Kompresör periyodik kontrolü, işyerindeki hava kompresörlerinin ve bunlara bağlı basınçlı kapların yıllık olarak muayene ve test edildiği kontroldür. Kontrolün merkezinde hava tankı vardır: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, basınçlı kapları en geç yılda bir muayeneye ve işletme basıncında hidrostatik teste, en geç üç yılda bir de daha yüksek basınçla teste bağlar. Ancak kompresör yalnız bir tanktan ibaret değildir; basınç şalteri, emniyet ventili, kayış ve kasnak muhafazası, elektrik panosu ve vidalı kompresörlerde yağ ayırıcı tankı da kontrolün parçasıdır. Bu yazıda kompresör kontrolünün kapsamını ve en sık sorulan soruları ele alıyoruz.
Kompresörde hangi kaplar basınçlı kap sayılır?
Bir kompresör sisteminde birden fazla basınçlı kap bulunabilir:
- Hava tankı: sistemin ana depolama kabı.
- Yağ ayırıcı tank: vidalı kompresörlerin içinde bulunur.
- Hat üzerindeki ara tanklar: uzak kullanım noktalarında.
- Kurutucu kuleleri: adsorpsiyonlu kurutucularda.
Bu kapların her biri basınç altında çalışır ve tankın kendisi kadar özen ister. Sahada sık yapılan hata, yalnız büyük hava tankının kontrol ettirilip vidalı kompresörün içindeki yağ ayırıcı tankının ya da hat üzerindeki küçük ara tankların gözden kaçırılmasıdır. Kontrolden önce bütün kapların listelenmesi bu eksikliği önler.
Basınç şalteri ve emniyet ventili neden kritik?
Basınç şalteri, kompresörü belirlenen basınca ulaşınca durduran ve basınç düşünce yeniden çalıştıran düzendir. Şalter arızalanırsa kompresör durmadan basınç yükseltmeye devam eder; bu durumda tankı koruyan tek düzen emniyet ventilidir. Kontrolde şalterin durdurma basıncının tankın işletme basıncıyla uyumlu olduğu ve ventilin açma basıncının, işletme basıncı belirlenmişse ona, belirlenmemişse etiketteki azami basınca uygun olduğu doğrulanır. Ventilin elle kaldırılabildiği, tıkalı ya da kireçlenmiş olmadığı da denetlenir.
Mekanik güvenlikte neye bakılır?
Pistonlu kompresörlerde kayış ve kasnaklar hareketli parçalardır ve el ile giysinin kapılmasını önleyen muhafazanın yerinde olması gerekir. Muhafazası çıkarılmış ya da açık bırakılmış bir kompresör, kontrolde ağır bir eksik olarak değerlendirilir. Kompresörün sabitlenmesi, titreşim takozları, hava çıkış hortumlarının ve bağlantılarının sağlamlığı, sıcak yüzeylerin korunması ve yağ sızıntıları da incelenir. Vidalı kompresörlerde kabinin kapakları, havalandırma menfezleri ve iç bağlantılar kontrol listesinde yer alır.
Elektrik tarafında neye bakılır?
Kompresörün motoru ve kumanda panosu elektrik güvenliği açısından ayrıca değerlendirilir. Panonun ve motor gövdesinin topraklaması, besleme kablosunun durumu, motor koruma rölesi, acil durdurma düğmesi ve varsa kaçak akım koruması ölçüm ve denemeyle kontrol edilir. Bu ölçümler, Ek-III'te elektrik tesisatı için sayılan meslekten bir yetkili kişi tarafından yapılır ve elektrik kontrol raporunun parçası olarak ya da ayrı bir raporla belgelenir. Basınçlı kap kontrolü ile elektrik ölçümünün aynı ziyarette yapılması, kompresörün bir kez durdurulmasını sağlar.
Pistonlu ve vidalı kompresörlerin farkı
Pistonlu kompresörler daha basit yapılıdır ve genellikle tankın üzerine monte edilir; kontrolde tank, kayış muhafazası ve basınç şalteri öne çıkar. Vidalı kompresörler ise kapalı bir kabin içinde çalışır, içlerinde yağ ayırıcı tank bulunur ve çoğunlukla ayrı bir hava tankına bağlanır. Bu tipte kontrolün kapsamı daha geniştir: yağ ayırıcı tankın etiketi, emniyet ventili ve basınç göstergesi, kabin içindeki bağlantılar ve kumanda sisteminin uyarıları da değerlendirilir. Hangi tipte olursa olsun, üreticinin kullanım kılavuzu kontrolün temel kaynaklarından biridir.
