Jeneratör Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Jeneratör periyodik kontrolü sırayla şu adımlarla yapılır: Önce kayıtlar incelenir ve jeneratör ile odası gözle muayene edilir. Ardından topraklama ve koruma iletkeni sürekliliği ölçülür, alternatörün izolasyon direnci kontrol edilir. Sonra boşta ve yükte gerilim ile frekans ölçülür. Şebeke kesintisi canlandırılarak otomatik devreye girme ve transfer (ATS) panosu test edilir. Koruma fonksiyonları denenir ve tüm sonuçlar raporlanır. Elektrik tarafı yılda bir kontrol edilir. Haftalık boşta çalıştırma işletmenin kendi görevidir.

Bu yazıda her adımda neye bakıldığını ve neden bakıldığını anlatıyoruz. Amaç şu: kontrol günü sahada ne olacağını önceden bilin ve raporu okurken hangi satırın ne anlama geldiğini anlayın.

Kontrolün dayandığı mevzuat ve standartlar

Jeneratör bir iş ekipmanıdır ve aynı zamanda tesisin elektrik kaynağıdır. Bu yüzden kontrol birden fazla düzenlemeye dayanır:

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III: periyodik kontrolün yasal dayanağıdır; jeneratör için standartta süre yoksa en çok bir yıllık periyot verir.
• Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği: koruma, topraklama ve tesisat kurallarını belirler.
• TS ISO 8528 serisi: jeneratör setlerinin performans ve deney esaslarını tanımlar.
• TS HD 60364-6: tesisatta doğrulama, yani muayene ve deney yöntemlerini düzenler.

1. Ön hazırlık ve kayıtların incelenmesi

Kontrol sahada değil, kâğıt üzerinde başlar. Önce jeneratörün etiket değerleri not edilir: güç, gerilim, akım ve frekans. Ardından son bakım formu, haftalık çalıştırma kayıtları ve önceki periyodik kontrol raporu incelenir. Önceki raporda bir uygunsuzluk varsa giderilip giderilmediği bu aşamada sorulur.

Transfer testinde kısa bir enerji geçişi olabilir. Bu nedenle test saati işletmeyle birlikte planlanır. Asansör, sunucu odası ve soğutma gibi kritik yüklerin sorumluları önceden bilgilendirilir.

2. Jeneratör ve odasının gözle muayenesi

Ölçüm cihazı çalıştırılmadan önce göz muayenesi yapılır. Kontrol edilen başlıca noktalar:

• Yakıt, yağ ve soğutma sıvısında sızıntı var mı?
• Egzoz hattı sağlam mı, gaz kaçağı riski var mı?
• Oda havalandırması ve hava giriş-çıkış açıklıkları açık mı?
• Akü bağlantıları temiz ve sıkı mı?
• Güç kablolarının uç bağlantıları ve kablo yolları düzgün mü?
• Acil durdurma butonu ve uyarı levhaları yerinde mi?

Bu adımda bulunan bir sızıntı ya da gevşek bağlantı, sonraki testlerin güvenli yapılıp yapılamayacağını belirler.

3. Jeneratör topraklama ölçümü ve koruma iletkeni sürekliliği

Jeneratörde topraklamanın iki ayrı anlamı vardır. Birincisi gövde topraklamasıdır. Şase ve metal kabin koruma iletkenine bağlı olmalıdır. Bu bağlantı süreklilik ölçümüyle doğrulanır. İkincisi sistem topraklamasıdır. TN düzenli tesislerde alternatörün yıldız noktası topraklanır. Bu bağlantının şemaya ve tesise uygun olduğu kontrol edilir.

Topraklama elektrodunun yayılma direnci de ölçülür. Ölçüm yöntemlerinin ayrıntısını topraklama ölçümü nasıl yapılır yazımızda anlattık. Jeneratör, binanın topraklama sistemine bağlıysa sonuçlar birlikte değerlendirilir. Bu iş genellikle topraklama ölçümü hizmetiyle aynı gün yapılır.

4. Alternatör izolasyon direnci ölçümü

Jeneratör durdurulur, enerjisi kesilir ve kilitlenir. Ardından alternatör sargıları ile çıkış kabloları izolasyon test cihazıyla ölçülür. Sargılar arasındaki ve sargı ile gövde arasındaki izolasyon ayrı ayrı kaydedilir.

