Şantiye periyodik kontrol planı, sabit bir tesisinkinden farklı işler. Ekipman sürekli yer değiştirir, kiralık makineler gelir gider, elektrik tesisatı geçicidir ve iş ilerledikçe şantiyenin kendisi değişir. Kontrollerin dayanağı yine İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'tür; ama şantiyede üç ek kural öne çıkar. Birincisi, güvenliği montaja bağlı ekipman her yeni kurulumdan, yükseltmeden ya da değişiklikten sonra kullanılmadan önce kontrol edilir. İkincisi, yer değiştiren elektrik ekipmanının topraklaması yılda bir değil, altı ayda bir ölçülür. Üçüncüsü, kule vinç gibi bazı ekipmanların kontrolünü yalnız akredite muayene kuruluşları yapabilir. Bu yazıda bir inşaat şantiyesinin kontrol listesini ve bu listeyi iş programına nasıl bağlayacağınızı anlatıyoruz.
Şantiyede kontrol edilen ekipman grupları
Tipik bir inşaat şantiyesinin listesi şöyledir:
- Kule ve mobil vinçler
- Manlift ve iş platformları
- Yapı iskeleleri ve cephe platformları
- Sapan, zincir ve halat takımları
- Şantiye ve seyyar dağıtım panoları
- Kompresör ve hava tankları
- Titreşim, toz ve gürültü ölçümleri
Bu listenin her kalemi şantiye boyunca birden fazla kez gündeme gelebilir. Yeni bir kat, yeni bir vinç kurulumu ya da yeni bir taşeron, kontrol takvimini yeniden açar.
Vinçler ve montaj sonrası kontrol
Şantiyenin en kritik kaldırma ekipmanı vinçtir. Kule vinç kurulduktan sonra ve ilk yükü kaldırmadan önce kontrol edilir; bu kontrolde fren, limit şalterleri, yük ve moment sınırlayıcı, halat ve kanca muayene edilir, yük testi uygulanır. Vinç başka bir noktaya ya da başka bir şantiyeye taşınıp yeniden kurulduğunda, kule yükseltildiğinde de aynı kontrol tekrarlanır. Şantiyede bir yıl boyunca aynı yerde kalan vinç ise yıllık periyoda tabidir. Kule vinçlerin periyodik kontrolünü yalnız akredite muayene kuruluşunda çalışan yetkili kişiler yapabilir; vinç kiralanırken bu raporun hangi kuruluştan alındığı mutlaka sorulmalıdır. Ayrıntı için vinç periyodik kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.
Vincin kendisi kadar kaldırma aksesuarları da önemlidir. Kule vinç yük kaldırma takımları sık el değiştirir, dış ortamda çalışır ve hızla yıpranır. Sapan, zincir ve halatlar en geç yılda bir muayene edilip etiketlenir; yoğun ve ağır koşullarda kullanılan takımlar daha sık gözden geçirilir, hurda sınırına ulaşan takım hemen ayrılır.
Yapı iskeleleri ise şantiyenin yıllık değil altı aylık kalemidir: Ek-III iskeleleri en geç altı ayda bir ve her yükseltme ya da değişiklikten sonra kontrol ettirir. Cephe işlerinde kullanılan sütunlu çalışma platformlarında 1 Ocak 2027'den itibaren kontrolün akredite kuruluşça yapılması gerekir.
Manlift ve iş platformları
Cephe, çelik montaj ve tesisat işlerinde bomlu ve makaslı platformlar yaygındır ve çoğu kiralıktır. Kiralayan firmanın geçerli bir kontrol raporu vermesi beklenir; ama şantiyede çalıştıran işveren raporun güncel olduğunu doğrulamak ve kopyasını şantiye dosyasında tutmakla yükümlüdür. İşletme dışında kullanılan seyyar ekipmanda son periyodik kontrol raporunun ekipmanla birlikte bulundurulması da yönetmelik şartıdır. Platform kontrolünde eğim ve yük sensörleri, acil indirme düzeni ve sepet emniyetleri test edilir.
Şantiye elektriği ve topraklama
Şantiye elektriği geçicidir ama riski kalıcı bir tesisten yüksektir. Kablolar zeminde ezilir, panolar yağmura açık kalır, seyyar makineler bir noktadan diğerine taşınır. Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'ne göre şantiye ana panosu gibi sabit işletme elemanları yılda bir, seyyar dağıtım panoları, taşınabilir jeneratörler ve uzatma düzenleri gibi yer değiştirebilen elemanlar altı ayda bir ölçülür. Her taşımada topraklama bağlantısının zarar görebileceği düşünüldüğünde bu kısa sürenin nedeni açıktır.
