlerine göre yapılmalıdır; yanlış ayar membranın ömrünü kısaltır. Ayarın tesisatı bilen teknik personel ya da servis tarafından yapılması ve yeni değerin tank etiketine not edilmesi önerilir.
Membranı patlamış tank kullanılmaya devam edilebilir mi?
Edilmemelidir. Membranı delinmiş tank genleşmeyi karşılayamaz; sistemde basınç dalgalanmaları, emniyet ventilinin sık açması ve su kaybı görülür. Değiştirilebilir membranlı tanklarda membran yenilenir, sabit membranlı tanklarda tank değiştirilir.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.