Gerilim regülatörü ve elektronik kartlar test geriliminden zarar görebilir. Bu nedenle üretici talimatına göre bu bağlantılar ayrılır. Nemli ortamda uzun süre bekleyen jeneratörlerde izolasyon düşüklüğü sık görülen bir bulgudur. Böyle bir durumda sonuç rapora işlenir ve kurutma ya da bakım önerilir.

5. Boşta ve yükte gerilim-frekans ölçümü

Jeneratör çalıştırılır. Önce boşta şu değerler ölçülür:

• faz-faz ve faz-nötr gerilimleri,
• frekans,
• fazlar arası dengesizlik.

Ardından mümkünse tesis yükü ya da yük bankası bağlanır ve aynı değerler yükte tekrar ölçülür. Yük bindiği anda gerilim ve frekansın nasıl değiştiği ve ne kadar sürede toparlandığı izlenir. Bu davranış, TS ISO 8528 serisinde tanımlanan performans esaslarıyla birlikte değerlendirilir.

6. Otomatik devreye girme ve transfer (ATS) testi

Bu adımda gerçek bir kesinti senaryosu canlandırılır. Şebeke beslemesi kontrollü şekilde kesilir ve şu sıra izlenir:

• jeneratör kendiliğinden çalışıyor mu,
• yük jeneratöre ne kadar sürede aktarılıyor,
• şebeke geri geldiğinde yük yeniden şebekeye dönüyor mu,
• jeneratör soğuma süresinin ardından duruyor mu.

Transfer panosunda mekanik ve elektriksel kilitleme de kontrol edilir. Kilitleme, şebeke ile jeneratörün aynı anda baraya bağlanmasını engeller. Ölçülen geçiş süresi rapora yazılır.

7. Koruma fonksiyonlarının denenmesi

Jeneratörü ve tesisi koruyan düzenekler tek tek gözden geçirilir. Çıkış şalterinin aşırı akım ve kısa devre ayarları jeneratör gücüyle karşılaştırılır. Acil durdurma butonu basılarak denenir. Kontrol panelindeki uyarı ve durdurma fonksiyonlarının çalıştığı doğrulanır: düşük yağ basıncı, yüksek hararet ve aşırı devir.

Jeneratörden beslenen hatlarda kaçak akım rölesi varsa açma testi yapılır. Bu testin ayrıntıları kaçak akım rölesi testi sayfamızda yer alır.

8. Raporlama ve uygunsuzlukların takibi

Rapor şu bilgileri içerir:

• jeneratörün kimlik bilgileri,
• uygulanan mevzuat ve standartlar,
• her ölçümün değeri ve kullanılan cihaz,
• fotoğraflar,
• uygun/uygun değil kararı.

Uygunsuzluk varsa açık bir dille yazılır ve giderilmesi için öneri eklenir. Uygunsuzluk giderildikten sonra ilgili kalem yeniden kontrol edilir. Raporun bir sonraki kontrolde karşılaştırma için saklanması da önemlidir. Örneğin izolasyon değerlerindeki yıllık düşüş, arızadan önce gelen uyarıyı gösterir.

VEKTORX olarak jeneratör kontrolünü nasıl yürütüyoruz

VEKTORX olarak jeneratör kontrolünde yukarıdaki adımları sahada sırasıyla uyguluyoruz. Her ölçüm noktasını saha uygulamamıza tek tek kaydediyor, fotoğraflarla belgeliyoruz. Raporu elektronik imzalı PDF olarak hazırlıyoruz. Rapora ve faturaya müşteri portalından ulaşabilirsiniz. Ücret, EMO asgari ücret tarifesi esas alınarak belirlenir. Jeneratör sayısı, gücü, tesisin konumu ve topraklama gibi ek ölçümlerin kapsama girip girmediği ücreti etkiler. Kesin rakam, keşif bilgilerinize göre hazırladığımız teklifte yer alır.

Hizmet kapsamını jeneratör periyodik kontrolü sayfasında inceleyebilir, teklif isteyebilirsiniz.