Jeneratör Periyodik Kontrolü Zorunlu mu? Mevzuat ve Kapsam

Jeneratör periyodik kontrolü işyerleri için zorunludur. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Ek-III tablolarında sayılan ekipmanların periyodik kontrolünü ister ve jeneratör bu tablolarda ayrı bir satır olarak yer alır: standartlarda süre belirtilmemişse periyot en çok bir yıldır, kontrol TS ISO 8528 serisindeki kriterlere göre yapılır. Ek-III jeneratörü elektrikle ilgili tesisatlar arasında sayar; bu yüzden kontrolün elektrik tarafı belirleyicidir. Aşağıda yükümlülüğün dayanağını, bakım ile kontrolün farkını, test kapsamını ve raporda aranan bilgileri açıklıyoruz.

Yükümlülük kime ait, hangi işyerleri için geçerli?

Yükümlülük işverene aittir. Jeneratörün kiralık, finansal kiralama ile alınmış ya da bina yönetimine ait olması bu sorumluluğu değiştirmez; ekipmanı kullanan işyeri, kontrolün yapılmış ve raporun dosyada bulunur olmasından sorumludur. Site ve plaza yönetimlerinde jeneratör ortak alan ekipmanıdır; rapor yönetim tarafından alınır, kiracı işyerleri denetimde bu rapora atıf yapar.

Fabrika, depo, hastane, otel, AVM, okul, veri merkezi, pompa istasyonu ve şantiye jeneratörlerinin tamamı kapsamdadır. Hastane ve veri merkezi gibi kesintisiz güç isteyen tesislerde kontrol kapsamı aynıdır; farklı olan, transfer süresi için projede öngörülen daha sıkı sınırdır.

Kontrol ne sıklıkla yapılır?

Periyodik kontrol yılda bir yapılır; Ek-III'teki süre, standartlarda daha kısa bir aralık öngörülmedikçe bir yıldır ve bir sonraki kontrolün başlangıç tarihi raporda yazılır. Bu yıllık kontrolün arasında işletmenin kendi yapması gereken bir iş daha vardır: üreticilerin çoğunun önerdiği düzenli deneme çalıştırması, genellikle haftada bir. Bu deneme, akünün şarjlı olduğunu, yakıtın yeterli olduğunu ve motorun sorunsuz çalıştığını düzenli olarak gösterir; tarihini ve sonucunu bir çizelgeye yazmak, denetimde düzenli işletmenin kanıtı olur. Haftalık deneme yük altında yapılmadığı için yıllık kontrolün yerini tutmaz.

Takvimi beklemeden kontrol gereken durumlar da vardır: transfer panosunda değişiklik yapıldığında, jeneratörün beslediği yükler belirgin biçimde arttığında ya da bir kesinti sırasında jeneratör devreye girmediğinde ilgili bölümler yeniden denenir.

Bakım ile periyodik kontrol aynı şey değildir

En sık karışan konu budur. Bakım, üreticinin talimatına göre belirli saat ya da takvim aralıklarında yapılan işletme faaliyetidir: yağ ve filtre değişimi, akü şarjı, soğutma suyu, kayış ve hortum kontrolü, haftalık boşta çalıştırma. Bunu servis firması ya da işletmenin kendi bakım ekibi yapar.

Periyodik kontrol ise ekipmanın güvenli ve işlevsel olduğunu bağımsız olarak doğrulayan muayenedir. Ek-III 2.3.2'ye göre jeneratörün kontrolünü elektrik ya da elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi mezunu teknik öğretmenler ve elektrik teknikerleri ile yüksek teknikerleri yapabilir; kişinin EKİPNET kaydı bulunmalı ve kontrolden önce İSG-KATİP sözleşmesi onaylanmış olmalıdır. Sonuç, ekipmanın kimliği, test değerleri, kusurlar ve bir sonraki kontrol tarihi ile raporlanır. Denetimde iş müfettişinin aradığı belge bu rapordur. Bakım kayıtları ise raporun değerlendirmesine girdi olur; düzenli bakım görmeyen jeneratörde raporun uygunsuzluk listesi uzar.

Kontrol kapsamı: neler test edilir?