Kompresör odasında nelere dikkat edilir?
Kompresörün bulunduğu alan da güvenliğin parçasıdır. Odanın yeterli havalandırması, sıcak havanın dışarı atılması, kompresörün etrafında bakım için boşluk bırakılması ve alanın depo olarak kullanılmaması kontrolde gözlemlenir. Kondens suyunun tahliye edildiği nokta, yağlı suyun doğrudan kanalizasyona verilmemesi açısından da önemlidir. Yüksek gürültü üreten kompresörlerin bulunduğu alanlarda çalışanların maruziyeti ayrıca ölçülebilir; bunun için gürültü ölçümü hizmetine bakabilirsiniz.
Kompresör kontrolünden önce yapılacaklar
Kompresörün planlı olarak durdurulabileceği bir zaman belirlenmeli ve basınçlı havaya bağlı makineler için duruş planı yapılmalıdır. Tankların ve yağ ayırıcı tankın etiketleri okunur durumda olmalı, önceki raporlar, servis bakım kayıtları ve üretici kılavuzu hazır bulunmalıdır. Hidrostatik test için su bağlantısı ve suyun boşaltılacağı nokta önceden belirlenirse süre kısalır. Son olarak, yetkili kişiyle yapılan İSG-KATİP sözleşmesi kontrolden en az bir gün önce onaylanmış olmalıdır; onaysız sözleşmeyle düzenlenen rapor geçersizdir.
Kompresör raporunda tank ve ventil bilgileri
Raporda kompresörün marka, model ve seri numarası, her basınçlı kabın kimlik bilgileri, uygulanan test basıncı ve sonucu, emniyet ventilinin açma basıncı, basınç şalterinin ayarı, mekanik güvenlik bulguları ve sonuç yer alır. Uygunsuzluklar sınıflarıyla birlikte listelenir ve bir sonraki kontrolün başlangıç tarihi yazılır. Hava tankının ayrıntılı kontrolü için hava tankı periyodik kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.
Kompresör uzun süre kullanılmadıysa ne olur?
Aylarca çalışmayan bir kompresörde tankın içinde kalan kondens suyu korozyonu hızlandırır, emniyet ventili oturma yüzeyine yapışabilir ve basınç şalterinin kontakları bozulabilir. Böyle bir kompresör yeniden devreye alınmadan önce kontrol ettirilmelidir. Bu kontrolde ventilin açması ve şalterin doğru basınçta durdurması özellikle denenir.
VEKTORX ile kompresör kontrolü
VEKTORX olarak kompresörleri basınçlı kap, mekanik güvenlik ve elektrik yönünden aynı ziyarette kontrol ediyor, her kabın test basıncını ve ventil ayarını saha uygulamasında ayrı kaydediyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Kapsam için kompresör periyodik kontrolü sayfasına bakabilir, kompresör ve tank bilgilerinizi teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kompresör ile hava tankı aynı raporda olabilir mi?
Aynı ziyarette kontrol edilir ve çoğu zaman aynı rapor dosyasında yer alır; ama hava tankı bir basınçlı kap olarak kendi kimlik bilgileri, test basıncı ve sonucuyla ayrı değerlendirilir. Birden çok tank varsa her biri ayrı satırda gösterilir.
Küçük atölye kompresörü de kontrol edilmeli mi?
Evet. İşyerinde kullanılan kompresör, boyutu ne olursa olsun bir basınçlı kap taşır ve yıllık kontrole tabidir. Küçük kompresörlerde kontrol kısa sürer, ama emniyet ventili ve tank etiketi büyük kompresörlerdeki kadar önemlidir.
Kompresör servisinin bakımı kontrol yerine geçer mi?
Geçmez. Servis bakımı yağ, filtre ve parça değişimini kapsar. Periyodik kontrol ise Ek-III'te basınçlı kaplar için sayılan meslekten, EKİPNET kayıtlı bir yetkili kişinin muayene ve testle düzenlediği rapordur. Bakım kayıtları kontrolde incelenir.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.