Genleşme Tankı Testi Nasıl Yapılır? Ön Basınç, Membran ve Basınç

Genleşme tankı testi tek bir işlem değil, dört ayrı denetimin bütünüdür: gaz tarafındaki ön basıncın ölçülmesi, membranın sağlamlığının denetlenmesi, gövdenin hidrostatik testle basınç dayanımının doğrulanması ve tanka bağlı emniyet düzeninin değerlendirilmesi. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, basınçlı kaplarda her periyodik kontrolde muayene ve işletme basıncında hidrostatik test, en geç üç yılda bir ise daha yüksek basınçla test ister. Membranlı tanklarda testin üretici talimatına uygun planlanması, membrana zarar verilmeden sonucun alınmasını sağlar. Aşağıda testlerin hangi sırayla ve nasıl yapıldığını anlatıyoruz.

1. Hazırlık: tankın devreden ayrılması

Test, tankın su tarafının sistemden ayrılmasıyla başlar. Isıtma ya da soğutma devresi uygun bir zamanda durdurulur, sistem soğumaya bırakılır ve tankın bağlantı vanası kapatılır. Ardından tankın su tarafı tahliye noktasından boşaltılarak basınçsızlaştırılır. Bu adım hem ön basınç ölçümü hem de güvenli çalışma için gereklidir; su tarafında basınç varken gaz tarafından yapılan ölçüm gerçek ön basıncı göstermez. Tankın etiketi, imalatçı belgeleri ve önceki rapor bu aşamada incelenir; etiketteki azami basınç ve fabrika ön basıncı not edilir.

2. Ön basınç ölçümü

Su tarafı basınçsızken gaz vanasına kalibre bir manometre bağlanır ve ön basınç okunur. Okunan değer, etiketteki fabrika değeriyle, önceki raporda yazan değerle ve sistemin ihtiyacıyla karşılaştırılır. Ön basıncın yıllar içinde yavaşça düşmesi normal bir eğilimdir; ancak hızlı bir düşüş gaz vanasında sızıntıya ya da membranda bir soruna işaret eder. Gerekiyorsa ön basınç, tesisatın ihtiyacına göre azot ya da hava ile yeniden ayarlanır ve yeni değer tank etiketine not edilir.

3. Membran testi

Membranın sağlam olup olmadığı, gaz vanasına kısa süre basılarak anlaşılır: vanadan yalnız gaz çıkması beklenir. Su ya da su ile karışık gaz geliyorsa membran delinmiştir ve su gaz tarafına geçmiştir. Böyle bir tankta ön basınç ölçümü ve ayarı anlamını yitirir. Değiştirilebilir membranlı tanklarda membran yenilenir; sabit membranlı tanklarda ise tank değiştirilir. Membranı yenilenen tank, yeniden devreye alınmadan önce kontrol edilir. Gaz vanasının ölçümden sonra sızdırmadığı da köpük spreyi gibi basit bir yöntemle denetlenir.

4. Hidrostatik test

Hidrostatik test, tankın su tarafının belirlenen basınca çıkarılıp bu basınçta bekletilmesiyle yapılır. Yıllık kontrolde işletme basıncı, işletme basıncı belirlenmemişse etiketteki azami basınç kullanılır. Üç yılda bir yapılan testte basınç daha yüksektir. Membranlı tanklarda test basıncının ve gaz tarafındaki basıncın üretici talimatına göre birlikte ele alınması gerekir; aksi hâlde membran gövdeye fazla bastırılabilir ya da zorlanabilir. Bekleme süresince manometredeki basınç izlenir, gövde ve bağlantılar sızıntı, terleme ve şekil değişikliği yönünden incelenir.

5. Emniyet düzeninin değerlendirilmesi

Genleşme tankları çoğu zaman kendi üzerinde değil, bağlı oldukları devrede bulunan bir emniyet ventiliyle korunur. Bu yüzden testin son adımı, devredeki ventilin açma basıncının tankın azami basıncını aşmayacak şekilde ayarlı olduğunun doğrulanmasıdır. Ventil ile tank arasında kapatılabilir bir vana bulunması, tankı ventilsiz bırakabileceği için ayrıca değerlendirilir. Ventilin tahliye ucunun görülebilir bir noktaya alınmış olması, sürekli damlayan bir ventilin fark edilmesini sağlar.

Test sırasında nelere dikkat edilmeli?

Testin güvenli ve doğru sonuç vermesi için birkaç kural vardır. Kalibrasyonu geçerli bir manometre kullanılır ve ölçme aralığı test basıncına uygun seçilir. Basınç kademeli yükseltilir, ani artıştan kaçınılır. Sıcak bir sistemde test yapılmaz; hem çalışma güvenliği hem de ölçüm doğruluğu için sistemin soğuması beklenir. Test alanı, test süresince ilgisiz kişilere kapatılır. Test sonrasında bağlantı vanasının açık bırakıldığı mutlaka kontrol edilir; kapalı unutulan bir vana, tankı fiilen devre dışı bırakır.

Test ne sıklıkla yapılır?

Dört denetim de yıllık periyodik kontrolün parçasıdır ve en geç yılda bir tekrarlanır. Yüksek basınçlı hidrostatik test ise en geç üç yılda bir ve gövdeye yapılan önemli bir onarımdan sonra yapılır. Ön basıncın yıllık kontrol dışında, ısıtma sezonundan önce işletmenin teknik personeli tarafından da ölçülmesi, sezon boyunca yaşanabilecek basınç sorunlarını önler. Kontrolün kapsamı ve sıklığı için genleşme tankı periyodik kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.

Test sonuçları nasıl yorumlanır?

Dört denetimin sonucu birlikte okunur. Ön basınç düşük ama membran sağlamsa tank yeniden doldurulur ve kullanılmaya devam eder. Membran delinmişse ön basınç değeri anlamını yitirir ve tankın onarımı ya da değişimi gündeme gelir. Hidrostatik testte basınç düşüşü ya da gövdeden sızıntı görülüyorsa tank kullanılmaz. Emniyet düzeni uygun değilse sorun tankta değil devrededir, ama tank yine de korunmasız sayılır ve düzeltme yapılmadan sistem devreye alınmamalıdır. Sonuçların yıldan yıla karşılaştırılması, özellikle ön basınçtaki düşüşün hızını göstererek gaz vanası ya da membran sorunlarını erkenden ortaya çıkarır. Bu karşılaştırma için her yılın ölçüm değerinin raporda sayı olarak yazılması gerekir; yalnız "uygun" ifadesi taşıyan bir rapor, eğilimi görmeyi imkânsız kılar.

VEKTORX ile genleşme tankı testi

VEKTORX olarak her genleşme tankında ön basınç ölçümünü, membran denetimini, test basıncını ve emniyet düzeni değerlendirmesini saha uygulamasında ayrı ayrı kaydediyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Tank sayınızı ve etiket fotoğraflarını teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.