TS ISO 8528 serisi ve Ek-III'e dayanan yıllık kontrolde şu başlıklar yer alır:

• Kimlik ve belgeler: etiket bilgileri (güç, gerilim, frekans), kullanım kılavuzu, bakım kayıtları, önceki rapor.
• Görsel muayene: yakıt hattı ve tank sızıntısı, egzoz güzergâhı ve susturucu, kabin ve koruyucu muhafazalar, dönen parçaların korumaları, kablo girişleri ve kablo kanalları.
• Gövde topraklaması ve nötr-toprak bağlantısı; koruma iletkeni sürekliliği.
• Boşta ve yükte gerilim-frekans ölçümü; faz gerilimleri arasındaki dengesizlik.
• Alternatör izolasyon direnci ölçümü.
• Koruma fonksiyonları: aşırı akım, düşük yağ basıncı, yüksek sıcaklık, aşırı hız ve acil durdurma; her birinin gerçekten devreyi açtığı sınanır.
• Otomatik devreye girme ve transfer panosu (ATS): şebeke kesildiğinde marş, gerilimin oturması ve yükün aktarılması süresi ölçülür; şebeke döndüğünde geri aktarım ve soğutma süresi kontrol edilir.
• Akü ve şarj redresörü gerilimi; kumanda panosu uyarı ve arıza kayıtları.

Ölçülen her değer rapora işlenir; test yapılamayan bir adım için tahmini değer yazılmaz, adım "yapılamadı" olarak işaretlenir ve nedeni belirtilir.

Raporda neler bulunmalı?

Ek-III, periyodik kontrol raporunun asgari içeriğini belirler. Jeneratör raporunda şunlar bulunur: işyeri bilgileri ve İSG-KATİP sözleşme numarası, kontrolün başlangıç ve bitiş tarih-saati, jeneratörün marka, model, imal yılı ve seri numarası gibi etiket bilgileri, kontrol metodu, kullanılan ölçüm cihazları ve kalibrasyon bilgileri, test sonuçları, tespit edilen kusurlar ve giderilme önerileri, genel sonuç (uygun / uygun değil), bir sonraki kontrolün başlangıç tarihi ve kontrolü yapanın adı, mesleği ve EKİPNET kayıt numarası. Sonucu "uygun değil" olan jeneratör için uygunsuzluklar giderilene kadar ekipmanın güvenli kullanılamayacağı raporda açıkça yazılır; giderildikten sonra yalnız ilgili maddeler yeniden test edilir.

Kontrol gününde işletmeden beklediklerimiz

Jeneratörün etiket bilgileri ve bakım kayıtları, transfer testi için uygun saat ve bu saatte yük gruplarının durumu hakkında bilgi, jeneratör odasına ve transfer panosuna erişim, yakıt seviyesinin testi tamamlamaya yetecek düzeyde olması ve varsa önceki rapor. Birden çok jeneratörü ya da senkron sistemi olan tesislerde her ünite için ayrı test planlanır; senkron panosu ayrıca kontrol edilir.

Jeneratörlerde sık görülen uygunsuzluklar

Sahada en çok karşılaştığımız bulgular şunlardır: gövde topraklamasının bağlı olmaması ya da yetersiz kesitte iletkenle yapılması, egzoz hattının yanıcı malzemeye yakın geçmesi, yakıt hattında terleme, akü bağlantılarında oksitlenme, acil durdurma butonunun çalışmaması, ATS'de şebeke dönüşünde geri aktarım gecikmesinin ayarsız olması ve transfer panosunda etiketsiz devreler. Bunların çoğu düşük maliyetle giderilir; asıl risk, fark edilmeden bir kesinti anına kadar beklemeleridir.

VEKTORX'in jeneratör kontrolündeki adımları

Jeneratör kontrolünü elektrik iç tesisat, topraklama ve pano kontrolleriyle aynı ziyarette planlıyoruz; transfer testi için saat işletmeyle birlikte belirleniyor. Her ölçüm saha uygulamasında noktası ve değeriyle kayda giriyor; rapor TS ISO 8528 ve Ek-III düzeninde, elektronik imzalı PDF olarak müşteri portalından indiriliyor. Jeneratörün gücü, sayısı ve adresle teklif isteyebilir, kapsamın ayrıntısı için jeneratör periyodik kontrolü sayfasına ve aynı ziyarette yapılabilecek elektrik iç tesisat uygunluk kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.