Jeneratör periyodik kontrolü, işyerinde kullanılan jeneratörlerin İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'e göre yılda bir, TS ISO 8528'e uygun olarak yetkili bir kişi tarafından kontrol edilmesidir. Bu kontrolü yapabilmek için kişinin Ek-III'ün elektrik grubunda sayılan mesleklerden birine sahip olması ve EKİPNET'te kayıtlı bulunması gerekir. Kontrolde jeneratörün topraklaması, yalıtımı, gerilim ve frekans değerleri, koruma düzenleri ve şebeke kesildiğinde devreye girip yükü alma yeteneği değerlendirilir. Kontrolün ayrıntısı jeneratörün türüne göre değişir: sabit, portatif ve kiralık jeneratörlerin her birinde dikkat edilecek noktalar farklıdır. Bu yazıda jeneratör türlerine göre kontrolü ve en sık sorulan soruları ele alıyoruz.
Sabit jeneratörlerde neye bakılır?
Binalara ve tesislere kalıcı olarak kurulan jeneratörler, şebeke kesildiğinde otomatik olarak devreye girer. Kontrolün merkezinde bu otomatik geçiş vardır: şebeke kesildiğinde jeneratörün çalışması, gerilim ve frekansın kararlı hâle gelmesi ve transfer panosunun yükü jeneratöre aktarması gözlenir. Bunun yanında jeneratör gövdesinin ve nötrünün topraklaması, alternatörün yalıtım direnci, koruma şalterleri ve acil durdurma düğmesi kontrol edilir. Jeneratör odasının havalandırması ve egzozun güvenli biçimde dışarı atılması da değerlendirme maddeleri arasındadır.
Portatif jeneratörlerde neye bakılır?
Şantiyelerde, etkinliklerde ve geçici işlerde kullanılan portatif jeneratörler, sabit jeneratörlerden farklı risklere sahiptir. Bu jeneratörler genellikle yerel bir topraklama düzeniyle çalışır; her kurulumda topraklamanın yeniden yapılması ve ölçülmesi gerekir. Kontrolde jeneratörün priz çıkışlarındaki koruma düzeni, kaçak akım koruması, gövdenin topraklaması ve kabloların durumu değerlendirilir. Portatif jeneratörler işletme dışında kullanıldığında son periyodik kontrol raporunun ekipmanla birlikte bulundurulması gerekir.
Kiralık jeneratörlerde sorumluluk kimde?
Kiralık bir jeneratörün sahibi kiralama firmasıdır; ama jeneratörü kendi işyerinde çalıştıran işveren, kullandığı ekipmanın güvenli ve kontrollü olmasını sağlamakla yükümlüdür. Kiralama firması jeneratörü genellikle güncel raporuyla teslim eder; raporun bir kopyasının işyerinin dosyasında bulunması ve rapordaki seri numarasının sahadaki jeneratörle eşleşmesi gerekir. Jeneratörün işyerinin tesisatına bağlantısı ve bu bağlantı noktasının topraklaması ise jeneratörü kullanan işyerinin sorumluluğundadır ve kurulum sonrasında ölçülmelidir.
Transfer panosu neden kritik?
Transfer panosu, şebeke ile jeneratör arasında yükün hangi kaynaktan besleneceğini belirleyen düzendir. Bu panonun en önemli görevi, şebeke ve jeneratörün aynı anda aynı hatta bağlanmasını önlemektir; böyle bir durum hem jeneratöre hem de şebekede çalışan kişilere zarar verebilir. Kontrolde transfer düzeninin kilitlemesi, geçiş süresi, şebeke geri geldiğinde yükün şebekeye dönmesi ve jeneratörün soğuma süresi sonunda durması değerlendirilir. Elle transfer yapılan panolarda ise geçişin güvenli sırayla yapılmasını sağlayan kilitleme düzeni aranır.
Yakıt sistemi ve akü nasıl değerlendirilir?
Jeneratörün kesinti anında çalışabilmesi, büyük ölçüde akünün ve yakıt sisteminin durumuna bağlıdır. Akünün şarj durumu, bağlantı uçlarında korozyon ve şarj redresörünün çalışması kontrol edilir. Yakıt tankında seviye, sızıntı, tankın etrafındaki toplama havuzu ve yakıt hatlarının sağlamlığı değerlendirilir. Uzun süre bekleyen yakıtın bozulabileceği ve filtreleri tıkayabileceği de bakım kayıtlarında izlenmesi gereken bir konudur. Jeneratör odasında yanıcı malzeme depolanmaması da kontrolde gözlemlenen maddelerdendir.