Şantiye panolarında kaçak akım rölesi hayati önemdedir. Islak zeminde çalışan bir işçinin elektrik çarpmasından korunması, rölenin gerçekten ve yeterince hızlı açmasına bağlıdır. Bu yüzden şantiyede kaçak akım rölesi testi topraklama ölçümüyle aynı turda yapılır. Geçici aboneliği olan şantiyelerde bağlantı başvurusunda istenen topraklama ölçümü de bu kapsamdadır.
Kompresör, caraskal ve diğer ekipmanlar
Kalıp, sıva ve boya işlerinde kullanılan kompresörlerin hava tankları basınçlı kaptır ve yılda bir kontrol edilir. Çatı katlarına malzeme çeken sehpalı caraskallar, malzeme asansörleri ve şantiyede kullanılan forkliftler de kaldırma ekipmanı olarak listeye girer. Bu ekipmanların çoğu şantiyeden şantiyeye taşınır; her birinin raporunun ekipmanla birlikte dolaşması takibi kolaylaştırır.
İş hijyeni: titreşim, toz ve gürültü
Kırıcı, delici ve beton vibratörü kullanan işçilerde el-kol titreşimi, iş makinesi operatörlerinde tüm vücut titreşimi ölçülür. Beton kesme, taş ve seramik işlerinde ortaya çıkan kristal silis tozu çok düşük sınır değere tabidir; kişisel toz ölçümünde silis analizi ayrıca yapılır. Bu ölçümler, risk değerlendirmesinde hangi işte hangi koruyucu önlemin gerektiğini sayıyla gösterir.
Kontrolleri iş programına bağlamak
Şantiyede kontrol takvimi tarih yerine iş adımına göre kurulur. Vinç kurulumu, yeni bir şantiye panosunun devreye alınması ya da yeni bir platformun gelişi birer kontrol tetikleyicisidir. Bunların dışında altı aylık elektrik ölçümleri ve yıllık kontroller takvime yazılır. Ekipman envanterinin şantiye şefi ve iş güvenliği uzmanı tarafından birlikte tutulması, bir ekipmanın raporsuz çalışmasını önlemenin en etkili yoludur.
İş bittiğinde de bir kontrol adımı kalır. Geçici şantiye tesisatı söküldüğünde binanın kalıcı elektrik tesisatı devreye girer; kalıcı tesisatın ilk iç tesisat kontrolü, topraklama ve paratoner ölçümü, binanın kullanıma açılmadan önceki son belgeleri arasındadır. Bu ölçümlerin şantiye ekibi sahadan ayrılmadan yapılması, bulunan eksiklerin yüklenici tarafından giderilmesini kolaylaştırır.
VEKTORX ile şantiye kontrolleri
VEKTORX olarak şantiyelerde vinç ve platform kontrollerini montaj takvimine göre, elektrik ölçümlerini altı aylık periyoda göre planlıyor, raporları e-imzalı olarak portalda teslim ediyoruz. Kaldırma ve iş ekipmanlarının kontrol kapsamı için makine periyodik kontrol sayfasına bakabilir, şantiyenizin ekipman listesini teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Şantiyede vinç yer değiştirince yeniden kontrol gerekir mi?
Evet. Güvenliği montaj koşullarına bağlı olan iş ekipmanları kurulduktan sonra ve her yeni montajdan sonra, kullanılmadan önce kontrol edilir. Vinç başka bir noktaya ya da başka bir şantiyeye kurulduğunda yük testiyle birlikte yeni bir kontrol raporu düzenlenir.
Şantiye panosunun topraklaması ne sıklıkla ölçülür?
Şantiye ana panosu gibi sabit kurulmuş işletme elemanları yılda bir, seyyar dağıtım panoları, taşınabilir jeneratörler ve uzatma düzenleri gibi yer değiştirebilen elemanlar altı ayda bir ölçülür. Pano taşındığında ya da hasar gördüğünde süre beklenmez.
Kiralık manlift ve vinçlerin raporunu kim sağlar?
Kiralayan firmanın ekipmanla birlikte geçerli bir periyodik kontrol raporu vermesi beklenir; ama ekipmanı şantiyede çalıştıran işveren raporun geçerli olduğunu ve şantiyedeki montajdan sonra kontrol yapıldığını doğrulamakla yükümlüdür. Rapor kopyası şantiye dosyasında bulunmalıdır.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.