Topraklama Ölçümü Kaç Yılda Bir Yapılır? Yasal Periyotlar

Topraklama ölçümü işyerlerinde yılda bir yapılır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, topraklama tesisatının periyodik kontrolünü standartlarda aksi belirtilmedikçe yıllık periyoda bağlar; Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P ise sanayi tesisleri ve ticaret merkezlerinde topraklama direnci ölçümü için aynı süreyi, bazı tesis türleri ve taşınabilir ekipman için farklı süreleri verir. Aşağıda hangi tesiste hangi sürenin geçerli olduğunu, periyodu kısaltan durumları ve raporun ne zamana kadar işe yaradığını bulacaksınız.

İki yönetmelik, iki açıdan aynı yükümlülük

Topraklama periyodunu iki ayrı mevzuat düzenler ve ikisi birbirini tamamlar.

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, iş sağlığı ve güvenliği tarafından bakar. Ek-III'teki tabloda elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve paratoner için kontrol periyodu "standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl" olarak yazılıdır. Bu, işverenin yükümlülüğüdür; denetimde iş müfettişi bu tabloya bakar.

Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ise teknik taraftan bakar. Ek-P bölümü "topraklama tesislerinde muayene, ölçme ve denetleme" başlığı altında tesis türüne göre periyotları listeler. Bu tablo, Ek-III'ün "standartlarda aksi belirtilmedikçe" ifadesinin karşılığıdır: topraklama için süreyi ayrıca belirten düzenleme budur.

Ek-P tablosu: tesis türüne göre süreler

Ek-P'deki periyotlar özetle şöyledir:

• Elektrik üretim, iletim ve dağıtım tesisleri (enerji nakil ve dağıtım hatları hariç): iki yıl.
• Enerji nakil ve dağıtım hatları: beş yıl.
• Sanayi tesisleri ve ticaret merkezleri: topraklamalara ilişkin dirençlerin muayene ve ölçülmesi bir yıl; topraklama tesisleriyle ilgili diğer muayene, ölçme ve kontroller iki yıl.
• Sabit olmayan tesisler: sabit işletme elemanları için bir yıl; yer değiştirebilen işletme elemanları için altı ay.

Fabrika, depo, otel, AVM, hastane, okul ve site gibi işyerlerinin tamamı "sanayi tesisleri ve ticaret merkezleri" grubuna girer. Bu grupta direnç ölçümü her yıl yapılır; elektrot türü, iletken kesitleri ve bağlantı düzeni gibi diğer muayeneler iki yılda bir kapsamlı biçimde tekrarlanır. Uygulamada yıllık ölçüm ziyaretinde bu muayeneler de yapıldığı için işletme iki ayrı takvim tutmak zorunda kalmaz.

Altı aylık periyot kimleri ilgilendirir?

"Sabit olmayan tesis" ifadesi şantiyeleri, geçici etkinlik alanlarını, fuar kurulumlarını ve mobil üniteleri kapsar. Burada iki alt grup vardır. Şantiye ana panosu ya da sabit kurulmuş aydınlatma gibi sabit işletme elemanları yılda bir; seyyar dağıtım panoları, taşınabilir jeneratörler ve uzatma düzenleri gibi yer değiştirebilen işletme elemanları ise altı ayda bir ölçülür. Nedeni açıktır: taşınan ekipmanın topraklama bağlantısı her taşımada hasar görebilir.

Periyodu kısaltan durumlar

Yasal süre üst sınırdır; bazı durumlarda beklemeden ölçüm gerekir:

• Tesisatta tadilat: yeni pano, yeni makine hattı, elektrot ilavesi ya da bina ilavesi.
• Yıldırım düşmesi ya da büyük kısa devre: topraklama iletkenleri ve bağlantıları termik ve mekanik olarak zorlanmış olabilir.
• Kazı, altyapı ve peyzaj işleri: gömülü topraklama iletkeni kazıyla kopmuş olabilir.
• Elektrik çarpması ya da kaçak akım rölesinin açıklanamayan açmaları.
• Önceki raporda sınıra yakın değer: kuru mevsimde tekrar ölçümle doğrulama.
• Sigorta, müşteri denetimi ya da ihale şartnamesinin daha kısa süre istemesi.

Yeni kurulan tesiste ilk ölçüm, enerji verilmeden önce yapılır; periyot bu ilk raporun tarihinden itibaren işler.

Rapor ne zamana kadar geçerlidir?

Topraklama raporu, üzerinde yazan bir sonraki kontrol tarihine kadar geçerlidir. Ek-III, periyodik kontrol raporunda bu tarihin bulunmasını zorunlu tutar. Pratikte ölçüm tarihinden bir yıl sonrası yazılır. Süre dolduktan sonra rapor hukuken "süresi geçmiş" kabul edilir; denetimde ve iş kazası soruşturmasında geçersiz belge gibi değerlendirilir.

Sık yapılan bir hata, raporu dolap evrakı olarak görüp tarihi takip etmemektir. İş güvenliği uzmanınızın yıllık çalışma planına topraklama ölçümünü ölçüm tarihinden en az bir ay önce yazdırmak, süreyi kaçırmanın en basit önlemidir.

Paratoner ve diğer elektrik kontrolleriyle aynı takvim

Topraklama ölçümüyle aynı yıllık periyoda tabi olan başka kalemler de vardır: paratoner tesisatı, elektrik iç tesisatı ve kaçak akım röleleri Ek-III'te aynı tabloda yer alır. Bunları ayrı tarihlerde yaptırmak, yılda üç dört ayrı saha ziyareti ve üç dört ayrı rapor takibi demektir. Tüm elektrik kontrollerini tek bir yıllık ziyarette toplamak hem bedeli hem de takip yükünü azaltır; bir sonraki kontrol tarihi de tüm raporlarda aynı güne denk gelir. Mevsim seçimi de önemlidir: topraklama direnci kuru toprakta yükseldiği için ölçümü yılın en kurak döneminde yaptırmak, en kötü durumu görmenizi ve yıl boyunca güvende olmanızı sağlar.

Kim sorumlu, kim takip eder?

Yükümlülük işverenindir. OSGB ve iş güvenliği uzmanı takip eder ve ölçümün yapılmasını önerir; ölçümü ise Ek-III'te sayılan yetkili kişiler yapar. Birden fazla şubesi olan firmalarda her tesisin ayrı raporu ve ayrı tarihi vardır; merkezde tutulan tek bir takvim bu dağınıklığı önler.

Kiralık tesislerde sorumluluk mal sahibine değil, tesisi işleten işverene aittir; mal sahibinin yıllar önce aldırdığı rapor sizin yükümlülüğünüzü karşılamaz. Aynı binada birden fazla işveren varsa (iş merkezi, AVM, sanayi sitesi) ortak alanların topraklaması bina yönetiminin, her işyerinin kendi tesisatı ise o işyerinin sorumluluğundadır; iki raporun birbirine atıf yapması denetimde kolaylık sağlar.

VEKTORX, yıllık topraklama ölçümlerini tesis bazında takvime bağlar; her raporda bir sonraki kontrol tarihini açıkça belirtir ve çok şubeli firmaların tüm raporlarını tek portal hesabında toplar. Kapsam ve teklif için topraklama ölçümü sayfasına, ölçümün nasıl yapıldığını öğrenmek için topraklama ölçümü nasıl yapılır yazısına göz atabilirsiniz.