Genleşme tankı periyodik kontrolü zorunludur ve en geç yılda bir yapılır. Kapalı ısıtma, soğutma ve sıcak su sistemlerinde kullanılan genleşme tankları basınç altında çalışan kaplardır; İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, basınçlı kap ve tesisatları, standartlarda daha kısa bir süre belirtilmemişse yıllık periyotla kontrole bağlar. Kontrolü, Ek-III'te basınçlı kaplar için sayılan makine kökenli meslekten ve EKİPNET kaydı bulunan bir yetkili kişi yapar. Yeni kurulan bir tank ise ilk kullanımdan önce kontrol edilir. Bu yazıda hangi tankların kapsamda olduğunu, kontrolde nelere bakıldığını ve kontrolün ısı merkezinde nasıl planlanacağını anlatıyoruz.
Hangi genleşme tankları kapsamda?
Basınç altında çalışan bütün kapalı genleşme tankları periyodik kontrolün konusudur. İşyerlerinde en sık karşılaşılanlar şunlardır:
- Kalorifer ve sıcak su kazanı devrelerindeki tanklar
- Soğutma grubu ve klima devrelerindeki tanklar
- Boyler ve sıcak su devrelerindeki tanklar
- Kapalı devre güneş enerjisi sistemlerindeki tanklar
- Proses ısıtma devrelerindeki tanklar
Atmosfere açık genleşme depoları ise basınç altında çalışmadığı için bu kapsamın dışındadır. Bir işletmede genellikle birden çok tank bulunur; her biri ayrı ekipman olarak listelenir ve raporda ayrı satırda yer alır.
Kontrol ne sıklıkla yapılır?
Bir yıl, iki kontrol arasında izin verilen en uzun aralıktır. Yeni tank kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce kontrol edilir; takvim bu ilk kontrolle başlar. Tankın yerinin değişmesi, membranının yenilenmesi, gövdesine kaynaklı bir onarım yapılması ya da tankın uzun süre kullanılmadan beklemesi gibi durumlarda yıl dolmadan yeniden kontrol gerekir. Hidrostatik test her kontrolde işletme basıncıyla, en geç üç yılda bir ise daha yüksek test basıncıyla yapılır; membranlı tanklarda testin üretici talimatına uygun planlanması membranın korunması için önemlidir.
Genleşme tankını kim kontrol edebilir?
Genleşme tankı da bir basınçlı kap olduğu için Ek-III'te sayılan meslekler aynıdır: makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri, makine ya da metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ve makine teknikerleri ile yüksek teknikerleri. Kontrolü yapacak kişinin EKİPNET kaydı bulunmalı ve kontrol gününden en geç bir gün önce işverenle İSG-KATİP üzerinden sözleşme onaylanmış olmalıdır. Isı merkezinin bakımını yapan servis firmasının bakım formu, bu şartları taşıyan bir yetkili kişinin raporu değilse periyodik kontrol yerine geçmez.
Kontrolde nelere bakılır?
Kontrol, belge incelemesiyle başlar: tankın etiketi, imalatçı belgeleri ve önceki rapor. Ardından gövde, ayaklar ve bağlantılar korozyon, ezilme ve sızıntı yönünden muayene edilir. Gaz tarafındaki ön basınç ölçülür ve etiketteki ya da önceki rapordaki değerle karşılaştırılır. Membranın sağlamlığı gaz vanası üzerinden denetlenir. Tankın bağlı olduğu devredeki emniyet ventilinin açma basıncının tankın azami basıncına uygun olup olmadığı değerlendirilir. Son olarak tank, o yılın test basıncında hidrostatik teste tabi tutulur ve sonuç raporlanır.
Isı merkezinde kontrol nasıl planlanır?
Genleşme tankları çoğunlukla kazan, boyler, hidrofor ve pompa panolarıyla aynı ısı merkezindedir. Bu ekipmanların aynı ziyarette kontrol edilmesi, sistemin bir kez devreden alınmasını sağlar. En uygun zaman, ısıtma sezonundan hemen önceki dönemdir; bulunan eksikler sezon başlamadan giderilir. Soğutma devrelerindeki tanklar için ise yaz yükünden önceki dönem tercih edilir. Kontrol günü sistemin soğumuş olması, tankların ayrılabileceği vanaların çalışır durumda olması ve ısı merkezine erişimin hazır olması süreyi kısaltır.
