Hava tankı periyodik kontrolü, kompresörlerle birlikte kullanılan basınçlı hava tanklarının en geç yılda bir yetkili kişi tarafından muayene edilip hidrostatik teste tabi tutulmasıdır ve işyerleri için zorunludur. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, basınçlı kapları her periyodik kontrolde işletme basıncında, en geç üç yılda bir ise standart test basıncında teste bağlar. Kontrolü, Ek-III'te basınçlı kaplar için sayılan makine kökenli meslekten ve EKİPNET kaydı bulunan bir kişi yapar; kontrolden önce İSG-KATİP sözleşmesi onaylanır. Bu yazıda kontrol takvimini tekrar etmek yerine, tank sahiplerinin en çok sorduğu pratik konulara odaklanıyoruz: hangi tanklar kapsamda, tankın yeri neden önemli, kondens tahliyesi nasıl yönetilir ve etiketsiz ya da ikinci el tanklarda ne yapılır.
Hangi tanklar kapsamda?
Kompresöre bağlı ana tank, kontrol listesinin ilk kalemidir; ama tek kalemi değildir. Hat boyunca uzak kullanım noktalarına konan ara tanklar, kompresörün üzerine monte edilmiş küçük tanklar ve vidalı kompresörlerin içindeki yağ ayırıcı tanklar da basınç altında çalışır. Taşınabilir küçük kompresörlerin tankları ve araçlarda kullanılan hava tankları da işyerinde kullanılıyorsa kontrol kapsamına alınmalıdır. Kontrolden önce işyerindeki bütün tankların bir listesinin çıkarılması, gözden kaçan tank kalmamasını sağlar.
Tankın yeri neden önemli?
Tankın bulunduğu yer, ömrünü ve güvenliğini doğrudan etkiler. Forklift ve araç trafiğinin geçtiği yerlerdeki tanklar darbe riski taşır; bu tankların korkuluk ya da bariyerle korunması gerekir. Güneş altında duran tanklar ısınır, donma riski olan yerlerdeki tanklarda tahliye vanası ve göstergeler zarar görebilir. Tankın ayaklarının sağlam bir zemine sabitlenmesi, titreşimle yer değiştirmesini önler. Tankın etrafında, etiketi okumaya ve gövdeyi görmeye yetecek boşluk bırakılması kontrolü kolaylaştırır.
Kondens tahliyesi neden kritik?
Kompresörün bastığı havadaki nem, tankta soğuyarak suya dönüşür ve tankın tabanında birikir. Bu su düzenli boşaltılmazsa tankın iç yüzeyinde korozyon başlar ve et kalınlığı yıllar içinde azalır. Tahliye, elle açılan bir vanayla ya da otomatik tahliye düzeniyle yapılır. Elle tahliye yapılan tanklarda bunun kimin tarafından ve hangi sıklıkla yapılacağının belirlenmesi gerekir. Otomatik tahliye düzenlerinin ise tıkanmadığı düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir. Tahliye edilen yağlı suyun uygun şekilde toplanması da çevre açısından önemlidir.
Etiketi okunmayan tankta ne yapılır?
Etiket, tankın azami basıncını, hacmini, imal yılını ve seri numarasını gösteren temel belgedir. Etiketi boyanmış, paslanmış ya da sökülmüş bir tankta bu bilgiler bilinmediği için doğru test basıncı seçilemez. Böyle bir durumda üretici belgeleri, satın alma kayıtları ve önceki raporlar aranır. Bilgiler güvenilir biçimde belirlenebiliyorsa kontrol bu bilgilere göre yapılır ve raporda kaynağı belirtilir. Belirlenemiyorsa tankın güvenli kullanımı doğrulanamaz ve tankın değiştirilmesi gündeme gelir.
İkinci el tank alırken nelere dikkat edilmeli?
İkinci el bir tank ya da kompresör alırken etiketin okunur olması, imalatçı belgelerinin ve uygunluk beyanının bulunması ve önceki raporların teslim alınması gerekir. Eski raporlar yalnız bir arşiv bilgisidir: tankın yeni yerinde bağlantıları tamamlanınca, ilk basınçlandırmadan önce kontrolün yenilenmesi gerekir. Gövdede korozyon, ezik ya da kaynak izi görülen tanklarda ultrasonik kalınlık ölçümü, satın alma kararı için de iyi bir rehberdir.
