Elektrik Tesisatı Kontrolünü Kim Yapar: Mühendis mi, Tekniker mi?

Elektrik tesisatı kontrolünü kim yapabilir sorusunun mevzuattaki cevabı, çoğu kişinin beklediğinden geniştir. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, elektrik tesisatının periyodik kontrolü için yalnız mühendisleri değil, teknikerleri de yetkili sayar. Yani yıllık iç tesisat kontrolünde "mühendis mi, tekniker mi?" sorusu, çoğu zaman "hangisi yasal?" değil "hangisi bu iş için istenir?" sorusudur. Bu yazıda iki unvanın ortak şartını, aralarındaki gerçek farkı ve mühendis imzasının arandığı durumları anlatıyoruz.

Ek-III'e göre yetkili unvanlar

Ek-III'ün 2.3.2 maddesi elektrik tesisatı, topraklama, yıldırımdan korunma, jeneratör, transformatör ve benzeri elektrikle ilgili tesisatlar için şu unvanları sayar:

• Elektrik mühendisi
• Elektrik-elektronik mühendisi
• Elektrik eğitimi teknik öğretmeni
• Elektrik teknikeri
• Elektrik yüksek teknikeri

Bir ek yetki daha vardır: 1 kV ve altındaki tesisatlarda ve yangın algılama sistemlerinde elektronik mühendisleri de kontrol yapabilir. Bu listenin dışında kalan unvanlar, ölçüm cihazını kullanmayı bilseler de rapor düzenleyemez. Elektrik teknisyeni, elektrik ustası, makine mühendisi ya da elektrik kökenli olmayan iş güvenliği uzmanı bu gruptadır.

İki unvanın ortak şartı: Bakanlık kaydı

Unvan tek başına yeterli değildir. Periyodik kontrol yapacak mühendis ya da teknikerin, İSG-KATİP içindeki EKİPNET modülüne kayıtlı olması, Bakanlığın öngördüğü eğitimi tamamlayıp kayıt numarası alması ve bu numarayı düzenlediği her raporda belirtmesi gerekir. Bir denetimde müfettişin rapora ilk sorusu budur: kontrolü yapan kişi kim, mesleği ne ve kayıt numarası ne? İkinci şart sözleşmedir: işveren ile yetkili kişi arasında kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme onaylanmamışsa rapor geçersizdir.

Bu şartlar iki unvanı aynı zemine koyar. Kayıtlı bir teknikerin imzaladığı iç tesisat raporu, kayıtlı bir mühendisin imzaladığı raporla mevzuat açısından aynı geçerliliktedir.

Mühendisi teknikerden ayıran durumlar

Fark, periyodik kontrolün çevresindeki işlerde ortaya çıkar. Birincisi SMM belgesidir: Elektrik Mühendisleri Odası'nın serbest çalışan mühendislere verdiği bu belge, yalnız mühendislere açıktır. Kamu ihaleleri, dağıtım şirketi işlemleri ve pek çok kurumsal şartname, raporun SMM belgeli ve büro tescilli bir elektrik mühendisince imzalanmasını ayrıca şart koşar. Bu bir mevzuat şartı değil, alıcının koyduğu bir şarttır; ama şartnamede yazıyorsa teknikerin raporu kabul edilmez.

İkincisi yüksek gerilimdir. Kendi trafo merkezi olan işletmelerde YG işletme sorumlusu bulundurmak zorunludur ve bu sorumluluğu EMO'dan yetki belgesi almış bir elektrik mühendisi üstlenir. Trafo merkezli bir tesiste yıllık kontrolü yaptıracak kişinin bu sorumlulukla birlikte çalışması, kesinti planlamasını ve manevra talimatlarını kolaylaştırır.

Üçüncüsü projedir. Kontrolde bulunan uygunsuzluk tesisatın yeniden düzenlenmesini gerektiriyorsa, tek hat şeması, yük hesabı ve proje çizimi mühendislik hizmetidir. Kontrolü yapan kişinin aynı tesisin projesini de değerlendirebilmesi, uygunsuzluğun kalıcı çözümünü hızlandırır.

İş güvenliği uzmanı ve OSGB'nin rolü

İşyerinin iş güvenliği uzmanı ya da hizmet aldığı OSGB, elektrik kontrolünün takipçisidir, yapanı değildir. Uzmanın görevi kontrolün zamanında yaptırıldığını, raporun yetkili kişi tarafından düzenlendiğini ve bulunan uygunsuzlukların giderildiğini izlemektir. Yönetmelik bu ayrımı açıkça koyar: yetkilendirilmiş ortak sağlık ve güvenlik birimleri ve bu birimlerde çalışan kişiler periyodik kontrol hizmeti veremez.

Pratikte birçok OSGB, elektrik kontrollerini kayıtlı bir mühendislik firmasından tedarik eder ve raporu müşterinin dosyasına ekler. Bu düzende uzmanın kontrol etmesi gereken üç şey vardır: raporda kontrolü yapan kişinin unvanı, kayıt numarası ve ölçüm tablosunun eksiksiz olması.

Raporu belirleyen unvan değil yöntemdir

Unvan, raporun yasal geçerliliğini belirler; kalitesini ise yöntem belirler. Bakanlık elektrik, topraklama, yıldırımdan korunma ve yangın algılama kontrolleri için rapor format ve kriter dokümanları yayımlamıştır ve raporun bu düzene uyması beklenir. İyi bir iç tesisat raporunda her pano ve son devre için gözle kontrol bulguları, izolasyon direnci, süreklilik, çevrim empedansı ve kaçak akım rölesi test sonuçları ayrı ayrı yer alır. Ölçüm cihazlarının kalibrasyon bilgisi, ölçüm noktalarının fotoğrafları ve her uygunsuzluk için açık bir düzeltme önerisi raporun parçasıdır. Bu içerik yoksa, imzanın mühendise ya da teknikere ait olması raporu kurtarmaz.

Bu yüzden teklif toplarken unvan kadar şunu da sorun: rapor kaç ölçüm noktasını kapsayacak ve hangi testler yapılacak? Aynı unvanı taşıyan iki kişinin raporu, kapsam farklıysa aynı işi anlatmaz.

Hangi durumda hangisi yeterli?

Küçük ve orta ölçekli bir işyerinin yıllık elektrik iç tesisat kontrolünde kayıtlı bir tekniker yasal olarak yeterlidir. Şartnamede SMM belgeli mühendis isteniyorsa, dağıtım şirketine sunulacak bir rapor gerekiyorsa ya da tesiste yüksek gerilim varsa mühendis imzası gerekir. Birden fazla şubesi olan işletmelerde ise bütün raporların aynı düzende ve aynı sorumluluk altında hazırlanması, unvandan bağımsız olarak yönetim için büyük kolaylıktır.

Bir uyarı daha: raporu imzalayan kişi ile ölçümü yapan kişi aynı olmalıdır. Sahaya bir teknisyenin gidip ofisteki bir mühendisin adına imzalanan rapor, unvan doğru olsa bile sorunludur.

VEKTORX'te kontrolü kim yapar?

VEKTORX'te elektrik iç tesisat kontrolleri, SMM belgeli ve EMO büro tescilli elektrik mühendisi sorumluluğunda, İSG-KATİP sözleşmesiyle ve EKİPNET kayıt numarası her raporda yazılı olarak düzenlenir; ölçümü yapan kişinin bilgileri de raporda açıkça yer alır. Kontrolün kapsamı ve yapılan testler için elektrik iç tesisat uygunluk kontrolü sayfasına bakabilir, tesisinizin bilgilerini teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.