Kontrolde sık görülen bulgular
Genleşme tanklarında sahada en çok karşılaşılan bulgular birkaç başlıkta toplanır. Ön basıncın yıllar içinde düşmüş olması ve hiç kontrol edilmemesi bunların başındadır. Membranı delinmiş, gaz vanasından su gelen tanklar da sık görülür. Tankın bağlantı vanasının kapalı unutulması, tankı fiilen devre dışı bırakır. Etiketi boyanmış ya da sökülmüş tanklarda azami basınç bilinemez. Gövdenin altında ve ayak bağlantılarında korozyon, özellikle nemli ısı merkezlerinde yaygındır. Bu bulguların çoğu düzenli bakımla önlenebilir ve raporda tank bazında gösterilir.
Genleşme tankı raporunun içeriği
Rapor, işyeri bilgilerini, İSG-KATİP sözleşme numarasını, kontrolün başlangıç ve bitiş tarih-saatini ve tankın marka, imal yılı, seri numarası, hacim ve azami basınç bilgilerini içerir. Ölçülen ön basınç, uygulanan test basıncı ve sonucu, emniyet düzeninin değerlendirmesi, tespit edilen kusurlar, uygunluk kararı ve bir sonraki kontrolün başlangıç tarihi raporun ana bölümleridir. Raporun son bölümünde kontrolü yapanın adı, mesleği, EKİPNET kayıt numarası ve imzası yer alır. Ayrıntılı kapsam için genleşme tankı periyodik kontrolü sayfasına bakabilirsiniz.
Isıtma ve soğutma devrelerinde fark var mı?
İki devrenin tankı aynı ilkeyle çalışır, ama zorlanma biçimi farklıdır. Isıtma devrelerinde tank, yüksek sıcaklıkta suyun genleşmesini karşılar ve membran sıcaklığa bağlı olarak yaşlanır. Soğutma devrelerinde ise su sıcaklığı düşük olduğundan tank yüzeyinde yoğuşma ve dışarıdan korozyon daha sık görülür. Bu yüzden kontrolde ısıtma tanklarında membranın ve ön basıncın, soğutma tanklarında ise gövde yüzeyinin ve yalıtımın durumu ayrıca önem taşır. Her iki devrede de tankın bağlantı vanasının açık kalması temel şarttır.
VEKTORX ile genleşme tanklarının yıllık kontrolü
VEKTORX olarak genleşme tanklarını ısı merkezindeki kazan, boyler ve hidroforla aynı ziyarette kontrol ediyor, her tankın ön basıncını, test basıncını ve gözlemlerini saha uygulamasında ayrı ayrı kaydediyoruz; e-imzalı rapor müşteri portalından indirilir. Isı merkezinizdeki ekipman listesini teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çatıdaki açık genleşme deposu da kontrol edilir mi?
Atmosfere açık bir genleşme deposu basınç altında çalışmadığı için basınçlı kap olarak periyodik kontrole tabi değildir. Yine de taşma borusu, seviye düzeni ve korozyon yönünden bakımda izlenmesi gerekir. Kapalı, basınç altındaki tanklar ise yıllık kontrolün konusudur.
Kalorifer kazanı ile genleşme tankı aynı raporda olabilir mi?
Aynı ziyarette kontrol edilebilirler, ancak her basınçlı kap kendi bilgileri, test basıncı ve sonucuyla ayrı değerlendirilir. Tek bir rapor dosyası içinde her kabın ayrı bölümü olması ya da ayrı rapor düzenlenmesi, denetimde hangi kabın ne zaman kontrol edildiğini açıkça gösterir.
Güneş enerjisi sistemindeki genleşme tankı da kapsamda mı?
Kapalı devre çalışan ve basınç altındaki bir güneş enerjisi sisteminin genleşme tankı da basınçlı kaptır. İşyerinde bulunuyorsa diğer genleşme tankları gibi yıllık kontrol programına alınmalıdır.
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri ve elektrik projelerinde saha deneyimi.