Tank değiştirildiğinde ne yapılmalı?
Yeni bir tank kurulduğunda eski tankın raporu yeni tank için kullanılamaz; rapor belirli bir seri numarasına bağlıdır. Yeni tank kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce kontrol edilir ve takvimi bu kontrolle başlar. Tank değişimi sırasında emniyet ventilinin de yeni tankın azami basıncına uygun seçildiği doğrulanmalıdır. Eski tankın raporu geçmiş kayıt olarak dosyada kalır; yeni tankın raporu ise listeye ayrı bir kalem olarak eklenir.
Kontrolde hangi adımlar uygulanır?
Kontrol, etiket ve belgelerin incelenmesiyle başlar. Ardından gövde, kaynak dikişleri, ayaklar ve bağlantılar korozyon, ezilme ve sızıntı yönünden muayene edilir. Emniyet ventilinin açma basıncı ve basınç göstergesinin doğruluğu denetlenir. Tank, o yılın test basıncında hidrostatik teste tabi tutulur; testten sonra tank boşaltılıp kurutulur. Korozyon şüphesi olan tanklarda ultrasonik kalınlık ölçümü yapılır. Basınçlı kapların genel kontrol kapsamı için basınçlı kap periyodik kontrol sayfasına da bakabilirsiniz.
Hava tankı raporunda aranan bilgiler
Rapor; işyeri bilgilerini, İSG-KATİP sözleşme numarasını, kontrolün başlangıç ve bitiş tarih-saatini, tankın kimlik bilgilerini, uygulanan test basıncını ve sonucunu, emniyet ventilinin açma basıncını, gözlemleri, kusurları ve bir sonraki kontrolün başlangıç tarihini içerir. Kontrolü yapanın adı, mesleği ve EKİPNET numarası raporun sonunda yer alır. Birden çok tank varsa her biri ayrı bölümde gösterilir.
Kontrol gününde işletmeden neler beklenir?
Kompresörün planlı olarak durdurulabileceği bir saat, basınçlı havaya bağlı makineler için kısa bir duruş planı, tankların etiketlerine ve tahliye vanalarına erişim ile önceki raporların hazır olması yeterlidir. Test suyunun alınacağı ve boşaltılacağı noktanın önceden belirlenmesi süreyi kısaltır. Kompresörü kullanan teknik personelin kontrol boyunca ekibe eşlik etmesi, vanaların ve hatların doğru yönetilmesini sağlar.
VEKTORX ile hava tankı kontrolü
VEKTORX olarak işyerinizdeki bütün hava tanklarını, ara tankları ve yağ ayırıcı tankları listeleyip aynı ziyarette kontrol ediyor, her tankın etiket değerlerini, test basıncını ve gözlemlerini saha uygulamasında kaydediyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Kapsam için hava tankı periyodik kontrolü sayfasına bakabilir, tank sayınızı teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tankı dış ortama koymak sorun olur mu?
Olabilir. Güneş altında ısınan, donma riskine açık ya da araç trafiğine yakın bir konumdaki tank daha hızlı yıpranır ve darbe riski taşır. Dış ortamdaki tankların korunması, sabitlenmesi ve tahliye vanasının donmaya karşı önlem alınması gerekir; bu durum kontrolde gözlemlenir.
Hava tankını kendimiz boyayabilir miyiz?
Boyama korozyona karşı yararlıdır, ama tank etiketinin ve kaynak dikişlerinin üzerinin kapatılmaması gerekir. Etiketin boyanması, azami basınç gibi temel bilgilerin kaybolmasına yol açar ve kontrolü zorlaştırır.
Hava tankı raporu ne kadar geçerli?
Rapor, üzerinde yazan bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihine kadar geçerlidir; bu süre en çok bir yıldır. Tank yer değiştirirse, onarım görürse ya da darbe alırsa yıl dolmadan yeniden kontrol gerekir.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.