İçeriğe geç
Pazartesi–Cumartesi 08:30–18:30
VEKTORX
Teklif talebi

Hizmet alanları

Teklif talebi 0212 879 09 01

Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu Zorunlu mu?

Yüksek gerilim işletme sorumluluğu zorunlu mu? Trafo merkezi olan işletmeler için EKAT ve EMO yönetmeliğindeki yükümlülük, sorumlunun görevleri ve sözleşme.

Yayın , güncelleme , Kurtuluş Aydın Çakır

Elektrik panosunda “Elektrik tehlikesi” ve “Dikkat yüksek gerilim” uyarı levhaları

Evet. Şebekeden 1 kV üzerinde gerilimle beslenen, yani kendi trafo merkezi, yüksek gerilim hücresi ya da kesicisi bulunan her işletme için işletme sorumlusu bulundurmak zorunludur. Yükümlülük Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nden gelir; kimin sorumlu olabileceğini ve sözleşmenin nasıl yapılacağını ise Elektrik Mühendisleri Odası'nın Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği düzenler. Sorumlu, EMO'dan yüksek gerilim işletme sorumluluğu belgesi almış bir elektrik ya da elektrik-elektronik mühendisi olmalıdır; görev kadrodaki bir mühendise verilebilir ya da hizmet olarak dışarıdan alınır. Aşağıda zorunluluğun sınırları, işletme sorumlusunun görevleri ve sorumlu bulundurmamanın sonuçları açıklanmaktadır.

Zorunluluk nereden geliyor?

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği, etkin değeri 1000 V'un üzerindeki gerilimi yüksek gerilim olarak tanımlar ve bu gerilimle çalışan tesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımı için kuralları koyar. Yönetmelik, yüksek gerilimli tesislerin işletilmesinden sorumlu bir elektrik mühendisinin bulunmasını ister; tesiste yapılacak manevraların, bakımın ve güvenlik düzenlemelerinin bu sorumlunun gözetiminde yürütülmesini öngörür.

Elektrik Mühendisleri Odası'nın yönetmeliği bu kuralı uygulanabilir hale getirir. Sorumluluğun hangi belgeyle üstlenileceğini, mühendisin kaç tesise bakabileceğine ilişkin sınırları, sözleşmenin Oda'ya kaydını ve sorumlunun görevlerini ayrıntılı olarak tanımlar. Dağıtım şirketleri de bağlantı anlaşması ve enerji verme aşamasında bu kayıtlı sözleşmeyi arar; böylece yükümlülük fiilen de denetlenir.

Kimler bu kapsama girer?

Soru "trafom var mı" sorusundan biraz daha geniştir. Kapsam, teslim noktasına göre belirlenir:

  • Şebekeden orta gerilim (örneğin 10,5 kV, 34,5 kV) seviyesinde enerji alıp kendi trafosuyla alçak gerilime düşüren fabrikalar, AVM'ler, hastaneler, oteller, lojistik merkezleri, iş merkezleri ve büyük siteler: kapsamdadır.
  • Kendi trafosu olmasa da yüksek gerilim giriş hücresi, kesici ya da ayırıcısı işletme sınırında olan tesisler: kapsamdadır.
  • Enerjiyi alçak gerilim sayacından alan, YG tarafı tamamen dağıtım şirketine ait tesisler: kapsam dışıdır.
  • Birden fazla trafo merkezi olan kampüs tipi tesisler: tek sorumlu tüm merkezleri üstlenebilir; sözleşmede her biri sayılır.

İşletme sorumlusu ne yapar?

Sorumluluk bir imza değil, sürekli bir görevdir. Başlıca işler şunlardır:

  • Manevra talimatı: tesise özel açma-kapama sırasını yazmak, kilitleme düzenini kurmak, kimin manevra yapabileceğini belirlemek.
  • Periyodik ziyaret: trafo, hücre, kesici, koruma röleleri, topraklama ve alçak gerilim ana panosunu düzenli olarak gözden geçirmek, kayıt tutmak.
  • Bakım planı: trafo bakımı ve yağ analizi, hücre ve kesici testleri, topraklama ölçümü için yıllık takvim oluşturmak ve uygulanmasını sağlamak.
  • Personel: tesis elektrikçilerini manevra güvenliği, kilitleme ve acil durum konusunda bilgilendirmek, tutanak altına almak.
  • Dağıtım şirketi ilişkisi: kesinti, arıza, güç artırımı ve koruma koordinasyonu konularında teknik muhatap olmak.
  • Arıza ve kaza: olay anında yönlendirme yapmak, sonrasında kök nedeni ve alınan önlemleri kayda geçirmek.
İşletme sorumlusu ne yapar?: Manevra talimatı; Periyodik ziyaret; Bakım planı; Personel; Dağıtım şirketi ilişkisi; Arıza ve kaza
Yazıdaki başlıkların özeti

Sorumlunun yetkisi nerede biter?

İşletme sorumlusu tesisin yöneticisi değil, teknik gözetmenidir. Yatırım kararı vermez, ekipman satın almaz, elektrikçi istihdam etmez; bunlar işverenin işidir. Sorumlu, neyin yapılması gerektiğini yazılı olarak bildirir, yapılmasını takip eder ve yapılmadığında kaydını tutar. Bu ayrım iki tarafı da korur: işveren, sorumlunun yazılı uyarısını uygulamazsa sonuçtan kendisi sorumludur; sorumlu ise uyarısını kayda geçirmişse görevini yapmış sayılır.

