Hava Tankı Hidrostatik Test: Basınç, Süre ve Sık Sorulanlar

Hava tankı hidrostatik testinde kompresör tankı suyla doldurulur, içindeki hava alınır, test pompasıyla belirlenen basınca çıkarılır ve bu basınçta bekletilirken basınç düşüşü, sızıntı ve şekil değişikliği gözlenir. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, kompresör tankını her yıl kontrol sırasında, kompresörün çalıştığı basınçla test etmeyi ister; bu değer tanımlı değilse etiketteki azami değer esas alınır. Üç yılı geçmeyen aralıklarla ve önemli bir onarımın ardından ise test, tankın imal standardının öngördüğü daha yüksek basınçla yapılır; standart bir değer vermiyorsa azami basıncın bir buçuk katı uygulanır. Hava tanklarında testten sonraki kurutma, testin kendisi kadar önemlidir.

Test neden hava değil su ile yapılır?

Bunun nedeni depolanan enerjidir. Hava sıkıştırılabilir bir gazdır ve yüksek basınçta büyük bir enerji taşır. Test sırasında gövdede bir zayıf nokta açılırsa bu enerji bir anda boşalır, parçalar savrulabilir. Su ise neredeyse sıkıştırılamaz; tank aynı basınca suyla çıkarıldığında içinde depolanan enerji çok azdır. Bir çatlak açılırsa basınç hemen düşer ve su sızar. Bu yüzden basınçlı kapların dayanım testi, yönetmelikte de sıvıyla yapılan hidrostatik test olarak tanımlanır. Ürünün standardı ya da üreticinin talimatı uygun gördüğünde sudan başka bir sıvı da kullanılabilir.

Test basıncı nasıl seçilir?

O yıl hangi testin yapılacağı önceki raporlardan anlaşılır:

İşletme basıncı, kompresörün basınç şalterinin ayarlı olduğu ve tankın üzerinde işaretlenen değerdir. Bu değer belirlenmemişse etiketteki azami basınç esas alınır. Üç yıllık testte ise basınç daha yüksektir ve tankın emniyet ventili testten önce devreden ayrılır. Etiketi okunmayan bir tankta azami basınç bilinemediği için doğru test basıncı da seçilemez; bu durumda üretici belgeleri aranır.

Test sahada nasıl yürür?

Kompresör durdurulur, tank basınçsızlaştırılır ve kompresör hattından ayrılır. Emniyet ventili ve test basıncına dayanmayan göstergeler sökülür ya da kör tapayla kapatılır. Tank en alt noktadan suyla doldurulurken en üst noktadan hava tahliye edilir; içeride kalan hava hem sonucu yanıltır hem de risk oluşturur. Kalibrasyonu geçerli bir manometre bağlanır ve basınç kademeli olarak yükseltilir. Hedef basınçta pompa ayrılır, tank belirlenen süre bekletilir ve bu sürede gövde, kaynak dikişleri ve bağlantılar tek tek incelenir. Sonunda basınç kontrollü düşürülür.

Testten sonra kurutma neden önemli?

Hava tankları normalde kuru çalışmaz; kompresörün bastığı havadaki nem tankta yoğuşur ve tabanda birikir. Test için doldurulan suyun bir kısmının tankta kalması bu durumu ağırlaştırır ve iç korozyonu hızlandırır. Bu yüzden testten sonra tank tamamen boşaltılır, tahliye vanasından son damla alınır ve mümkünse tank kuru havayla bir süre havalandırılır. Test sonrasında tahliye vanasının çalıştığının denenmesi de bu adımın parçasıdır; tıkalı bir tahliye vanası, tankın tabanında sürekli su birikmesi demektir.

Kalınlık ölçümü ne zaman gerekir?

Hidrostatik test gövdenin o günkü basınca dayandığını gösterir, ama et kalınlığının ne kadar azaldığını göstermez. İç korozyon şüphesi olan, yaşlı ya da tabanında sürekli su biriken tanklarda ultrasonik kalınlık ölçümü testi tamamlar. Ölçüm, özellikle tankın taban bölgesinde ve kaynak dikişlerinin çevresinde yapılır. Tahribatsız muayeneyi yapan kişi TS EN ISO 9712'ye göre en az Seviye 2 belgeli olmalıdır ve sonuç rapora ek olarak verilebilir. Yıllar içindeki ölçümler karşılaştırıldığında korozyonun hızı görülür.

Test başarısız olursa ne olur?

Bekleme sırasında basınç düşüyor, gövdede terleme ya da damlama görülüyor veya test sonrasında kalıcı şekil değişikliği oluşuyorsa test başarısızdır. Bağlantı rakorundaki bir sızıntı çoğu zaman bağlantının yenilenmesiyle giderilir ve test tekrarlanır. Gövdeden ya da kaynak dikişinden gelen sızıntıda ise tank kullanılmaz; ya onarım ya da değişim kararı verilir. Gövdeye kaynaklı onarım yapılmış bir tankın bir sonraki testi, yüksek basınçla yapılan test olarak planlanır. Raporda ilk denemede görülen kusur ve yapılan düzeltme ayrıca yazılmalıdır.

Test gününe nasıl hazırlanılır?

Kompresörün planlı olarak durdurulabileceği bir saat belirlenmeli, basınçlı havaya bağlı makineler için yedek hava kaynağı ya da duruş planı yapılmalıdır. Tankın etiketi okunur durumda olmalı, önceki rapor ve varsa üretici belgeleri hazır bulunmalıdır. Test suyu bağlantısı ve suyun boşaltılacağı nokta önceden belirlenirse süre kısalır. Kontrolü yapacak yetkili kişiyle İSG-KATİP sözleşmesinin kontrolden en geç bir gün önce onaylanmış olması da hazırlığın parçasıdır.

Test sonuçları yıllar içinde nasıl izlenir?

Her yılın test basıncı, bekleme gözlemi ve varsa kalınlık ölçümleri aynı tablo üzerinde izlendiğinde tankın gidişatı açıkça görülür. Üç yıllık testin hangi yıla düştüğünün işaretlenmesi, hazırlık süresi uzun olan bu testin üretim planına zamanında yerleştirilmesini sağlar. Kalınlık değerlerinde yıldan yıla belirgin bir azalma varsa, iç korozyonun hızlandığı ve kondens tahliyesinin gözden geçirilmesi gerektiği anlaşılır. Bu tablo, tankın ne zaman değiştirilmesi gerektiğine karar verirken de güvenilir bir dayanak olur.

VEKTORX ile hava tankı testi

VEKTORX olarak her hava tankında uygulanan test basıncını, bekleme süresini, ventil ayarını ve kalınlık ölçümlerini saha uygulamasında ayrı ayrı kaydediyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Kapsam için hava tankı periyodik kontrolü ve kompresör periyodik kontrolü sayfalarına bakabilir, tank sayınızı teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.