Hastane gibi kritik tesislerde ne farklı?
Hastaneler, veri işleme alanları ve kesintisiz çalışması gereken tesislerde jeneratörün devreye girme süresi ayrı bir önem taşır. Tıbbi kullanım alanlarının elektrik tesisatı için TS HD 60364-7-710, güvenlik güç kaynağının belirli kullanımlarda en geç 15 saniye içinde devreye girmesini öngörür. Bu tesislerde transfer testi, devreye girme süresinin ölçülmesini de kapsar ve test, hasta hizmetini aksatmayacak bir zamana planlanır. Yedekli jeneratörü olan tesislerde her jeneratör ayrı ayrı denenir.
Bakım ile periyodik kontrol aynı şey mi?
Değil. Bakım, jeneratörün yağ, filtre, soğutma suyu ve parçalarının üreticinin önerdiği aralıklarla yenilenmesidir ve servis firmasının işidir. Periyodik kontrol ise jeneratörün güvenli çalıştığını yetkili kişinin ölçüm ve testlerle doğruladığı ve raporladığı yıllık kontroldür. Düzenli bakım yapılan bir jeneratörde periyodik kontrol daha sorunsuz geçer; ama bakım kaydı periyodik kontrol raporunun yerini tutmaz. Kontrolde bakım kayıtları incelenir ve bakımda tespit edilen sorunların giderilip giderilmediği değerlendirilir.
Raporda neler bulunmalı?
Rapor; jeneratörün marka, model, seri numarası ve gücünü, topraklama ve yalıtım ölçümlerini, boşta ve yükte gerilim ile frekans değerlerini, transfer testinin sonucunu ve geçiş süresini, koruma düzenlerinin değerlendirmesini, tespit edilen kusurları ve bir sonraki kontrolün başlangıç tarihini içerir. Raporda ayrıca İSG-KATİP sözleşme numarası ve kontrolü yapan yetkili kişinin adı, mesleği ve EKİPNET numarası yazılıdır.
Kontrol ne zaman planlanmalı?
Jeneratör kontrolünde transfer testi planlı bir şebeke kesintisi gerektirdiği için zamanlama önemlidir. Fabrikalarda yıllık bakım duruşu, ofis ve plazalarda mesai sonrası saatler, alışveriş merkezlerinde kapanış sonrası, hastanelerde ise hasta hizmetini en az etkileyen dönem tercih edilir. Kontrolün elektrik iç tesisat ve topraklama ölçümleriyle aynı ziyarete konması, tesisin bir kez hazırlanmasını sağlar. Kesintiden etkilenecek bilgi işlem sistemleri, asansörler ve soğutma ekipmanları için önceden önlem alınması, testin sorunsuz geçmesi için gereklidir.
VEKTORX ile jeneratör kontrolü
VEKTORX olarak jeneratör kontrolünü elektrik iç tesisat ve topraklama kontrolleriyle aynı ziyarette planlıyor, transfer testinin saatini sizinle belirliyor ve her ölçümü saha uygulamasında noktası ve değeriyle kaydediyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Kapsam için jeneratör periyodik kontrolü sayfasına bakabilir, jeneratörünüzün gücünü ve sayısını teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Jeneratörün gücü küçükse kontrol gerekmez mi?
Gerekir. Yükümlülük jeneratörün gücüne bağlı değildir; işyerinde kullanılan her jeneratör yıllık kontrole tabidir. Gücü küçük jeneratörlerde kontrol kısa sürer, ama topraklama, koruma ve transfer düzeni büyük jeneratörlerdeki kadar önemlidir.
Jeneratör hiç çalışmadıysa yine kontrol gerekir mi?
Evet. Uzun süre çalışmayan jeneratörlerde akü zayıflar, yakıt bozulabilir ve devreye girme düzeni arızalanabilir. Hiç çalışmamış bir jeneratörün kesinti anında devreye girmeme ihtimali daha yüksektir; yıllık kontrol bunu önceden gösterir.
Jeneratör kontrolünde elektrik kesilir mi?
Transfer testinde şebeke beslemesi planlı olarak kesilir ve jeneratörün devreye girip yükü alması gözlenir. Bu test, işletmeyle önceden belirlenen bir saatte ve kısa sürede yapılır; diğer ölçümlerin çoğu kesinti gerektirmez.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.