Sorumlu aynı zamanda trafo bakımını ya da hücre testlerini bizzat yapmak zorunda değildir. Bu işler yetkili bir ekip tarafından yapılır; sorumlu bunların zamanını belirler, kapsamını onaylar ve sonuç raporlarını değerlendirir. Uygulamada aynı firmanın hem sorumluluğu hem bakımı üstlenmesi koordinasyonu kolaylaştırır, ancak zorunlu değildir.

Sorumlu bulundurmamanın sonuçları

Sorumlusuz bir yüksek gerilim tesisinin karşılaştığı riskler üç başlıkta toplanır. Birincisi idari: dağıtım şirketi yeni bağlantı, güç artırımı ve devir işlemlerini kayıtlı sözleşme olmadan yürütmez; mevcut sözleşmenin sona erdiği bildirildiğinde enerji kesme sürecine kadar gidebilir. İkincisi hukuki: iş kazası ya da yangın durumunda yüksek gerilim tesisinin yetkisiz işletildiği tespit edilirse işverenin kusur sorumluluğu ağırlaşır; sigorta şirketi de bu eksikliği hasar değerlendirmesinde dikkate alır. Üçüncüsü teknik: manevra talimatı olmayan tesiste yanlış sıralı bir açma-kapama, topraklama ayırıcısının enerjili baraya kapatılması gibi ölümcül hatalara açıktır ve bakımsız kalan kesici, kısa devrede açamaz.

Kadrodan mı, hizmet olarak mı?

İki yol da mevzuata uygundur. Kadrodaki elektrik mühendisi EMO'dan belge aldığında görevi üstlenebilir; bu yol, mühendisin tesiste sürekli bulunması nedeniyle büyük tesislerde tercih edilir. Hizmet alımı ise belgeli mühendis istihdam etmeyen ya da birden fazla küçük tesisi olan işletmeler için pratiktir: aylık sözleşmeyle sorumluluk, ziyaret, talimat ve bakım takibi tek elden yürütülür. Hangi yol seçilirse seçilsin sözleşme ya da görevlendirme Oda'ya kaydedilir ve dağıtım şirketine bildirilir.

Sözleşme imzalarken dört noktaya bakın: mühendisin EMO belgesi ve Oda kaydı, ziyaret sıklığı, arıza anında erişim düzeni ve yıllık bakım işlerinin kimin tarafından, nasıl yapılacağı. Bu dördü net değilse sorumluluk kâğıt üzerinde kalır.

VEKTORX, yüksek gerilim işletme sorumluluğunu EMO belgeli elektrik mühendisiyle aylık sözleşme kapsamında üstlenir; manevra talimatı, aylık ziyaret raporu, yıllık bakım takvimi ve arıza desteği tek sözleşmede yer alır. Kapsam ve teklif için yüksek gerilim işletme sorumluluğu sayfasına, yıllık işler için yüksek gerilim hücresi ve kesici kontrolü ve trafo bakımı ve yağ analizi sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Trafomuz dağıtım şirketine ait, yine de işletme sorumlusu gerekir mi?

Belirleyici olan trafonun mülkiyeti değil, tesisin sınırıdır. Ölçüm ve teslim noktası yüksek gerilim tarafındaysa ve hücreler, kesiciler ya da trafo sizin işletmenizdeyse sorumluluk sizindir. Teslim alçak gerilim sayacındaysa YG tesisi dağıtım şirketinindir ve işletme sorumlusu gerekmez.

İşletme sorumlusu ayda bir gelmek zorunda mı?

EMO yönetmeliği periyodik ziyareti öngörür; uygulamada aylık ziyaret standarttır. Ziyaret dışında manevra, arıza ve kesinti durumlarında sorumluya ulaşılabilmesi ve talimatının alınması gerekir. Sözleşmede ziyaret sıklığı ve arıza desteği açıkça yazılmalıdır.

Kendi elektrik mühendisimiz var, dışarıdan hizmet almamız şart mı?

Şart değil. Kadronuzdaki elektrik ya da elektrik-elektronik mühendisi EMO'dan yüksek gerilim işletme sorumluluğu belgesi alırsa görevi üstlenebilir; görevlendirme yine Oda'ya bildirilir. Belgeli mühendis yoksa hizmet dışarıdan sözleşmeyle alınır.

İşletme sorumlusu olmadan enerji alınabilir mi?

Dağıtım şirketleri yeni bağlantı, güç artırımı ve devir işlemlerinde kayıtlı işletme sorumluluğu sözleşmesini ister. Sözleşme olmadan süreç ilerlemez; mevcut tesiste sözleşmenin sona ermesi de bildirildiğinde aynı sonucu doğurur.

K
Hazırlayan: Kurtuluş Aydın Çakır, Elektrik Mühendisi (SMM) · Teknik Müdür
Elektrik mühendisi (SMM). 2016'dan beri VEKTORX'in kurucusu ve teknik müdürü; periyodik kontrol, topraklama ve paratoner ölçümleri, elektrik projeleri ve İSG uygulamalarında saha deneyimi.

İlgili yazılar

Teklif ve bilgi talepleriniz için bize ulaşın

Tesisinizin kontrol ihtiyacını birlikte değerlendirmek için bizi arayabilir ya da teklif formunu doldurabilirsiniz. Teklifimiz bir iş günü içinde e-posta adresinize gönderilir.

Teklif talebi 0212 879 09 01 WhatsApp ile yazın